ەلٸمٸزدە بٷگٸن, 5 تامىز – مەدياتسييا كٷنٸ اتالىپ ٶتٸلەدٸ. قوعامدا داۋ-دامايسىز كەلٸسٸمگە كەلۋدٸڭ مەدەنيەتٸ رەتٸندە قالىپتاسىپ كەلە جاتقان بۇل ينستيتۋتقا بيىل 14 جىل. وسى ارالىقتا مەدياتسييا سالاسىندا قانداي ٶزگەرٸستەر بولدى? كەسٸبي جەنە قوعامدىق مەدياتوردىڭ ايىرماشىلىعى نەدە? بۇل سۇراقتارعا استانا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ زاڭ جوعارى مەكتەبٸنٸڭ اعا وقىتۋشىسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترٸ جانار ٷسٸپبەكوۆا جاۋاپ بەردٸ,- دەپ حابارلايدى Dalanews.kz "Baq.kz"-كە سٸلتەمە جاساپ.
- جانار جولداسبايقىزى, وقىرماندارعا تٷسٸنٸكتٸ بولۋ ٷشٸن: مەدياتور كٸم جەنە ول قانداي قىزمەت اتقاراتىنىن تٷسٸندٸرٸپ ٶتسەڭٸز? مەدياتوردىڭ قوعامداعى رٶلٸ قانداي?
- 2011 جىلى 5 تامىزدا "مەدياتسييا تۋرالى" زاڭ قابىلداندى. وسى 14 جىل ٸشٸندە كٶپ جۇمىس اتقارىلدى. مەدياتور دەگەنٸمٸز – جەكە تۇلعا. ەكٸ تاراپتىڭ ورتاق شەشٸمگە كەلۋٸنە كٶمەكتەسەتٸن تۇلعا. داۋداردى شەشۋ مەسەلەسٸنە ەرەكەت جاسايدى. زاڭ بويىنشا بٸزدە كەسٸبي جەنە قوعامدىق مەدياتور بار. قازٸر تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا بٸزدە 23 مەدياتور قوعامدىق ۇيىمى بار. ونىڭ ٸشٸندە, 2 مىڭنان استام كەسٸبي مەدياتور, 1800-دەن استام قوعامدىق مەدياتور جۇمىس ٸستەيدٸ.
ٶزدەرٸڭٸزگە بەلگٸلٸ, 2021 جىلى 20 جەلتوقساندا پرەزيدەنت «مەدياتسييا تۋرالى» زاڭعا بٸرقاتار ٶزگەرٸستەر ەنگٸزدٸ. اتاپ ايتقاندا, ٶزگەرٸستەردٸڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ باستىسى – مەدياتسييا سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك ۋەكٸلەتتٸ ورگان بەكٸتٸلدٸ. ول – قر مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸ. سونداي-اق كەسٸبي مەن قوعامدىق مەدياتورلاردىڭ تٸزٸمٸن مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸ باعالاپ وتىرادى. تٸزٸلٸم ۆەدومستۆونىڭ سايتىندا بار.
ەكٸنشٸدەن, كەسٸبي مەدياتورلاردى داياۋلاۋ بويىنشا مينيسترلٸكپەن بٸرگە باعدارلاما دايىندادىق. جۋىردا مينيستردٸڭ بۇيرىعىمەن بەكٸتٸلەدٸ.
تاعى ايتا كەتەرلٸگٸ, وسى 14 جىلدا مەدياتسييالىق ۇيىمدار سەنات پەن مەجٸلٸستٸڭ جۇمىس توبىنا مٷشە بولدىق. زاڭعا تيٸستٸ ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ.
مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸنٸڭ جانىنان مەدياتسيياعا قاتىستى ٷيلەستٸرۋ كەڭەسٸ اشىلعان بولاتىن. مەن سول كەڭەستٸڭ مٷشەسٸمٸن. بۇل كەڭەسكە 23 مەدياتسييالىق ورتالىق باسشىسى مٷشە رەتٸندە قامتىلعان. وسى كەڭەس قازاقستانداعى مەدياتسييا سالاسىنا قانداي ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ كەرەك, تاتۋلاسۋ رەسٸمٸ ارقىلى قالاي شەشٸم تابۋعا بولادى دەگەن سەكٸلدٸ مەسەلەلەردٸ قارايدى. بارلىق پروبلەمالاردى, مەسەلەلەردٸ تالقىلاپ, مينيسترلٸك ٶكٸلدەرٸمەن بٸرگە كەڭەس وتىرىسىندا قارايمىز.
- كەسٸبي مەدياتور مەن قوعامدىق مەدياتوردىڭ بٸر-بٸرٸنەن ايىرماشىلىعى قانداي?
- سونىڭ ٸشٸندە, قازٸر كەسٸبي ەمەس, قوعامدىق مەدياتور دەپ اتايمىز. قوعامدىق مەدياتور دەگەنٸمٸز – بۇعان وبلىستاعى بەلگٸلٸ, ابىرويلى ازاماتتار كٸرەدٸ. قوعامدىق مەدياتوردىڭ جاسى 40-تان اسۋى مٸندەتتٸ. جۇمىستى تەگٸن ٸستەيدٸ. كٶبٸنەسە جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتەرمەن جۇمىس ٸستەيدٸ. ال كەسٸبي مەدياتورلار – جەكە تۇلعا, 25 جاستان اسقان, جوعارى بٸلٸمٸ بولۋى شارت. ولار: نوتاريۋس, ادۆوكات, جەكە سوت ورىنداۋشىلار, باسقا دا تۇلعالار. 5 كٷندٸك مەدياتورلار دايارلاۋ باعدارلاماسىنان ٶتٸپ, سەرتيفيكات العان مامان.
- مامانداردى قالاي وقىتاسىزدار?
- كەسٸبي مەدياتورلار 5 كٷندٸك وقۋدان ٶتٸپ, ارنايى سىناق, تەست تاپسىرادى. استانا قالاسى ەكٸمدٸگٸ مەن استانا قالالىق سوتى تاتۋلاسۋ ورتالىقتارىن اشقان. ول ورتالىقتاردا بٸزدٸڭ ەرٸپتەستەرٸمٸز – مەدياتورلار سول سوتتاردا وتىر. تاتۋلاسۋ ورتالىقتارى حالىققا تەگٸن قىزمەت كٶرسەتەدٸ.
- ەل اۋماعىندا قانشا ورتالىق بار?
- رەسپۋبليكا بويىنشا 92 مەدياتسييا كابينەتٸ اشىلعان. ولار دوستىق ٷيلەرٸندە, كەسٸپوداق ۇيىمدارىنىڭ جانىندا جۇمىس ٸستەيدٸ. استانا قالاسىندا وتباسىلىق قولداۋ ورتالىعى بار. سولارمەن بٸز تىعىز بايلانىستامىز, ولارمەن جۇمىس ٸستەيمٸز. مىسالى, ەلوردادا زورلىق-زومبىلىق بويىنشا باسقارمالار اشىلدى. بٷكٸل ٸشكٸ ٸستەر باسقارمالارىمەن زورلىق-زومبىلىق ٸستەرٸنە قاتىستى ەڭبەك ەتتٸك.
- قاي ٸستەردە مەدياتسييا قولدانىلمايدى?
- مەدياتسييا بٸرنەشە باعىتتا قولدانىلمايدى. بٸرٸنشٸ – سىبايلاس جەمقورلىق بويىنشا قىلمىستار. ەكٸنشٸ – مەملەكەتتٸڭ مٷددەسٸنە قايشى قىلمىستار. ٷشٸنشٸ – زورلىق-زومبىلىقتا دا مەدياتسييا جٷرمەيدٸ. بۇعان دەيٸن ەرلٸ-زايىپتىلار تاتۋلاساتىن. ەندٸ جاڭا زاڭ بويىنشا تاتۋلاسۋعا قاتىستى باپ الىنىپ تاستالدى. سوندىقتان مەدياتسييا ارقىلى وسى سالالاردا ٸستٸ جٷرگٸزۋ توقتاتىلدى.
2016 جىلدان باستاپ ازاماتتىق پروتسەسسۋالدى كودەكستە ارنايى 17-تاراۋ بار. ول جەردە تاتۋلاسۋ رەسٸمدەرٸ, ونىڭ ٸشٸندە, مەدياتسييا, سوت مەدياتسيياسى, پارتيسيپاتيۆتٸك رەسٸم قاراستىرىلعان. بٸزدە قازٸر سوتتا 60-70% مەدياتسييا ارقىلى شەشٸلەدٸ. بۇل سوتقا تٷسٸپ جاتقان ارىزداردى تٶمەندەتۋدٸ بٸلدٸرەدٸ. مەدياتسييا – قاراجات جاعىنان تيٸمدٸ, ٶيتكەنٸ ادۆوكاتقا اقشا جۇمسالمايدى. ۋاقىت جاعىنان دا ٶنٸمدٸ. ەر مەدياتورلىق ورتالىق قىزمەت باعاسىن ٶزدەرٸ بەكٸتەدٸ. سول ٷشٸن بۇل ٶتە وڭتايلى تەسٸل دەپ ايتۋعا نەگٸز بار.
رەسەي, بەلارۋس, قىرعىزستان, ٶزبەكستان, اراب ەلدەرٸندەگٸ ەرٸپتەستەرمەن تىعىز بايلانىستامىز. ولارمەن تەجٸريبە الماسىپ كەلەمٸز.
ەلەمدٸك تەجٸريبەگە سٷيەنسەك, امەريكادا, ەۋروپادا, قىتايدا, سينگاپۋردا داۋ-دامايدىڭ 80-90%-ى وسى مەدياتسييا ارقىلى شەشٸلەدٸ. سوندىقتان قازاقستان دا بولاشاقتا وسى سانعا جەتەدٸ دەپ ويلايمىن. قازاقستاندا 100-دەن استام ۇلت ٶكٸلٸ تۇراتىندىقتان ەتنوسارالىق مەدياتسييا جاقسى دامىپ كەلەدٸ. پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس, ەر دوستىق ٷيٸندە مەدياتسييا كابينەتٸ اشىلدى. 14 جىلدىڭ ٸشٸندە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. كەلەسٸ جىلى مەدياتسييا سالاسىنا 15 جىل تولادى. ەلدەگٸ مەدياتسييانىڭ بولاشاعى زور.
- ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
