قاراپايىم كٷزەتشٸ اعامىزدىڭ ەڭگٸمەسٸ دە قاراپايىم بولاتىن. بۇعان دەيٸنگٸ كەزدەسۋٸمٸزدە اعامىز ٶزٸنٸڭ الماتىداعى ٷلكەن بٸر ەمحاناعا كٷزەتشٸ بولىپ اۋىسقانىن ايتقان ەدٸ. ونىڭ الدىندا شاعىن بٸر كەسٸپورىنىڭ ٶندٸرٸستٸك بازاسىندا قاراۋىل بولىپ قىزمەت اتقارعان-دى. ەلگٸ مەكەمە مەن اعامىز جۇمىس ٸستەيتٸن كٷزەت فيرماسىنىڭ اراسىنداعى كەلسٸم-شارتى اياقتالعاننان كەيٸن, جاماعايىن اعامىز ەمحاناعا قاراۋىل بولۋعا اۋىسقان-دى.
جاقىندا تۋىس اعايمىز ٷيگە كەلٸپ, تاعىدا ەڭگٸمە-دٷكەن قۇردىق.
– اعا قالىڭىز قالاي? ەمحانداعى جۇمىسىڭىز قالاي? ٷيرەنٸستٸڭٸز بە? – دەدٸم.
– ەمحاناسى بار بولسىن. كٷنٸ-تٷنٸ ادام ارىلمايدى. ٶتە مازاسىز جەر ەكەن. جۇمىس تا اۋىر. ەمحانانىڭ باس دەرٸگەرٸ, ودان كەيٸنگٸ باستىقتارى بەرٸ-بەرٸ ەسٸكتٸڭ كٶزٸندە تۇرعان كٷزەتشٸگە "ەڭگٸمە" ايتۋعا قۇمار. جاسى ٷلكەن كٸسٸ ەكەن دەپ سىيلاۋدى بٸلمەيدٸ. شەنٸ مەن قىزمەتٸن العا تارتىپ, ورىنسىز سٶيلەيدٸ. سودان كەيٸن كٷزەت فيرماسىنداعى جٸگٸتتەرگە ايتىپ, باسقا تىنىشتاۋ بٸر مەكەمەمەگە اۋسىپ كەتتٸم, – دەدٸ اعامىز.
– سوندا ولار نە دەپ جٷيكەڭٸزگە تيدٸ?
– ەمحاناعا اۋىسقاننان كەيٸن ەكٸنشٸ رەت كەزەكشٸلٸككە تٷسكەن ەدٸم. جۇمىستىڭ بارىسىمەن, ياعني, ەماحانا ەكٸمشٸلٸگٸ بەرگەن نۇسقاۋلىقپەن جاقسىلىپ تانىستىم. قاي جەرگە كٶلٸكتٸڭ تۇرۋى كەرەك, قاي جەرگە تۇرماۋى كەرەك بەرٸن-بەرٸن جاتتاپ الدىم. سول كٷنٸ ەمحانانىڭ اۋلاسىنا ايعىرداي كارا "لەند كرۋزەر" مٸنگەن بٸرەۋ ەكپٸندەي كەلٸپ توقتادى. ەمحانا ەكٸمشٸلٸگٸ بەرگەن نۇسقاۋلىق بويىنشا ول جەرگە كٶلٸك مٷلدە توقتاۋعا بولمايتىن. سودان ەلگٸ مىقتىعا "باۋىرىم, مۇندا كٶلٸكتٸ قويۋعا بولمايدى" دەپ ايقاي سالدىم. ول مەنٸ كٸسٸ دەپ ەلەگەن جوق. بۇدان كەيٸن تاعى دا ەسكەرتۋ جاسادىم. بٸر ۋاقىتتا قولىن بۇلعاپ مەنٸ شاقىردى. سىرتقا شىعىپ, كٶلٸككە قاراي بەتتەدٸم. ٶزٸمنٸڭ وسى ەمحانانىڭ قاراۋىلى ەكەنٸمدٸ بٸلدٸرٸپ, "باۋىرىم, مۇندا كٶلٸك قويۋعا بولمايدى" دەپ ٶزٸمە تاپسىرىلعان مٸندەتتٸ ەسكەرتٸپ كەلەمٸن. بٸراق "لەند كرۋزەردەگٸ" مىقتى مەنٸڭ سٶزٸمدٸ ەلەڭ قىلار ەمەس. قايتا ماعان "اياعىڭدى تەز-تەز باسساڭشى, جٷگٸر" دەپ دوق كٶرسەتپەسٸ بار ما? مەن دە سىر بەرمەي "باۋىرىم, ساعان ەمپەڭدەپ جٷگٸرەتٸن جاس بالا ەمەسپٸن عوي. كٶلٸگٸڭدٸ ەكەت! ەمحانانىڭ باستىعى كٶرسە بٸزگە قىزمەتتەرٸڭدٸ دۇرىس اتقارمادىڭدار دەپ ەسكەرتۋ جاسايدى" دەپ قويامىن. وسىلايشا سٶزبەن ارباسىپ, ەسٸك پەن تٶردەي دجيپ مٸنگەن مىقتىنىڭ جانىنا باردىم.
مىقتى: "مەنٸ تانيسىڭ با?" دەدٸ. مەن: "جوق تانمايمىن, كٶلٸگٸڭٸزدٸ سىرتقا شىعارىڭىز" دەپ ەزەۋرەپ قويمادى. ول: "مەن وسى جەردٸڭ قۇدايىمىن عوي. قالاي بٸلمەيسٸڭ? وسى ەمحانانىڭ بەلەن تٷگەنوۆيچ دەگەن باس دەرٸگەرٸ مەن بولامىن. جۋرنالدارىڭدا مەنٸڭ كٶلٸگٸمنٸڭ نٶمەرٸ جازۋلى تۇر ەمەس پە? نەگە قارمايسىڭ?" دەپ دٷرسە قويۋ بەرمەسٸ بار ما?
جازىق جەردە سٷرٸنگەنٸمدٸ بٸلدٸم. ولاردىڭ ٶزٸ ورناتقان تەرتٸبٸ ولار ٷشٸن كٶك تيىندىق قۇنى جوق قوي. سودان "كەشٸرٸڭٸز, بۇل جەرگە جاقىندا اۋىسىپ كەلٸپ ەدٸم. ەندٸ قايتالانبايدى" دەپ مۇرنىمنىڭ استىمنان مٸڭگٸرلەپ اقتالعانداي بولدىم. بەلەن تٷگەنوۆيچ بولسا, مەنٸڭ اقتالعان سٶزٸمدٸ تىڭداعان دا جوق. كٶلٸگٸنەن تٷسٸپ, جۇمىسىنا كٸرٸپ كەتتٸ. ەمحانادا جٷرگەندە رادتسيياعا دا تىنىم جوق. باس دەرٸگەردٸڭ ورىنباسارى "باستىقتىڭ كەلگەنٸن ماعان بٸردەن نەگە ەسكەرتپەيسٸڭدەر! مەن ول كٸسٸنٸ قارسا الۋىم كەرەك قوي" دەپ ورىنسىز ەڭگٸمە ايتقاننان كەيٸن ەمحاندا ۇزاق جۇمىس ٸستەي المايتىنىمدى تٷسٸندٸم. جوق جەردەن جازىقتى بولا بەرگەنشە, ىڭ-شىڭسىز باسقا جەرگە اۋىسقاندى جٶن سانادىم. وسىلايشا ەمحانداعى كٷزەتٸشٸلٸك قىزمەتٸمٸنٸڭ عۇمىرى قىسقا بولدى, – دەدٸ اعامىز.
– ەندٸ قايدا جۇمىس ٸستەپ جٷرسٸز?
– قازٸر ٷيٸمە جاقىن جەردە بٸر كەسٸپكەردٸڭ ٶندٸرٸستٸك بازاسىندا كٷزەتٸپ جٷرمٸن.
– قالاي, ول جەردٸڭ "قۇدايى" جٷيكەڭٸزگە تيٸپ جٷرگەن جوق پا? – دەدٸم.
– جوق. قازٸرگٸ جۇمىس ورىنىم تىنىش. ٶتكەندەگٸ باس دەرٸگەردٸڭ ەڭگٸمەسٸنەن كەيٸن باستىقتارمەن "دۇرىستاپ" سٶيلەسەتٸن بولدىق قوي. بٸراق كەسٸپكەر جٸگٸت ٶتە قاراپايىم, كٸشپەيٸل. ول جۇمىسقا كەلگەندە قاراماعىنداعى جۇمىسشىلاردىڭ قوعاداي جاپىرىلىپ, "قۇرمەت" كٶرسەتۋٸن تالاپ ەتپەيدٸ. قايتا ول ەرقايسىمىزبەن قول الىسىپ امانداسىپ, جۇمىسىمىزدى, جاعدايىمىزدى سۇرايدى. باس دەرٸگەر سەكٸلدٸ باسى-ارتىق قوشەمەتكە مۇقتاج ەمەس. قازٸرگٸ باستىعىمىز ٷشٸن ەرقايسىمىزدىڭ ٶزٸمٸزگە جٷكتەلگەن مٸندەتتٸ ادال اتقارعانىمىز عانا قاجەت, – دەدٸ اعامىز.
وسى بٸر جايتتان نەنٸ اڭعارۋعا بولادى? بۇدان مەملەكەتتٸك مەكەمەنٸ باسقارعان باسشىلاردىڭ مەملەكەت مٷددەسٸ ٷشٸن تيٸمسٸز جۇمىس ٸستەپ جٷرگەنٸن بايقاۋعا بولادى. قازٸر مەملەكەتتٸك مەكەمەنٸ باسقارىپ جٷرگەن اعالارىمىز ٶزٸن جارتى قۇداي سەزٸنەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. بۇل اششىدا بولسا شىندىق.
ولار قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ الدىندا قۇرداي جورعالاعانىن قالايدى. جۇرتتى اشسا القانىندا, جۇمسا جۇدىرىعىندا ۇستاعىسى كەلەدٸ. ولاردىڭ باستى ماقساتى قىزمەتٸن, قىزمەتتٸك كٶلٸگٸن ساقتاپ قالۋ عانا. سول ٷشٸن ٶزٸنەن ٷلكەن باعىنىشتى ادامداردىڭ الدىندا جالباقتاپ, قۇراق ۇشادى. ال ٶزٸنەن تٶمەن قىزمەتكەرلەرگە تىرناق باتىرىپ, ولاردى قورقىنىش پەن ٷرەيدٸڭ قۇشاعىندا ۇستاعاندى جٶن سانايدى.
مۇنداي باسشىدان حالىققا, مەملەكەتكە نە قايىر, نە ٷمٸت?
ال بيزنەسپەن اينالىسىپ (ادال ەڭبەگٸمەن كەسٸپكەرلٸكپەن اينالىسىپ جٷرگەن تۋرالى اتىپ تۇرىمىن), قاندايدا بٸر جەتٸستٸككە جەتكەن ازاماتتار ٷشٸن قاراماعىنداعىلاردىڭ ٶزٸنە جٷكتەلگەن مٸندەتتٸ ادال اتقارعانى عانا كەرەك.
نۇرلان جۇماحان, جۋرناليست
