قازاقستاندا جول قوزعالىسىنا قاتىستى نورمالار مەن زاڭدار جيٸ ٶزگەرٸسكە ۇشىرايتىنىن ايتىپ جٷرمٸز. الايدا ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنە قاراستى بۇل سالادا رەفورمالار ٶز تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتٸپ وتىر ما?
جول جٷرۋ ەرەجەلەرٸنە جاقىندا تاعى ٶزگەرٸستەر ەندٸ. تٷزەتۋلەر 10 قاراشادا ماقۇلدانىپ, 23 قاراشادان باستاپ قولدانىلا باستادى. Dalanews. kz پەن “قالا مەن دالا” گازەتٸ ساراپشىلارمەن وسى تاقىرىپتى تالقىلادى. اۆتوساراپشى الەكسەي الەكسەەۆ بۇرىنعى جول پوليتسيياسى قىزمەتٸن قايتارۋ كەرەك دەيدٸ. تاعى بٸر مامان, قازاقستانداعى تۇڭعىش ەلەكتروكاردى قۇراستىرعان تاير بالباەۆ ەلدەگٸ جول ەرەجەسٸنە قاتىستى رەفورمالار وڭ نەتيجە بەرە باستادى دەپ سانايدى.
ەلدٸ مەكەندەردە جٷك كٶلٸكتەرٸ ٷشٸن جىلدامدىق 50 كيلومەتر ساعاتقا دەيٸن شەكتەلدٸ. بۇل شەكتەۋ تەك جىلدام جٷرۋگە ارنايى رۇقسات بەرەتٸن — مىسالى, 80–90 كيلومەتر ساعات — جول بەلگٸلەرٸ بار ۋچاسكەلەرگە قولدانىلمايدى. مۇنداي شارا جاياۋ جٷرگٸنشٸلەر قاتىساتىن ٶلٸم-جٸتٸمدٸ جول-كٶلٸك وقيعالارىن ازايتۋعا باعىتتالعان.
كٶرٸنۋ ناشارلاعان جاعدايدا — تۇمان, بوران, قارلى بۇرقاسىن, نٶسەر جاڭبىر كەزٸندە — كولوننامەن جٷرۋ ەرەجەلەرٸ ناقتىلاندى. ەندٸ پوليتسييا مەن جٷرگٸزۋشٸلەردٸڭ مٸندەتتەرٸ ەگجەي-تەگجەيلٸ بەلگٸلەندٸ.
كولوننا قۇرامىندا قايتا قۇرۋعا, باسىپ وزۋعا جەنە ٶز بەتٸمەن توقتاۋعا تىيىم سالىنادى. ەگەر كولوننادا 10-نان استام اۆتوموبيل بولسا, ونى ەكٸ پاترۋلدٸك اۆتوكٶلٸك مٸندەتتٸ تٷردە سٷيەمەلدەۋٸ تيٸس.
م2 جەنە م3 ساناتىنداعى اۆتوبۋستارعا قاراپايىم اۆتوبۋستارعا ايالدامالاردا عانا جولاۋشىلاردى تٷسٸرۋگە جەنە وتىرعىزۋعا رۇقسات ەتٸلدٸ.
جول پاراقتارىن ەلەكتروندى فورماتتا قولدانۋعا رۇقسات بەرٸلدٸ. سونداي-اق بارلىق سىزبالار, جول بەلگٸلەرٸ مەن تاڭبالار كٶرنەكٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن تسيفرلاندىرىلدى.
ساراپشى الەكسەي الەكسەەۆتٸڭ ايتۋىنشا, ججە-دە اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ٶزگەرٸستەر جوق.
"مەنٸڭ پايىمداۋىمشا كەز كەلگەن ٶزگەرٸس جول جٷرۋ ەرەجەسٸ مەن ادامداردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە جۇمىس ٸستەۋٸ تيٸس. نە ٶزگەردٸ? جٷك كٶلٸكتەرٸنە ەلدٸمەكەندە جىلدامدىقتى ساعاتىنا 50 شاقىرىمنان اسىرماۋ كەرەك. بٸراق ولار مۇنى ساقتاي ما? ونى قالاي انىقتايدى? بٸزدە كامەرالار مىسالى 60-71 اراسىنداعى جىلدامدىققا ەسەپتەلگەن, دۇرىس پا? ال جٷك كٶلٸكتەرٸنە تاعى دا باسقا بەينەكامەرالارى قويىلا ما سوندا", - دەيدٸ ول.
سونىمەن قاتار ساراپشى جٷك كٶلٸكتەرٸ مەن اۆتوبۋستاردىڭ جىلدامدىعىن باقىلاۋ مەسەلەسٸنە توقتالدى.
“جٷك كٶلٸكتەرٸ ارنايى بازاعا ەنگٸزٸلە مە? ميعا قونىمسىز. بۇل سۇراققا “سەرگەك” جاۋاپ بەرەتٸن شىعار. ال پاترۋلدٸك پوليتسييا ولاردى قانداي جاعدايدا انىقتاۋى مٷمكٸن? الماتىدا سايىن, ەل-فارابي, شىعىس اينالما جولىندا جٷك كٶلٸكتەرٸ قاتتى جىلدامدىقپەن كەتٸپ بارا جاتادى. سولاردى ۇستاۋى مٷمكٸن. بولدى. سول سيياقتى قالادا جٷك كٶلٸكتەرٸنەن بٶلەك اۆتوبۋستارعا دا جىلدامدىقتى شەكتەۋ كەرەك. ولار دا قاتتى جٷرەدٸ”,- دەيدٸ جاڭا ەرەجەلەرگە قاتىستى الەكسەەۆ.
باستى ٶزگەرٸس– پوليتسييا پاترۋلٸنٸڭ جول جيەگٸندە تۇرىپ, كٶلٸكتەردٸ توقتاتۋىنا قاتىستى تالقىلاۋ جٷرٸپ جاتىر. نەگٸزٸ مۇنداي قۇقىقتان پوليتسييا بۇرىن دا تولىق شەتتەتٸلمەگەن ەدٸ. ولار وسى كٷنگە دەيٸن ەل-فارابي, قالاعا كٸرە بەرٸستەردە تۇرىپ, ونسىز دا توقتاتا بەرەتٸن. ەندٸ مۇنى رەسمي تٷردە ەنگٸزٸپ, زاڭداستىرىپ بەرٸپ وتىر, دەگەندٸ ايتادى.
مەن ٶز باسىم ەلگە جول پوليتسيياسى دەگەن قىزمەتتٸ قايتارۋ كەرەك. جولداعى بەيبەرەكەتتٸك ارتىپ بارادى. بۇرىن كەسٸبي جول ينسپەكتورلارى دايارلاناتىن جەنە ولار ٶز قىزمەتٸن تيٸستٸ دەڭگەيدە اتقارا الاتىن ەدٸ. جول جٷرۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن ونىڭ الدىن الۋ رەتتەلگەن-دٸ. ونى اتقاراتىن جول ينسپەكتورلارى بولاتىن. ال قازٸرگٸ قوسىلىپ كەتكەن پاترۋلدٸك قىزمەتتٸڭ جۇمىسى مٷلدەم بٶلەك بولاتىن, دەيدٸ اۆتوساراپشى
“جول بەلگٸلەرٸ, جول ينفراقۇرىلىمىن جاقسى تٷسٸنەتٸن ماماندار مەن پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ سيرەپ بارادى. بۇل ازاماتتاردىڭ قارسىلىعى مەن تٷرلٸ تەكەتٸرەستەرگە سوقتىرىپ وتىر. سوندىقتان پروبلەما ٶتە كٶپ. ال جەزلدٸ پاترۋل قىزمەتكەرلەرٸنە قايتارىپ بەردٸ. بۇل جول پوليتسيياسىنا كەرەك. ال پاترۋل مەن جول پوليتسييانى بۇرىنعىداي قايتادان ەكٸ قۇرىلىم جاساماي, رەفورما تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتپەيدٸ. پوليتسييا ۇرىنى ۇستاي ما, جول جٷرۋ قوزعالىسىن قاداعالاي ما? قايدا جٷگٸرەدٸ? بارداك بوپ كەتتٸ”,- دەپ وي تٷيٸندەيدٸ الەكسەي الەكسەەۆ.
ايتا كەتۋ كەرەك, بۇرىنعى جول پوليتسيياسىن قىسقارتقالى ستاتيستيكا دا ٶزگەردٸ. جول-كٶلٸك وقيعالارى ەكٸ ەسە ارتتى. قازا تاپقاندار, اۋىر جارالاناتىندار سانى كٶبەيٸپ كەلەدٸ. سونداي-اق جول جٷرۋ ەرەجەلەرٸن بۇزۋ بارشىلىق. ەلبەتتە مەملەكەت ٷشٸن جول ەرەجەسٸن كٶبٸرەك بۇزۋ – تيٸمدٸ. سەبەبٸ بيۋدجەتتٸڭ بٷيٸرٸن شىعاراتىن قاراجات تٷسٸپ جاتىر. بٸز بۇل بەيبەرەكەت جاعدايمەن جٷيەلٸ تٷردە كٷرەسۋ كەرەكپٸز. دامىعان ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸن ەنگٸزەمٸز دەيدٸ. بٸراق ول جۇمىس ٸستەمەيدٸ”,- دەيدٸ مامان.
ەندٸ كەشە قاراشا ايىندا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەر سالادا ايتارلىقتاي رەفورمالار ەكەلمەيدٸ. كٶزبوياۋشىلىق. پوليتسييانىڭ جول جيەگٸندە تۇرىپ, كٶلٸكتٸ اڭدىپ تۇرۋى – كەرٸ كەتۋشٸلٸك ەمەس. ەرينە جول ەرەجەسٸن جيٸ بۇزاتىنداردى ۇستاۋ, ٸشٸمدٸك, ەسٸرتكٸ تۇتىناتىنداردى اياماۋ كەرەك. اقش-تا بۇل نورما بار جەنە اڭدىپ تۇرىپ ۇستاپ الۋ تەجٸريبەسٸ بار. دامىعان ەلدەردە ەسكەرتەدٸ. بٸزدە كٸشٸرەك ەكٸ جول ەرەجەسٸن بۇزۋ فاكتٸسٸنە ەسكەرتۋ قاراستىرىلعان. ونىڭ بٸرٸ– جارىقتى سٶندٸرٸپ جٷرۋ. قالعان جاعدايدا ايىپپۇل سالادى, دەپ وتىر اۆتوموبيل نارىعىن زەرتتەۋشٸ مامان.
تاعى بٸر ساراپشى تاير بالباەۆ جاقىندا زاڭعا ەنگەن تولىقتىرۋلار مەن ٶزگەرٸستەردٸڭ 2 جاعىمدى اسپەكتٸسٸن كٶرٸپ وتىرمىن دەيدٸ. قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ارتۋى, ال اۆتوبۋستارعا قاتىستى م-2, م-3 كاتەگورياسىنداعى جولۋشىلار كٶلٸگٸنٸڭ ايالدامادان باسقا جەرگە توقتاۋعا بولمايتىنى تۋرالى ٶزگەرٸسٸ جاقسى. بۇل دۇرىس شەشٸم. بۇل ەو ەلدەرٸندە بۇرىننان رەتتەلگەن. ەكٸنشٸدەن, جٷك كٶلٸكتەرٸنٸڭ اۋماعىندا جوعارى جىلدامدىقپەن جٷرۋٸنە شەكتەۋ قويۋ. بۇل دا جاقسى باستاما, دەيدٸ بالباەۆ.
“مەن اۆتوبۋستار مەن جٷك كٶلٸگٸنە ججە-دە جولدىڭ سول جاق جولاعىمەن مٷلدەم جٷرۋگە تىيىم سالۋدى ۇسىنار ەدٸم. بۇل كەڭەس ۋاقىتىندا بولعان نورما. كەيٸن الىپ تاستادى. ال قاعاز تٷرٸندەگٸ جول پاراقشاسىنا قاتىستى ٶزگەرٸستٸ دە قۇپتايمىن. شىنىمدى ايتسام بۇل نەرسەنٸڭ مٷلدەم قاجەتٸ جوق. جەكە كومپانييالار ٷشٸن دە تيٸمسٸز. بۇل باقىلاۋدىڭ قۇرالى عانا. الدا مۇنى الىپ تاستايدى دەپ ٷمٸتتەننەمٸن”,- دەيدٸ ساراپشى.
پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جول جيەگٸندە تۇرىپ كٶلٸكتەردٸ توقتاتۋى, اڭدۋى جەنە تەكسەرۋٸ – ەسكٸلٸككە ورالۋ. بۇل جەمقورلىققا جول اشاتىن جول جەنە ەدەت. وسى ارقىلى كەز-كەلگەن كٶلٸكتٸ نەگٸزسٸز توقتاتىپ تەكسەرۋ – جٷرگٸزۋشٸنٸڭ قۇقىعىن بۇزۋ دەپ ويلايمىن. جٷرگٸزۋشٸلەردٸڭ ازاماتتىق قۇقىعى تۋرالى ايتىپ وتىرمىن. ال قالادا قاندايدا بٸر وپەراتسييا, الدىن الۋ شارالارى جٷرٸپ جاتىر دەگەن سىلتاۋ عانا. نەگٸزگٸ ماقسات بارلىعىن جاپپاي تەكسەرۋ. بۇل ەشقانداي ەلدە جوق. ەڭ قولايسىز ەدٸس ەرٸ دەل قازٸرگٸ قوعامعا كەرەك ەمەس باستاما دەپ ويلايمىن, دەيدٸ تاير بالباەۆ.
جالپى قر ٸٸم سالاسىندا جٷرٸپ جاتقان رەفورمالار كەرەك. باعىت دۇرىس. قىلمىس پەن قوعام تىنىشتىعىنىڭ الدىن الۋ قاشاندا ماڭىزدى. سوندىقتان جىلسايىن ەنەتٸن ەربٸر ٶزگەرٸستٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ سىناق كەزٸندە بايقالادى. ال پوليتسييانىڭ, ۋچاسكەلٸك ينسپەكتور مەن باسقا دا قىزمەتكەرلەردٸڭ جۇمىسى وڭتايلاندىرادى دەگەن باستامالار دۇرىس. الايدا مۇنىڭ بارلىعىنىڭ نەتيجەسٸن 2026 جىلى كٶرەمٸز. جالپى بٸزدە بارلىق باستامالار قاعازدا مٸنسٸز, ال ونىڭ جٷزەگە اسۋىنا كەلگەندە – رەفورمانىڭ كەيبٸر تيٸمسٸز جاقتارى كٶرٸنٸپ قالادى. ول وسىنداي رەفورمالاردىڭ پايدالى جاقتارىن جۋىپ-شايىپ كەتەتٸنٸ ٶكٸنٸشتٸ, دەيدٸ اۆتوموبيل ساراپشىلارى.
