مەنٸڭ كۋرستان العان ەسەرٸم
مەن مەكتەپ ترەنەرٸ باعدارلاماسى بويىنشا «ٶرلەۋ» باۇو» اق فيليالى الماتى قالاسى بويىنشا پق باي كۋرستان ٶتتٸم. بٸلٸكتٸلٸگٸمدٸ ارتتىرۋ ٷشٸن قايدا بارسام ەكەن دەپ كٶپ ويلاندىم. بٸرٸنشٸ كٷنٸ مەنٸ بٸر قورقىنىش سەزٸمٸ بيلەدٸ. وسى كۋرستا قانداي جاڭالىقتار الامىن, نە ٷشٸن كەرەك, قانداي پايداسى بار دەگەن سۇراقتار مازالادى. سول سۇراقتارعا مەن ٸشتەي جاۋاپ تاپقانداي بولدىم. بۇل باعدارلامانى يگەرۋ بارىسىندا نەگٸزگٸ ماقساتتارىمەن تانىسا وتىرىپ, ەرٸپتەستەر ٷشٸن ماڭىزدىلىعىن تٷسٸندٸم. كەلگەن كٷنٸ ٶزٸمدٸ جايسىز سەزٸندٸم. سەبەبٸ, باسقا ورتاعا تٷستٸم, مٷلدەم تانىس ەمەس ادامدار. ەرينە قورقىنىشتى بولدى. سەبەبٸ سەنٸمسٸزدٸك بولدى. ۋاقىت ٶتە كەلە ورتاعا سٸڭٸپ كەتتٸم. ٶيتكەنٸ, ەر تاپسىرمانى توپتا بٸرلەسٸپ, بٸر-بٸرٸمٸزدٸڭ ويىمىزبەن بٶلٸسٸپ, پٸكٸرلەسٸپ, ونى تالقىلاپ, سوسىن ورتاعا شىعىپ جۇمىسىمىزدى قورعاي بٸلدٸك. وسىنىڭ بەرٸ ۇيىمشىلدىقتىڭ ارقاسىندا. العاشقى كٷنگٸ ترەنەردٸڭ بەرگەن اقپاراتتارىنان-اق, مەن بۇل كۋرس ەرٸپتەستەر اراسىنداعى بايلانىس تۋرالى ەكەنٸنە بٸردەن كٶزٸم جەتتٸ. العاشقى, 1-اپتا مەن ٷشٸن ٶتە تەز ٶتتٸ. مەلٸمەتتەر جاڭاشا, جاقسى, ىنتالاندىرارلىقتاي بولدى. توپتاعى جۇمىس ٸستەۋٸمٸز ماعان جاقسى ۇنادى. ەكٸ اپتا ٸشٸندە ىقشام ساباقتاردى ٶتكٸزۋدٸڭ تٷرلٸ فورمالارىمەن تانىستىم. ترەنەرٸمٸز ايتقانداي ىقشام ساباقتاردا ەدٸس-تەسٸلدەردٸ كٶرسەتۋ ماڭىزدى ەمەس ەكەن, ماڭىزدىسى ساباقتىڭ ماقساتىنا ساي نەتيجەگە باعىتتالعان تاپسىرمالاردى تيٸمدٸ ستراتەگييالاردى قولدانىپ ٶتكٸزۋ كەرەك ەكەنٸن تٷسٸندٸم. كۋرستىڭ بارىسىندا مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸنٸڭ وقۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق, زەرتتەۋشٸلٸك داعدىلارىن, لوگيكالىق جەنە سىن تۇرعىسىن ويلاۋىن دامىتاتىن تەحنولوگييالار مەن ەدٸستەمەلەردٸ يگەرۋٸ, وقىتۋ ٷدەرٸسٸن جوسپارلاۋ, وقۋشىلاردىڭ وقۋ جەتٸستٸكتەرٸن جٷيەلٸ تيٸمدٸ باعالاۋ داعدىلارىن جەتٸلدٸرۋ ەكەنٸن ۇقتىم. مەنٸڭ بۇل كۋرستان العان ەسەرٸم كٶپ بولدى. مەن بۇل كۋرس جايلى ەستٸگەنمەن اسا كٶپ مەن بەرمەپپٸن. وسى وقۋ كۋرسىنا مازاسىزدىقپەن كەلگەن العاشقى كٷنٸمٸزدٸڭ ٶزٸنٸڭ جاعىمدى ترەنينگپەن باستالۋى قوبالجۋىمىزدى سەيٸلتٸپ, توبىمىزدا ٷلكەن دوستىق پەن جايما - شۋاق اۋا رايىن قالىپتاستىردى. بۇل بەرٸمٸزدٸڭ كەز كەلگەن قيىندىقتاردى بٸرلەسٸپ ەڭسەرۋٸمٸزگە, ٶزٸمٸزگە سەنٸمدٸلٸكپەن قاراۋىمىزعا وڭ ىقپالىن تيگٸزدٸ. ترەنەرٸمٸزدٸڭ ەر ساباقتى جاعىمدى ەرەكەتتەردەن باستاۋىنىڭ نەتيجەلٸلٸگٸنە كٷندەلٸكتٸ بايقاي وتىرىپ, ٶز ساباعىمنىڭ سەتتٸ ٶتۋٸ دە تەك ٶزٸڭنٸڭ سىنىپتا ىنتىماقتاستىق اتموسفەراسىن قالاي ورناتا بٸلگەنٸڭە بايلانىستى ەكەنٸن تٷسٸندٸم. بٸزدٸ العاش كۋرسقا كەلگەن كٷننەن باستاپ, بايسالدى دا, بٸلٸمدٸ ترەنەرٸمٸز ەبدٸباەۆا سەۋلە كەنجەبەكقىزى جىلى شىرايمەن قارسى الدى. وسىنداي ترەنەرٸمٸزدٸڭ ارقاسىندا مەكتەپ ترەنەرٸنٸڭ مٸندەتٸ جەنە ونىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ, قىزمەتٸ تۋرالى كٶپتەگەن نەرسەلەر ٷيرەندٸك .كۋرسقا كەلگەن جيىرما تٶرت ادام بٸر-بٸرٸمٸزبەن تانىستىق. كۋرستىڭ ٸشكٸ ەرەجەلەرٸ تانىستىرىلدى. ينفوگرافيكا ەدٸسٸ ارقىلى توپتىڭ التىن ەرەجەسٸن شىعاردىق. ساباقتا تٶرت توپ بولىپ بٶلٸنٸپ وتىرىپ, تٷسٸنٸكتەرٸمٸزدٸ جۇپتىق جەنە توپتىق جۇمىستار ارقىلى پوستەرلەر دايىنداپ ٶز جۇمىستارىمىزدى قورعادىق. ساباقتىڭ ٶتە قىزىقتى ٶتەتٸندٸگٸ ەر كٷنٸ قىزىعۋشىلىقتى وياتۋ ٷشٸن تٷرلٸ ەدٸس-تەسٸلدەر ,سان تٷرلٸ ترەنيگتەر جاسالاتىن.
ساباق بارىسىندا پٸكٸر تالاستار قىزىقتى بولدى. سٶيتٸپ, توبىمىزدا ىنتىماقتى اتموسفەرا قالىپتاستى, جاڭالىققا دەگەن كٶزقاراس پايدا بولدى. قىزىعۋشىلىق ارتتى. كۋرس بارىسىندا تەورييامەن, توپتىق جۇمىستىڭ تيٸمدٸلٸگٸ ,وقىتۋ ەدٸستەرٸ مەن نىساندارى,ساباق قۇرىلىمى سىني تۇرعىدان ويلاۋ, وقىتۋ ەدٸستەرٸ, رەفلەكسييا مەن كەرٸ بايلانىس, اكت-نى پايدالانۋ, رەفلەكسيۆتٸ وقىتۋ, باعالاۋ تٷرلەرٸ, ىقشام ساباق جوسپارلارىن قالاي قۇرۋ كەرەكتٸگٸن جاساپ ٷيرەندٸك.
كۋرستا ٶتكٸزٸلەتٸن ساباقتاردىڭ دايىن جوسپارى جاسالىپ ونى قالاي, قانداي ەدٸسپەن ٶتكٸزۋ تيٸمدٸ ەكەندٸگٸن ٷيرەندٸك. ەربٸر توپتىڭ ٶتكٸزگەن بٸر ساباعىنان بٸرنەشە داعدى قالىپتاستىرىپ, ناقتى بٸلٸمدٸ ٶز ٸس-ەرەكەتتەرٸمٸز ارقىلى جاسادىق.. ساباقتىڭ ەر كەزەڭٸندە قولدانىلاتىن ەدٸس-تەسٸلدەر بولاشاق مەكتەپ ترەنەرلەرٸنٸڭ ويلاۋ, شىعارماشىلىق, ٸسكەرلٸك بٸلٸمٸ مەن بٸلٸكتٸلٸكتەرٸن كٶرسەتە بٸلدٸ. ەر ترەنەردەن ەرتٷرلٸ داعدى مەن ەدٸس-تەسٸلدەرٸن ٷيرەنە وتىرىپ پەداگوگيكالىق تەجٸريبەمدٸ تولىقتىردىم. كۋرستان كەيٸن مەكتەپكە بارعاندا ەرٸپتەستەرٸمنٸڭ كەسٸبي دەڭگەيلەرٸن كٶتەرۋگە جەنە ەر بالانىڭ وي-ٶرٸسٸن جەتٸلدٸرەتٸن تەحنولوگييانىڭ تٷرلٸ ەدٸس-تەسٸلدەرٸن توپپەن جۇمىس, جۇپپەن جۇمىس, سىن تۇرعىسىندا ويلاۋ, ديالوگتىق وقىتۋ جەنە تاعى باسقا تەحنولوگييالاردىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸن ترەنينگتەر ارقىلى ٷيرەتەمٸن دەپ ويلايمىن. 7 مودۋلدٸ ەر ساباققا ىقپالداستىرا وتىرىپ قۇرۋدى SMART ارقىلى ناقتى, قولجەتٸمدٸ, شىنايى جوسپارلاۋ نەگٸزٸندە ٶزگەرتۋلەر ەنگٸزۋ كەرەك ەكەندٸگٸن اڭعاردىم. ساباق جوسپارىنىڭ بالاعا باعىتتالىپ بلۋم جٷيەسٸمەن جٷيەلٸ تٷردە قايتا قۇرىلىپ, ٶز تەجٸريبەمە قايتا تٷزەتۋلەر ەنگٸزۋ كەرەك ەكەندٸگٸن تٷسٸندٸم. سونىمەن قاتار, مەكتەپٸشٸلٸك قيىندىقتاردى جەڭۋگە بولاتىن تيٸستٸ قادامدار جاساۋ ەرەكەتتەرٸن مەڭگەردٸم دەپ ەسەپتەيمٸن. مەنٸڭ ويىمشا, كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە كەز كەلگەن ٸستە جەتٸستٸككە جەتۋ,تٸپتٸ, ەر كٷنٸڭنٸڭ سەتتٸ ٶتۋٸ ٶزٸڭنٸڭ كٶڭٸل-كٷيٸڭە بايلانىستى. ەگەر كٶڭٸل-كٷيٸڭ جاقسى بولسا, بويىڭدا تاۋ قوپارارداي شابىت پەن ٶز-ٶزٸڭە دەگەن سەنٸمدٸلٸك پايدا بولادى. كۋرستىڭ بٸرٸنشٸ بەتپە-بەت كەزەڭٸ ماعان ۇمىتىلماستاي ەسەر قالدىردى. ەرتٷرلٸ مەكەندەردەن كەلگەن ەرٸپتەستەرمەن ارالاسىپ, تەجٸريبەمەن, وي-پٸكٸرلەرمەن بٶلٸسۋ دە مەن ٷشٸن ٷلكەن مەكتەپ بولدى.
وسى وقۋ باعدارلاماسى دا ەرٸپتەستەردٸڭ قالاي وقۋ كەرەكتٸگٸن ٷيرەنٸپ, سونىڭ نەتيجەسٸندە ەركٸن, ٶزٸندٸك دەلەل-ۋەجدەرٸن نانىمدى جەتكٸزە بٸلەتٸن, ىنتالى, سەنٸمدٸ, سىني پٸكٸر-كٶزقاراستارى جٷيەلٸ دامىعان, ساندىق تەحنولوگييالاردا قۇزىرلىلىق تانىتاتىن ەرٸپتەس رەتٸندە قالىپتاسۋ نەتيجەلەرٸن كٷتەدٸ. سوندىقتان العا قويعان كەسٸبي مٸندەتٸمٸزدٸ ٸسكە اسىرۋدا باعدارلامانىڭ كٶمەگٸ زور ەكەنٸن تٷسٸندٸم. كٷن سايىنعى دەرٸستەردەن, ترەنەردٸڭ ايتىلعان ەر سٶزٸنەن, تٷرلٸ ترەنينگ, كٶرسەتٸلٸمدەردٸڭ ەسەرٸنەن قالاي وقىتۋ كەرەكتٸگٸن تٷسٸنٸپ قانا قويماي, بۇل اقپاراتتار ٶزٸمنٸڭ جەكە قاسيەتتەرٸمنٸڭ دە ٶزگەرۋٸنە وڭ ىقپالىن تيگٸزدٸ.
كٷندەلٸكتٸ ساباقتا توپتاسىپ جۇمىستانۋدا, بەرٸلگەن تاپسىرمانى شەشۋ ارقىلى, ەرٸپتەستەردٸڭ جان دٷنيەسٸن تٷسٸنگەندەي بولدىم, بۇل كۋرستان ٶز تەجٸريبەمدە نەتيجەگە جەتۋدە شەشٸمٸن تاپپاي جٷرگەن مەسەلەلەردٸ شەشۋدٸڭ جولىن تاپتىم. حالقىمىزدىڭ رۋحاني كٶسەمٸ احمەت بايتۇرسىنۇلىنىڭ «مۇعالٸم ەدٸستٸ كٶپ بٸلۋگە تىرىسۋ كەرەك, ولاردى ٶزٸنە سٷيەنٸش, قولعابىس نەرسە ەسەبٸندە قولدانۋ كەرەك» دەگەنٸ ەر ماماننىڭ جادىندا بولۋى تيٸس. سوندىقتان ساباعىمنىڭ ەر كەزەڭٸنٸڭ ماقساتىن اشاتىنداي تيٸمدٸ ەدٸس-تەسٸلدەردٸ تاڭداۋدا كٶپ ويلانۋ كەرەك ەكەنٸن تٷسٸندٸم.وسى كۋرستا بٸراز ماعلۇمات الدىم. ەڭ ماڭىزدىلىعى ساباق بەرۋدە جەتٸ مودۋلدٸ پايدالانۋ, ياعني ستراتەگييالاردى جەنە تەسٸلدەردٸ,سىني ويلايتىن اشىق سۇراقتاردى قويۋ كەرەك ەكەنٸن تٷسٸندٸم. ناقتىلىعىن ايتقاندا, ٶزٸ تٷسٸنەتٸن ادام ٶزٸ زەرتەپ بٸلٸمدٸ جينايدى, سىني تۇرعىدان ويلاۋ قابٸلەتٸ داميدى, ٶزٸنٸڭ ٸس ەرەكەتٸنە قاتىستى تاڭداۋ جاساپ, باسقالارىنىڭ ويىمەن كٷمەنمەن قاراۋ, دۇرىس باعالاي بٸلۋدٸ ٷيرەنەدٸ. ال اقت-نى قولدانۋ بارىسىندا ٸزدەنٸس قالىپتاسادى, ۇسىنادى, ساقتايدى جەنە بٸرلەسٸپ جۇمىسقا قاتىسادى. وسى كۋرستا العان بٸلٸمٸمدٸ پراكتيكادا قولدانامىن. "جاقسى سٶز - جارىم ىرىس دەگەندەي", ەڭ باستىسى, جىلى كٶزقاراسپەن, جاعىمدى سٶزدەرٸمٸزبەن ەرٸتەستٸڭ ىقىلاسىن وياتىپ, قولىنان ٸس كەلەتٸنٸنە سەندٸرە بٸلۋٸمٸز كەرەك. «بولماساڭ دا ۇقساپ باق, بٸر عالىمدى كٶرسەڭٸز. ونداي بولماق قايدا دەپ, ايتپا عىلىم سٷيسەڭٸز» دەپ ۇلى اباي اتامىز ايتقانداي بولاشاقتا وسى كۋرستان العان بٸلٸمٸمدٸ مەكتەبٸمدە جٷزەگە اسىرا الامىن دەپ ويلايمىن. XXI عاسىردا تالاپ ەتٸلەتٸن داعدىلاردىڭ مەنٸن تٷسٸنە بٸلٸپ, شەشٸمدەر مەن ٸس-ەرەكەتتەردٸ ۇيىمداستىرا بٸلەتٸن مەكتەپ ترەنەرٸ بولاتىندىعىما سەنەمٸن.
الداعى ۋاقىتتا وسى كۋرستان العان بٸلٸممەن قاتار تٷرلٸ نۇسقاۋلىقتار مەن ەرتٷرلٸ كەڭەستەر, رەسۋرستار كٶمەككە كەلەدٸ دەپ بولجايمىن. وسى ورايدا كۋرستىڭ ترەنەرٸ سەۋلە كەنجەبەكقىزىنا العىسىم شەكسٸز. ٶزٸنٸڭ تەرەڭ بٸلٸمٸمەن قاتار ٸسكەرلٸگٸمەن, جان-جاقتى ٸزدەنٸسٸمەن بٸزگە ٶز بەتٸمٸزشە بٸلٸم الۋىمىزعا تولىق جاعداي جاساپ, ىنتىماقتاستىق ورتا قۇرا بٸلگەنٸن كٶردٸم. ەر ەرٸپتەسٸمە سەتتٸلٸك تٸلەيمٸن!
يمانبەرلينا قىزىلگٷل مىلتىقبايقىزى,
«№194 مەكتەپ» كمم
