![12067108_767545306701850_686822853_n](/uploads/images/20240128164103772.jpg)
ۇلت جاناشىرى بوتاگوز يسايەۆا قوستاناي وبلىسىنىڭ ۋليانوۆ ەلدى-مەكەنىندە جەكە اۋىل قۇرعان كازاكتاردىڭ ارەكەتىن باسىنۋ دەپ سانايدى. ونىڭ بۇعان قاتىستى وي-پىكىرىن گازەت بەتىندە جاريالاۋدى ءجون دەپ تاپتىق.
«Nur.kz» دەگەن سايت كۇللى ەلدەن «ءسۇيىنشى» سۇراعانداي بولدى وتكەندە. قوستاناي وبلىسىنىڭ، ۋليانوۆ ەلدى-مەكەنىندە كازاكتاردىڭ وتباسى وزدەرىنىڭ تاريحى، ءداستۇرى، بولمىسىنا ساي كازاك اۋىلىن قۇرعالى جاتىر ەكەن.
قۇرىپ تا قويعان. اراسىندا اتامانى بار. اتى – پاۆەل پاراتيكوۆ دەيدى. سول ءبۇي دەپتى: «كازاكتار اۋەلدە اۋىلدا تۇرعان. حالىق قالاعا قاشىپ جاتقاندا، ءبىز كەرىسىنشە اۋىلعا كوشىپ كەلدىك» دەپتى. جارايدى، بۇل ءوز ەركى. ونىڭ «تاريح پەن داستۇرگە ساي كازاك اۋىلىن قۇرامىز» دەگەنى ءقاۋىپتى.
الدىمەن «Nur.kz» تۋرالى ايتايىق. بۇل سايت ەل ىشىنە ىرىتكى سالۋىمەن اينالىساتىن سياقتى. وتكەندە ءقازىر ءىستى بولىپ جاتقان ەكس-پرەمەر سەرىك احمەتوۆ وسى Nur.kz بار جانە تاعى بىرنەشە ىقپالدى سايتتى وتىرىك اقپارات تاراتىپ وتىر دەپ ايتقان. احمەتوۆ بۇلاي دەگەن بولسا بۇعان سەبەپ بولدى دەگەن ءسوز.
بۇل جولعىسىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ اينالاسى ونشاقتى كازاك وتباسىن كۇللى قازاقستانعا جارنامالاۋ ءۇشىن اتالعان سايت ۇلكەن رەپورتاج جاساپتى. بۇل كىمگە كەرەك بولدى؟ «Nur.kz» ونى نەگە قۋانا حابارلايدى؟ ەستىپ جاتسا، وزدەرى جاۋاپ بەرەر دەپ ويلايمىز.
![imgonline-com-ua-compwBZba37zikrx](/uploads/images/20240128164104124.jpg)
تاريحىنا توقتالماي-اق قويالىق. تەك ءبىر ايتا كەتەرلىگى، مىناۋ: ءوزىنىڭ Facebook-تەگى پاراقشاسىندا جاسارال قۋانىشالين تاريحشى حوروشكين دەگەنگە سىلتەمە جاساپتى. ول نە دەگەن؟
«كازاكتارعا – ورىستىڭ وتارلاۋ ساياساتىنىڭ جىلدام جۇرۋىنە اتسالىسۋ، ورىس وتارلاعان جەرلەردە يمپەريانىڭ ىقپالىن ارتتىرۋ، وتارلاعان جەرلەردى قورعاۋ مىندەتى جۇكتەلگەن (بىلايشا ايتقاندا، ولار جازالاۋشى وتريادتىڭ قىزمەتىن اتقارعان، اۆت.)».
يمپەريا قۇلاعاننان كەيىن كازاكتار دا قۇرىعان بولاتىن. ەندەشە قازاقستانداعى كازاكتاردىڭ قايتا «ءتىرىلۋىن» قالاي تۇسىندىرۋگە بولادى؟ قازاقتاردىڭ ەرماكتان كورگەن قورلىعى از با؟
كازاكتارمەن سويلەسكەنىمىز بار. ولار وزدەرىن ورىس سانامايدى. بىزدەر «ەركىن تۋعان، ەرەكشە جاراتىلعان ادامدارمىز» دەيدى. ولاردىڭ ەرەكشەلىگى، يمپەريانىڭ قولشوقپارى بولعانىندا...
![38819574](/uploads/images/20240128164104600.jpg)
قازاقستاننىڭ زاڭى بويىنشا، جالپى ءوز-وزىن سىيلايتىن كەز-كەلگەن ەلدە بوتەن ءارى سول ەلدىڭ اسكەري ۇلگىسىمەن سايكەسپەيتىن فورمانى كيۋگە بولمايدى! سوعان قاراماي، الگى ۋليانوۆتە قونىستانىپ العان كازاكتار اسكەري كيىمى مەن شاشكىسىن كيىپ الىپ تايراڭداپ ءجۇر. ولارعا كىم رۇقسات بەردى؟
ولار نەگە ورىس يمپەرياسىنىڭ تۋىن ۇستايدى؟
«كازاچيا ستانيسا» دەيدى...جارايدى، بىرىككەن ەكەن. جاڭا اۋىل قۇرماق ەكەن. ءبىراق، سىزدەر الگى «Nur.kz-كە» شىققان كازاكتاردىڭ سۋرەتىن كوردىڭىز بە؟
اسكەري كيىمى ءوز الدىنا، ولار الدەقاشان قۇرىپ بىتكەن رەسەي يمپەرياسىنىڭ تۋىمەن سۋرەتكە ءتۇسىپتى (تومەندە سۋرەتتە).
![بەزىمياننىي](/uploads/images/20240128164104886.jpg)
اق، سارى، قارا ءتۇستى بۇل جالاۋ الدەقاشان قۇرىعان رەسەي يمپەرياسىنىڭ تۋى. بۇل تۋعا ءتىپتى رەسەيدىڭ وزىندە تىيىم سالىنعان دەسەدى. بىزدە بارىنە رۇقسات. بەيقامدىق.
يمپەريا دەگەنىمىز نە؟ ول وتارلاۋشى جانە قاناۋشى.
بۇل سۋرەت نەسىمەن ءقاۋىپتى؟
بيىلعى جىلدىڭ باسىندا «براتيا سلاۆيانە» دەگەن ۇيىم ءدال وسى تۋدى ۇستاپ سۋرەتكە ءتۇسىپ، ونى ءارى قاراي الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى تاراتقان (تومەندە سۋرەتتە).
سۋرەتتى ەسى دۇرىس ەمەس ەرمەك تايچيبەكوۆ ءىلىپ الىپ كەتىپ، «ورىس يمپەرياسى جاساسىن!» دەپ جار سالعان ەدى.
![12087563_767499973373050_1479277339_n](/uploads/images/20240128164105405.jpg)
ەندەشە ساۋال: الدەقاشان قۇردىمعا كەتكەن رەسەي يمپەرياسىنىڭ تۋىن ۇستاۋعا الگى ۋليانوۆتاعى كازاكتارعا كىم رۇقسات بەردى؟ جالپى بۇل تۋدىڭ كازاكتارعا قانداي قاتىسى بار؟ سەن ءقازىر قازاقستاندا ءومىر سۇرەسىڭ. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇل تۋ تۇرماق، قازىرگى رەسەيدىڭ رەسمي تۋىن ۇستاۋعا رۇقسات ەتىلمەيدى.
ينتەرنەتكە كىرىپ: «ورىستىڭ فاشيستىك ۇيىمدارى» دەپ تەرسەڭىز مىناعان كۋا بولاسىز: بۇگىندە بۇل تۋ وسى فاشيستىك ۇيىمداردىڭ «ۇلتتىق» جالاۋى.
رەسەيدىڭ 80-گە تارتا قالاسىندا 53 فاشيستىك ۇيىم بار. رەسمي تىركەلگەن!
لاۆرۋحين دەگەن كىم نەمەسە كازاكتار شيەۆسوۆا-ۆالوۆانى قولداي ما؟
ەندى ەكىنشى جايت. «وڭتۇستىك ايماقتاعى كازاكتار وداعى» دەگەن ۇيىم بار. اتامانى – لاۆرۋحين دەگەن بىرەۋ. بۇل كىم؟ بۇل قازاقتاردى جاڭقاعا تەڭەگەن تاتيانا شيەۆسوۆا-ۆالوۆاعا (تشۆ) قورعاۋشى جالداۋ ءۇشىن اقشا جيناعان ادام.
[caption id="attachment_11986" align="alignleft" width="219"]
![لاۆرۋحا...](/uploads/images/20240128164105758.jpg)
تشۆ-نى قورعاعان لاۆرۋحين نە دەيدى؟
«تانيۋشا، قورىقپا! ءبىزدىڭ ءىسىمىز دۇرىس. بۇل قازاقستانداعى ورىس دياسپوراسىنىڭ قۇقىعىن اياققا تاپتاۋ» دەپتى الگى شيەۆسوۆا ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى ءوزارا اڭگىمەدە. ۇلت ارازدىقتى قوزدىردى دەگەن شيەۆسوۆا-ۆالوۆانى ەلىمىزدە رەسمي تىركەلگەن ءتوراعاسى، بىلايشا ايتقاندا اتامانى قولداپ وتىرسا، ەندەشە قازاقتارعا قاتىستى كازاكتاردىڭ وي-پىكىرى قانداي ەكەنىن قازىردەن بولجاي بەرىڭىز.
تۇسىنگەنىمىز، كوپۇلتتى قازاقستان دەگەن جاي ءسوز. كوپۇلتتى قازاقستاندا قازاقتى جەك كورەتىندەر كوپ...
«اتامان» دا اناسىن تىڭدايدى
![6ad842be4b34349f25ff8bdf4b451891_big](/uploads/images/20240128164106099.jpg)
سولتۇستىكتە «گوركايا لينيا» دەگەن كازاكتاردىڭ ۇيىمى شەرۋ جاساپ، تاۋەلسىزدىگىمىزگە نۇقسان كەلتىرمەك بولدى. سول جەرگە بارىپ جۇمىس جۇرگىزۋگە تۋرا كەلدى. سولتۇستىك قازاقستانداعى كازاكتاردىڭ باسشىسى اچكاسوۆ دەگەن بىرەۋ ەكەن، كازاكتاردىڭ پولكوۆنيك شەنىندەگى اسكەري فورماسىن كيىپ الىپتى. «اتامان اچكاسوۆ» دەپ كىرىپ كەلدى. ءتۇرى تانىس سياقتى. قاسىمدا وتىرعان وبلىستىڭ پروكۋرورىنا: «ءسىز نەگە مىناعان شارا قولدانبايسىز؟ نەگە مەملەكەتتىك مەكەمەدە كازاكتاردىڭ فورماسىمەن جۇرەدى؟»، – دەپ سۇرادىم.
اچكاسوۆقا: «كيىمىڭدى اۋىستىرىپ كەلمەيىنشە، سەنىمەن سويلەسپەيمىز»، – دەدىك. اسكەري كيىمسىز كەلگەن سوڭ قاراسام، ءتۇرى تىپتەن تانىس. «وسى مەن سەنى قايدان كوردىم؟» دەسەم، «وبكوم كومسومولدا زاۆوتدەل بولعام» دەيدى. كومسومول تاراعاننان كەيىن، «اتامان» بولىپ كەتكەن ەكەن.
![19afae6a46e88acdd96388ffd237845d](/uploads/images/20240128164106514.jpg)
ەل تىنىشتالىپ، ەندى كەتەيىك دەپ جاتقاندا، حابار جەتتى. جامبىلدان ءبىر پويىز قازاقتىڭ ازاماتتارى «كازاكتاردى قىزىلجاردا تالتاڭداتىپ قويمايمىز، تويتارىس بەرەمىز» دەپ كەلە جاتىر ەكەن. ولار قالاعا كىرسە، ارەڭ باسىلعان كازاكتار قايتا كوتەرىلەدى. سوسىن، پەتروپاۆلدان 100 شاقىرىم جەردە ولاردى توسىپ الۋعا تۋرا كەلدى. داستارقان جاساپ، جىگىتتەردىڭ ءبارىن كۇتىپ، «ويباي، جاۋ كەتتى، ەندى كەرى قايتىڭدار» دەپ، بيلەت اپەرىپ، ارەڭ باستىق. ءقازىر كۇلكىلى سياقتى. ول كەزدە ءورتتىڭ لەبى سەزىلىپ تۇراتىن.
دايىنداعان، دۋمان بىقاي