سٶز باسىندا ول كٶشٸ-قون ساياساتى تۇجىرىمداماسىن ٸسكە اسىرۋ شەڭبەرٸندە قابىلدانىپ جاتقان شارالار نەتيجەسٸندە سوڭعى 10 جىلدىقتا العاش رەت كٶشٸ-قوننىڭ وڭ ٷردٸسٸ قالىپتاسقانىن اتاپ ٶتتٸ.
– ەلٸمٸزگە نەگٸزٸنەن تمد ەلدەرٸنەن قىتاي جەنە موڭعولييا مەملەكەتتەردٸڭ ازاماتتارى تۇراقتى تۇرۋعا كەلۋدە. بۇل رەتتە تەحنيكالىق, ەكونوميكالىق, پەداگوگيكالىق جەنە مەديتسينالىق ماماندىقتارى بار شەتەل ازاماتتارى كٶبٸرەك كەلە باستادى, – دەدٸ تامارا دٷيسەنوۆا.
سونىمەن قاتار, ەحەقم باسشىسى جىل باسىنان بەرٸ 160 مىڭنان استام تۇرعىن ەل ٸشٸندە قونىس اۋداردى دەپ حابارلادى. بۇل رەتتە, ەلٸمٸزدٸڭ مەگاپوليستەرٸ ٸشكٸ ميگرانتتاردى تارتۋدىڭ ورتالىقتارى بولىپ قالا بەرەدٸ: ولاردىڭ ٷلەسٸنە بٷكٸل ٸشكٸ اعىننىڭ 40%-ى تيەسٸلٸ.
سودان سوڭ ۆيتسە-پرەمەر كٶشٸ-قون ساياساتى تۇجىرىمداماسىن ٸسكە اسىرۋدىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنا ەگجەي-تەگجەيلٸ توقتالدى.
– بٸرٸنشٸ باعىت – بٸلٸم يمميگراتسيياسى. ماقساتى قازاقستاندى ٶڭٸرلٸك بٸلٸم بەرۋ حابى رەتٸندە ايقىنداۋ بولىپ تابىلادى. ول ٷشٸن زاماناۋي كامپۋستارى, عىلىمي زەرتحانالارى بار سالالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردٸ قۇرۋ بويىنشا كەشەندٸ جۇمىس جٷرگٸزٸلۋدە. سوڭعى ەكٸ جىلدا قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بازاسىندا شەتەلدٸك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ 6 فيليالى قۇرىلدى, – دەپ حابارلادى مينيستر.
ەكٸنشٸ باعىت – بيزنەس-يمميگراتسييا شەڭبەرٸندە ەلدٸڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن كەڭەيتۋ بويىنشا شارالار قابىلدانۋدا.
– بٸز ا-5 ساناتىنداعى ينۆەستورلاردى شەتەلدٸك جۇمىس كٷشٸنە رۇقسات الۋدان بوساتتىق. جىل باسىنان بەرٸ مۇنداي ينۆەستورلىق ۆيزالار 76 شەتەلدٸك ازاماتقا بەرٸلدٸ, – دەپ تولىقتىردى تامارا دٷيسەنوۆا.
ەلەۋەتتٸ ينۆەستورلار ٷشٸن «بٸر ٶتٸنٸش» قاعيداتى بويىنشا شەتەلدٸك مەكەمەلەردە جسن جەنە ەتسق بەرۋ رەسٸمٸ وڭايلاتىلدى.
ينۆەستور-بيزنەسمەندەردٸ قوسىمشا تارتۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييالىق ۆيزالىق شەكتٸ تٶمەندەتۋ جوسپارلانۋدا.
تامارا دٷيسەنوۆا سونداي-اق كٶشٸ-قون ساياساتى تۇجىرىمداماسىن ٸسكە اسىرۋ شەڭبەرٸندە شەتەلدە تابىستى بيزنەس-كەيستەرٸ بار ەتنيكالىق قازاقتار ٷشٸن «اتا جولى» كارتاسىن بەرۋ تەرتٸبٸ بەكٸتٸلگەنٸن حابارلادى. بٷگٸنگٸ كٷنٸ «اتا جولى» كارتاسىن الۋشىلاردىڭ الدىن-الا تٸزٸمٸ جاسالدى, وعان 50 ەتنيكالىق قازاق ەنگٸزٸلدٸ.
ٷشٸنشٸ باعىت شەڭبەرٸندە قازاقستانعا بٸلٸكتٸ شەتەلدٸك مامانداردى تارتۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلۋدە. مەسەلەن, وسى جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸنەن باستاپ ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ, سۇرانىسقا يە كەسٸپتەردٸڭ بەكٸتٸلگەن تٸزبەسٸ اياسىندا ناقتى جۇمىس باستالدى.
ەندٸ تٸزٸمدە كەسٸپتەرٸ بار شەتەلدٸكتەر جەڭٸلدەتٸلگەن تەرتٸپپەن تۇرۋعا ىقتييارحات الۋعا ٶتٸنٸش بەرە الادى.
سونىمەن قاتار, رۇقسات بەرۋدٸڭ جاڭا قاعيدالارى قابىلداندى. باستى جاڭالىق – ەندٸ بٸر رۇقساتنامامەن بٸرنەشە ٶڭٸردە جۇمىس ٸستەۋگە بولادى.
رۇقساتنامالار بەرۋدٸڭ نەگٸزگٸ شارتى مۇنداي مامانداردىڭ ەل ەڭبەك نارىعىندا بولماۋى جەنە جۇمىس ورنىندا قازاقستاندىق مامانداردىڭ ٷلەسٸ 95 پايىزدان تٶمەن بولماۋى قاجەت.
– ەتنوستىق يمميگراتسييانى رەگلامەنتتەيتٸن كەلەسٸ باعىت شەڭبەرٸندە «قانداس» مەرتەبەسٸن الۋعا ٶتٸنٸشتەردٸ قابىلداۋ تەتٸگٸ قايتا قارالدى. مەسەلەن, 1 شٸلدەدەن باستاپ قازاقستاننىڭ كونسۋلدىقتارى شەتەلدەگٸ قازاقتاردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸن «بٸر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قاراي باستادى.
سونىمەن قاتار, قانداستاردى قونىستاندىرۋدىڭ جاڭا الگوريتمٸ قابىلداندى. ەندٸ قابىلداۋ ٷشٸن ٶڭٸردٸ ايقىنداۋ 4 نەگٸزگٸ سانات بويىنشا جٷزەگە اسىرىلادى: جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ سۇرانىسى بويىنشا قاجەتتٸ كەسٸپ يەلەرٸن تارتۋ; وتباسىن قاۋىشتىرۋ; ٷكٸمەت ايقىنداعان ٶڭٸرلەرگە جولداما بەرۋ; دامۋ ەلەۋەتٸ بار ەلدٸ مەكەندەرگە قونىستاندىرۋ, – دەپ حابارلادى تامارا دٷيسەنوۆا.
جىل باسىنان بەرٸ قازاقستانعا بارلىعى 13,5 مىڭ قانداس كەلدٸ, ونىڭ 8,5 مىڭى ەڭبەككە قابٸلەتتٸ. ولاردىڭ بارلىعى ەلەۋمەتتٸك قولداۋ جەنە بەيٸمدەۋ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ شارالارىمەن قامتىلدى.
– كٶشٸ-قون ساياساتى تۇجىرىمداماسى شەڭبەرٸندە شەتەلدە جۇمىس ٸستەيتٸن قازاقستان ازاماتتارى ٷشٸن ەڭبەك قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, بٸرٸنشٸ توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 194 مىڭنان استام ادام بولعان.
ەڭبەك قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ەڭبەكمينٸ تٷركييامەن, باە, ۇلىبريتانييامەن جەنە ت.ب. ەلدەرمەن جاڭا كەلٸسٸمدەر جاساسۋعا باستاماشىلىق جاساۋ جٶنٸندە قوسىمشا شارالار قابىلدادى.
وڭتٷستٸك كورەيادا ەل ازاماتتارىن زاڭدى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قازاقستاندى «ەڭبەككە رۇقسات بەرۋ جٷيەسٸنە» ەنگٸزۋ مەسەلەسٸ پىسىقتالۋدا.
بٸز migration.enbek.kz پورتالى ارقىلى وسى جٷيەگە جۇمىسقا ورنالاسۋ مٷمكٸندٸگٸن قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار, قۇجاتتاردى رەسٸمدەۋگە, مٸندەتتٸ مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ٶتۋگە جەنە ت. ب. كٶمەكتەسۋ ٷشٸن تيٸستٸ جۇمىستى ەڭبەك ۇتقىرلىعى ورتالىقتارى جٷرگٸزەدٸ, – دەدٸ ەحەقم باسشىسى.
التىنشى باعىت شەڭبەرٸندە جۇمىس كٷشٸ ارتىق جەنە جۇمىس كٷشٸ تاپشى ٶڭٸرلەر اراسىنداعى دەموگرافييالىق تەڭگەرٸمسٸزدٸكتەردٸ تەڭەستٸرۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلۋدە. ول ٷشٸن ٸشكٸ ۇتقىرلىقتى ىنتالاندىرۋ شارالارى قابىلدانادى.
«جالپى, بيىل «سەرپٸن», «اۋىل اماناتى», «اۋىل ەل بەسٸگٸ», «ديپلوممەن اۋىلعا» باعدارلامالارىن ٸسكە اسىرۋ نەتيجەلەرٸ بويىنشا 33 مىڭنان استام ادام مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىن الادى», – دەپ اتاپ ٶتتٸ تامارا دٷيسەنوۆا.
ٸشكٸ قونىس اۋدارۋشىلار ٷشٸن جاڭا قۇرال – تۇرعىن ٷي قۇنىنىڭ 50% مٶلشەرٸندە قارجىلىق كٶمەك الۋعا قۇقىق بەرەتٸن, بٸراق 4 ملن تەڭگەدەن اسپايتىن مٶلشەردە (جۇمىس بەرۋشٸ راستاعان جۇمىس ورنى بولعان جاعدايدا) ەكونوميكالىق ۇتقىرلىق سەرتيفيكاتى ەنگٸزٸلدٸ. بٷگٸنگٸ كٷنٸ اتالعان سەرتيفيكاتتار 224 وتباسىنا بەرٸلدٸ.
«كەلەسٸ باعىت – بوسقىندارمەن جۇمىس. بيىلعى 1 شٸلدەدەگٸ جاعداي بويىنشى ەلٸمٸزدە 628 پانا ٸزدەۋشٸلەر مەن 333 بوسقىن بار. بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بوسقىندار ٸسٸ جٶنٸندەگٸ جوعارعى كوميسسارىنىڭ ورتالىق ازيياداعى ايماقتىق باسقارماسىمەن بٸرلەسٸپ, جوعارى ايتىلعان ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك قۇقىقتارى قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, مەديتسينالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتۋ شارالارى ەزٸرلەندٸ
گەوساياسي تەۋەكەلدەردٸ, ونىڭ ٸشٸندە پانا ٸزدەپ جٷرگەن ادامداردىڭ جاپپاي اعىنىن ەسكەرە وتىرىپ, ٷكٸمەت ولاردى ۋاقىتشا قونىستاندىرۋ پۋنكتتەرٸندە قابىلداۋ مەن ورنالاستىرۋدىڭ تيٸستٸ قاعيدالارىن بەكٸتتٸ», – دەدٸ تامارا دٷيسەنوۆا.
ول سونداي-اق كٶشٸ-قون پروتسەستەرٸن رەتتەۋ جٷيەسٸن تسيفرلاندىرۋ باسىم باعىتتاردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
– بٷگٸندە بٸز ميگرانتتاردى تٸركەيتٸن بٸرىڭعاي جٷيە قۇرۋ ٷشٸن قولدا بار اقپاراتتىق جٷيەلەردٸڭ بەرٸن ٶزارا ينتەگراتسييالاۋعا كٸرٸستٸك. شەتەلدەگٸ مەكەمەلەرٸمٸز ٷشٸن «قانداس» اتتى جاڭا فۋنكتسيونالدى اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جٷيەنٸ ٸسكە قوسۋ باستالدى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا رەسەي فەدەراتسيياسىنداعى, موڭعوليياداعى جەنە تٷركٸمەنستانداعى ٶكٸلدٸكتەر جاڭا فۋنكتسيونالعا قوسىلدى. جاقىن ارادا تاعى 26 ەل ٷشٸن قولجەتٸمدٸلٸك اشىلادى, – دەدٸ مينيستر.
سٶز سوڭىندا ۆيتسە-پرەمەر قابىلدانىپ جاتقان شارالار كٶشٸ-قون ساياساتىن تيٸمدٸ «ٶزگەرتۋگە» جەنە گەوساياسي جاعدايداعى ٶزگەرٸستەردەن بارىنشا پايدا الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
