جۋرناليست نۇرمۇحامەد بايعاراەۆ تاياۋ شىعىستاعى سوڭعى قارۋلى قاقتىعىسقا بايلانىستى ٶز تالداۋىن ۇسىندى. ونىڭ پايىمىنشا, يزرايل مەن يران اراسىنداعى شيەلەنٸس لوگيكالىق شەگٸنە جەتٸپ, قاقتىعىس ٶزارا كەلٸسٸلگەن ستسەنارييمەن توقتاعان, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
“21 عاسىردا تاياۋ شىعىستاعى ەڭ مەنسٸز قىسقا سوعىستىڭ بٸرٸ ٶزٸنٸڭ لوگيكالىق مەجەسٸنە جەتكەندەي. ترامپ بٸرنەشە رەت سوعىس اياقتالدى دەپ مەلٸمدەدٸ. يران مەن يزرايل سودان كەيٸن دە 1-2 رەت ٶزارا راكەتا الماستى. وسىمەن توقتاعانداي”, — دەيدٸ ول.
ول سوعىستىڭ باستالۋىنا سەبەپ رەتٸندە ماگاتە-نٸڭ يران ۋراندى 90 پايىزعا دەيٸن بايىتتى دەگەن مەلٸمدەمەسٸن كەلتٸرەدٸ. بايعاراەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل يادرولىق قارۋعا دايىندىقتىڭ بەلگٸسٸ رەتٸندە قابىلدانىپ, يزرايل سوعىس قيمىلدارىن باستاپ كەتكەن.
“ياعني, سوعىستىڭ ماقساتى يراننىڭ يادرولىق وبەكتٸلەرٸن بۇزۋ, سٶيتٸپ قارۋ جاساۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەۋ ەدٸ. سوعىسقا اقش-تى ارالاستىردى. سوندا دا, مەنٸڭشە, اقش پەن يزرايل بۇل ماقساتىنا جەتە المادى. تەك باعدارلامانى بٸرنەشە اي نە 1 جىلعا شەگەردٸ”, — دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
بايعاراەۆ يراننىڭ جاۋابى ەلسٸز بولعانىن, ولاردىڭ زىمىراندارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ اقش-تىڭ يراكتاعى بازالارى مەن تەڭٸزدەگٸ كەمەلەرٸ ارقىلى قاعىپ تٷسٸرٸلگەنٸن العا تارتتى. كەيبٸر زىمىراندار عانا يزرايل اۋماعىنا جەتكەن.
سونداي-اق ول اقش-تىڭ يرانداعى ٷش يادرولىق نىسانعا سوققى جاساعانىن, الايدا بۇل سوققىلار تيٸمدٸ بولماعانىن ايتتى.
“ماگاتە فوردو ايماعىندا رادياتسييا تارامادى دەپ حابارلادى. ياعني, زاقىم تيمەگەن. سەبەبٸ ول تاۋدىڭ تٷبٸندە ورنالاسقان. وعان قوسا, كەشە CNN اقش-تىڭ ەسكەري بارلاۋ قىزمەتٸ دە يراننىڭ بايىتىلعان ۋرانى دا, تسەنتريفۋگاسى دا امان دەگەن قۇپييا مەلٸمەتٸن جارييالاپ جٸبەردٸ. دەمەك, ترامپتىڭ نىسانانى جويدىق دەگەنٸ جالعان بولىپ شىقتى”, — دەدٸ ول.
جۋرناليست يران جاۋاپ بەرمەيدٸ دەپ بولجاعانىن, بٸراق اقش-تىڭ دوحاداعى بازاسىنا 14 زىمىران اتىلعانىن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ 13-ٸ ەۋەدە جويىلعان. بۇل شابۋىلدىڭ كەلٸسٸلگەن سيپاتتا بولعانىن اقش پرەزيدەنتٸ ترامپتىڭ ٶزٸ دە مەلٸمدەگەن.
“سوعىستىڭ سوڭى ٶزارا كەلٸسٸلگەن ستسەنارييمەن جٷرگەندەي. وندا مەنٸڭ بولجامىم دەل كەلدٸ. ٶيتكەنٸ يران قازٸر اقش-قا اشىق شابۋىلدايتىن حەلدە ەمەس ەكەنٸ انىق”, — دەيدٸ ول.
بايعاراەۆتىڭ سٶزٸنشە, يران ورمۋز بۇعازىن جاپپاعان. ەگەر جاپقان جاعدايدا, بۇل ەلەمدٸك مۇناي نارىعىنا ٷلكەن سوققى بولار ەدٸ. بۇل دا جاعدايدىڭ كەلٸسٸلگەن ستسەناريي بويىنشا ٶربٸگەنٸن كٶرسەتەدٸ.
“كەلٸسٸم جاساۋعا ەكٸ ورتادا قاتار ەمٸرٸ بٸراز ەڭبەك سٸڭٸرٸپتٸ. ٶز استاناسىنداعى اقش ەسكەري بازاسىن قۇربان ەتۋگە كەلٸسٸمٸن دە بەرگەن سيياقتى”, — دەيدٸ جۋرناليست.
ول بۇل سوعىستى “مەنسٸز” دەپ اتاۋىنىڭ سەبەبٸن دە تٷسٸندٸردٸ.
“يزرايل قارسىلاسىن جٷگەندەمەك بولدى. ماقسات-مۇراتى وسى بولدى. بٸراق دەگەنٸنە جەتە المادى. ەسەسٸنە, ٷش تاراپ ٶزارا قانشاما راكەتا اتتى. ەربٸرٸنٸڭ قۇنى 1,5–5 ميلليون دوللار ارالىعىندا. دروندار ارزان: 20 مىڭ – 50 مىڭ دوللار. قانشاما كٸسٸ كٶز جۇمدى, عيماراتتار قيرادى”.
ول ChatGPT ارقىلى شامامەن 2,5–3,5 ميلليارد دوللار كٶلەمٸندە شىعىن بولعانىن ەسەپتەتكەنٸن ايتىپ ٶتتٸ. بۇل قارجىنى عىلىم مەن مەديتسيناعا سالۋ ەلدەقايدا پايدالى بولار ەدٸ دەگەن پٸكٸردە.
“ەندٸ ٷش تاراپتىڭ دا بيلٸگٸ ٶز حالقىنا ‘جەڭدٸك’ دەپ مەلٸمدەپ جاتىر. سەبەبٸ سوعىستان ابىرويمەن شىققىسى كەلەدٸ. مەنٸڭشە, ەش تاراپ جەڭبەدٸ. تەك ترامپتىڭ پودپيسچيك سانى ارتتى. بولدى”, — دەيدٸ نۇرمۇحامەد بايعاراەۆ.
سٶز سوڭىندا جۋرناليست بيلٸككە دٸني نەمەسە ساياسي فاناتيزمگە بەرٸلگەن تۇلعالاردىڭ كەلۋ قاۋپٸن دە اتاپ ٶتتٸ.
“حالىقتىڭ ۋاقىتىن ۇرلايدى, ٶز يدەولوگيياسىن تاڭادى. ەلدٸڭ رەسۋرسىن دامۋعا ەمەس, ساياسي ماقساتقا جۇمسايدى”.
