تالدىقورعان قالاسىنداعى «اتامەكەن» كەسٸپكەرلەر پالاتاسى الاڭىندا «ەدٸلەتتٸ جەنە پروگرەسسيۆتٸ قازاقستاننىڭ حالىقتىق كونستيتۋتسيياسى ٷشٸن» جالپىۇلتتىق كواليتسيياسىنىڭ جۇمىسى شەڭبەرٸندە جەتٸسۋ وبلىسى اكتيۆٸمەن كەزدەسۋ ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ٸس-شارا جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسى مەن الدا بولاتىن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم بويىنشا تٷسٸندٸرۋ جۇمىسىنىڭ بٶلٸگٸ رەتٸندە ۇيىمداستىرىلدى.
پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى – مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترٸ, كواليتسييا تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايدا بالاەۆا ٶز سٶزٸندە رەفورمانىڭ ساياسي-ەلەۋمەتتٸك مەنٸنە كەڭٸنەن توقتالا كەلە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن قولعا الىنعان ٶزگەرٸستەر مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ ەدٸل, ورنىقتى ەرٸ تيٸمدٸ مودەلٸن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ٶتتٸ. كەڭ كٶلەمدٸ رەفورمالار پاكەتٸنٸڭ باستى ەرەجەلەرٸنٸڭ بٸرٸ رەتٸندە بٸر پالاتالى پارلامەنتتٸڭ قۇرىلۋىن تٸلگە تيەك ەتٸپ, بۇل ٶز كەزەگٸندە ينستيتۋتتاردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتٸپ, زاڭنامالىق ٷدەرٸستٸ جەدەلدەتە تٷسەتٸنٸن ايتتى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋ تۋرالى شەشٸمٸ ازاماتتاردىڭ تٸكەلەي تاڭداۋى ارقىلى تاعدىرشەشتٸ ٶزگەرٸستەردٸ بەكٸتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى دەموكراتييالىق قادام دەپ ەسەپتەيمٸن. رەفەرەندۋم – جاي عانا فورمالدى پروتسەدۋرا ەمەس, ول – ستراتەگييالىق ماڭىزى زور شەشٸمدەردٸ قابىلداۋعا حالىقتىڭ تٸكەلەي قالىسۋىنىڭ تيٸمدٸ تەتٸگٸ», دەپ اتاپ ٶتتٸ ايدا بالاەۆا.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى بولات كەرٸمبەك جاڭا جوبانىڭ ەلەۋمەتتٸك جەنە قۇندىلىق تۇرعىسىنداعى ماڭىزىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ادامدار كونستيتۋتسييانى قاۋٸپسٸزدٸك پەن ەدٸلدٸكتٸڭ ٸس جٷزٸندەگٸ كەپٸلدٸگٸ رەتٸندە سەزٸنۋگە تيٸس.
«رەفەرەندۋمدا تاڭداۋ جاساۋ – ٶز تاعدىرىڭ ٷشٸن ەرٸ مەملەكەتتٸڭ بولاشاعى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك. ٶيتكەنٸ كونستيتۋتسييا – مەملەكەتتٸڭ عانا ەمەس, ەربٸر وتباسىنىڭ دا قورعانى», دەپ اتاپ ٶتٸپ, قوعامدىق كەلٸسٸم مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋدىڭ ماڭىزىن ەسكە سالدى.
جاڭا جوبانى تالقىلاۋ جيىنىنا مەجٸلٸس دەپۋتاتى نيكيتا شاتالوۆ, اباي اتىنداعى قازۇپۋ باسقارما تٶراعاسى – رەكتورى بولات تٸلەپ, «قازاقستان حالقىنا» قق باسقارما تٶراعاسى لەززات شىڭعىسباەۆا, «قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» كەاق باسقارما تٶراعاسى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا, جەتٸسۋ وبلىستىق مەسليحاتىنىڭ تٶراعاسى گٷلنار تويلىباەۆا, جەتٸسۋ وبلىسى ارداگەرلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى ەرمەك كەلەمسەيٸت قاتىستى.
قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ باسقارما تٶراعاسى – رەكتورى بولات تٸلەپ جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ ماڭىزى مەن مازمۇنى تۋرالى ويىمەن بٶلٸستٸ.
«جاڭا اتا زاڭنىڭ مازمۇنىندا «ەدٸلەتتٸ قازاقستان» يدەياسىنىڭ ارمان-مۇراتى, مٷمكٸندٸكتەرٸ مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸ, ساۋالدارى مەن جاۋاپتارى كٶرٸنٸس تاپقان. ۇسىنىلىپ وتىرعان ٶزگەرٸستەردٸڭ تەرەڭ ماعىناسى مەن تاريحي ماڭىزىن مەن وسىدان كٶرەمٸن», دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
«قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» كەاق باسقارما تٶراعاسى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا نەكە ينستيتۋتىن كونستيتۋتسييالىق تۇرعىدا نىعايتۋ مەسەلەسٸن كٶتەرٸپ, مەملەكەتتٸڭ قۇقىقتىق جەنە قوعامدىق نەگٸزدەرٸن نىعايتۋداعى اتالعان نورمالاردىڭ ماڭىزىن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
«نەكەنٸ ەر مەن ەيەلدٸڭ ەركٸن ەرٸ تەڭ قۇقىلى وداعى رەتٸندە كونستيتۋتسييالىق تۇرعىدا بەكٸتۋ قوعام تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىرعان نەكە مودەلٸن جوعارى زاڭدىق كٷشٸ بار نورما رەتٸندە بەكٸتۋگە, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ قۇقىق قولدانۋ جەنە پروفيلاكتيكالىق قىزمەتٸ ٷشٸن بٸرىڭعاي باعدار قالىپتاستىرۋعا, نەكەگە مەجبٷرلەۋدٸڭ كەز كەلگەن فورماسىنا قاتىستى نٶلدٸك تٶزٸمدٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋگە, وتباسى ينستيتۋتىن ۇزاق مەرزٸمدٸ ورنىقتى قازاقستاندىق قوعامنىڭ نەگٸزٸ رەتٸندە نىعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», دەپ تٷسٸندٸردٸ ج.ىسقاقوۆا.
جەتٸسۋ وبلىسى ارداگەرلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى ەرمەك كەلەمسەيٸت پارلامەنت اتاۋىنىڭ قۇرىلتاي بولىپ ٶزگەرۋٸ جايىنداعى باستامانىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتا كەلە, ونىڭ تاريحي ەرٸ رۋحاني تەرەڭ مەنٸنە نازار اۋداردى.
«بٸز دە پارلامەنتتٸڭ قۇرىلتاي دەپ اتالۋى تۋرالى باستامانى جاي عانا اتىن اۋىستىرۋ ەمەس, تاريحي تامىرىمىزعا قايتۋ ەرٸ ۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ بەكٸتۋ رەتٸندە قارايمىز. بۇل – بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸلٸك دەستٷرلەرٸمٸزدٸڭ جاڭعىرۋى مەن دامۋى», دەدٸ ول.
جەتٸسۋ وبلىستىق مەسليحاتىنىڭ تٶراعاسى گٷلنار تويلىباەۆا جاڭارعان اتا زاڭنىڭ باستى ەرەجەلەرٸنە قاتىستى ويىن بٸلدٸرٸپ, مەملەكەتتٸڭ قۇندىلىقتىق باعدارلارىن نىعايتۋ مەسەلەسٸنە دەن قويدى.
«ەدٸلدٸك, زاڭ مەن تەرتٸپ, تابيعاتقا ۇقىپتى قاراۋ كونستيتۋتسييا دەڭگەيٸندە تۇڭعىش رەت بەكٸتٸلٸپ وتىر. مەملەكەتتٸك بيلٸكتٸڭ قاينار كٶزٸ قازاقستان حالقى ەكەنٸ ايقىن جازىلدى. باستى يدەيا – بٸلٸمنٸڭ, عىلىمنىڭ, مەدەنيەت پەن يننوۆاتسييانىڭ, سونداي-اق ادامي كاپيتالدىڭ دامۋىنا باسىمدىقتىڭ بەرٸلۋٸ», دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
كەزدەسۋ سوڭىندا ايماقتىق اكتيۆ تاراپىنان قاتىسۋشىلار سۇراقتارىن قويىپ, تٷسٸندٸرۋ جۇمىسى بويىنشا ۇسىنىستارىن ايتتى. سونداي-اق, ازاماتتاردىڭ رەفەرەندۋمعا قاتىسۋىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ٶتتٸ.
