بۇل ٶكٸلەتتٸك جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ جٶنٸندەگٸ ورتالىق ۋەكٸلەتتٸ ورگانعا تاپسىرىلادى. وسى ماقساتتا بولاشاقتا تٸپتٸ جەكە اگەنتتٸك قۇرىلۋى دا مٷمكٸن. مىسالى, 2005-2013 جىلدارى ەلٸمٸزدە جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتٸگٸ قىزمەت اتقارعانى مەلٸم. ەزٸرگە فۋنكتسييالار اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنە بەرٸلەدٸ.
ەكٸمدەردٸڭ جەرگە قاتىستى قارەكەتٸ ورتالىق بيلٸكتٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىقپاي تۇر. ەگەر وقيعانىڭ ٶربۋٸن وسى بەتٸمەن جٸبەرە بەرسە, 2016 جىلعى جەرگە قاتىستى نارازىلىق شارالارى قايتا تۋىنداۋى ىقتيمال.
باس پروكۋراتۋرانىڭ پرەمەر-مينيستر كەڭسەسٸنە جولداعان اقپاراتىنا جٷگٸنسەك, جەرگە قاتىستى 35 مىڭ 403 بۇزۋشىلىق ەشكەرەلەندٸ. پروكۋراتۋرا پايدالانىلمايتىن 9,6 ملن گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى جەرٸن تاپقان. ونىڭ قوجايىندارى جەردٸ نە ٶزٸ ٸسكە جاراتپايدى, نە باسقا اگرارشىعا بەرمەيدٸ. ناعىز "شٶپ قورىعان يتتٸڭ" كەبٸ.
الايدا وسى ٸسكە تٸكەلەي جاۋاپتى ەكٸمدٸكتەر ەل باسشىلىعىن مٷلدەم باسقا اقپاراتپەن "قورەكتەندٸرٸپ" كەلگەن.
وبلىستار مەن قالالاردىڭ جاۋاپتى ورگاندارىنىڭ دەرەگٸنشە, 2019 جىلعى 1 شٸلدەدەگٸ جاعداي بويىنشا ەلٸمٸزدە جالپى العاندا, نەبەرٸ 2,2 ملن گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى جەرٸنٸڭ پايدالانىلمايتىنى انىقتالىپتى.
كوممەرتسييالىق ماقساتتاعى جەر ۋچاسكەلەرٸ بويىنشا ۇقساس جاعداي قالىپتاسۋدا. باس پروكۋراتۋرا 39,7 مىڭ گەكتار جەر ماقساتىنا جۇمسالماي بوس جاتقانىن ايتسا, ەكٸمدٸكتەر ونداي جەر كٶلەمٸ بار-جوعى 16,8 مىڭ گەكتار دەپ وتىر. بٸراق شىنىندا, بٸر عانا ەلوردانىڭ ٶزٸندە بەس جٷزگە جۋىق جەر تەلٸمٸ سىرتىنان قورشالعانىمەن, ٸشٸندە قۇرىلىس جۇمىستارى باستالماي جاتقانى بەلگٸلٸ.
باس پروكۋراتۋرا پايدالانىلمايتىن جەرلەردٸڭ كٶلەمٸ جىل سايىن ۇلعايىپ كەلە جاتقانىن ايتىپ, دابىل قاقتى.
ال جەرگٸلٸكتٸ بيلٸكتٸڭ ەسەبٸنە سەنسەك, "ونداي جەرلەردٸ انىقتاۋ جەنە الىپ قويۋ جۇمىستارى تيٸستٸ دەڭگەيدە جٷرگٸزٸلۋدە" جەنە "پايدالانىلمايتىن جەرلەردٸڭ كٶلەمٸ كەرٸسٸنشە, جىل سايىن ازايۋدا".
بيلٸكتٸڭ قوس قۇرىلىمى وسىلاي بٸر-بٸرٸنٸڭ مەلٸمەتٸن جوققا شىعارۋمەن شۇعىلدانۋدا.
وسىعان وراي نۇر-سۇلتاننان جٸبەرٸلگەن تەكسەرۋشٸلەر ەكٸمدەردٸڭ كٶركەم ەسەپتەرٸ قالاي پايدا بولاتىنىن بٸلدٸ.
وسىدان تٶرت جىل بۇرىنعى جەرگە قاتىستى شەرۋلەر باسىلعاسىن, جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمقارالار جاعاسى جايلاۋدا كٷيٸنە قايتا تٷسسە كەرەك, باقىلاۋدى بوساڭسىتقان.
مەسەلەن, 2013 جىلدىڭ كٶرسەتكٸشتەرٸمەن سالىستىرعاندا 2019 جىلى جەردٸ پايدالانۋ مەن قورعاۋ سالاسىندا ەكٸمدٸكتەر جٷرگٸزگەن تەكسەرۋلەر سانى 2,6 ەسەگە ازايىپ كەتٸپتٸ. انىقتالعان جٶنسٸزدٸكتەردٸ جويۋ, ياعني نەتيجە 4,5 ەسەگە تٶمەندەدٸ. جەر العانداردى ٸرٸكتەپ تەكسەرۋ دە قىسقارتىلعان. ول تەك 4 وبلىستا عانا جٷرگٸزٸلٸپتٸ. بۇل, ەرينە, ٷلكەن جٶنسٸزدٸك. ٶيتكەنٸ جەر داۋىنا وراي كٶشەگە شىققان حالىققا بيلٸك ەندٸ جەر مىقتى باقىلاۋدا بولاتىنىنا ۋەدە ەتكەن بولاتىن.
بٸراق قازٸرگە دەيٸن كٶپتەگەن اۋداندا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن پايدالانۋ مەن قورعاۋعا مەملەكەتتٸك باقىلاۋدى جٷزەگە اسىراتىن تيٸستٸ ماماندار شتاتقا قابىلدانباپتى.
ال جەر مەسەلەلەرٸنە قاتىستى شاعىم كٶلەمٸ ەسەلەپ ارتۋدا: 2018 جىلى اشم-گە 1613 شاعىم تٷسسە, 2019 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 3614- كە جەتتٸ.
"ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ 2014 جىلعى 25 تامىزداعى جارلىعىمەن جەردٸ پايدالانۋدى باقىلاۋ جەنە قورعاۋ فۋنكتسييالارى جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارعا بەرٸلگەن ەدٸ. بٷگٸندە سول قادام تيٸمسٸز بولعانىن تەجٸريبە كٶرسەتتٸ. وسى مەسەلە پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ, "اتامەكەن" پالاتاسىنىڭ قاتىسۋىمەن ٶتكەن جوعارعى سوت جانىنداعى جۇمىس توبىندا كٶتەرٸلدٸ. وسىعان بايلانىستى جوعارعى سوت 2019 جىلعى 27 مامىردا ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اتىنا حات جازىپ, وندا جەر زاڭناماسىنا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋدٸ, اتالعان فۋنكتسييالاردى ەكٸمدٸكتەردەن الىپ, ورتالىق ۋەكٸلەتتٸ ورگانعا بەرۋدٸ ۇسىندى", – دەپ تٷسٸندٸرەدٸ اشم.
بۇدان بٶلەك, 2019 جىلعى شٸلدەدە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا حاتىندا باس پروكۋراتۋرا دا دەل وسىنداي ۇسىنىسپەن شىقتى.
ەكٸمدەر ٷمٸتتٸ اقتامادى. ٶكٸلەتتٸكتٸ ولاردان ورتالىققا كەرٸ قايتارۋ بيىل قابىلدانۋعا تيٸس "قر كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە جەردٸ پايدالانۋ مەن قورعاۋدى مەملەكەتتٸك باقىلاۋدى جەتٸلدٸرۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى" جاڭا زاڭ جوباسى ارقىلى جٷزەگە اسپاق.
سالاعا قاتىستى باسقا دا جاڭالىقتار سوندا كٶزدەلگەن. مىسالعا, پايدالانىلمايتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەرگە سالىناتىن سالىقتىڭ بازالىق ستاۆكاسى 20 ەسەگە دەيٸن ۇلعايتىلادى.
پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان 2023 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيٸن شاعىن كەسٸپكەرلٸك نىساندارىن تەكسەرۋگە جەنە پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ مەن قاداعالاۋدى بارىپ جٷرگٸزۋگە تىيىم سالىندى. قۇرىلىس كومپانييالارىنىڭ كەيبٸرٸ جۇمىسشىلارىن اۋتستاففينگكە بەرٸپ, ٶزدەرٸ شاعىن كەسٸپكەرلٸك رەتٸندە تٸركەلگەن. دەمەك, ولاردىڭ قورشالعان جەرٸن بارىپ تەكسەرۋگە بولمايدى. بۇل تىعىرىقتان سپۋتنيك قۇتقارماق. زاڭ جوباسىنا سەيكەس, ەكٸمدٸكتەر مەن باقىلاۋشى ورگاندار ەندٸ ەشقايدا بارماي, عارىشتا جٷرگەن جەردٸ قاشىقتىقتان زوندتاۋ جەر سەرٸگٸنٸڭ تٷسٸرٸلٸمدەرٸ نەگٸزٸندە-اق پايدالانىلماعان جەرگە قاتىستى جالداۋ شارتىن بۇزىپ, كەرٸ تارتىپ الاتىن بولادى.
جەرلەرٸن مەملەكەت الىپ قويعان كەسٸپكەرلەر مەن قۇرىلىس كومپانييالارىنا قاتىستى ٶزٸندٸك بٸر موراتوريي ەنگٸزٸلەدٸ. ولارعا بەس جىل بويى ەشقانداي جەر بەرٸلمەيدٸ. بۇل جەر پايدالانۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن جاسالىپ وتىر. وسى ماقساتتا "جەر ۋچاسكەلەرٸ مەجبٷرلەپ الىپ قويىلعان تۇلعالاردىڭ تٸزٸلٸم-رەەسترٸ" كەڭەيتٸلەدٸ. ول "قارا تٸزٸمگە" جەر ۋچاسكەلەرٸن جالداۋ شارتتارى بۇزىلعان تۇلعالار دا قوسىلادى جەنە 5 جىل بويى سوندا تۇرادى. نەتيجەسٸندە, تٸزٸلٸمدەگٸ جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالارعا وسى 5 جىل ٸشٸندە جەر ۋچاسكەلەرٸن بەرۋگە تىيىم سالىنادى.
جەردٸ باقىلاۋ جەنە قورعاۋ فۋنكتسييالارىمەن بٸرگە ەكٸمدٸكتەردەن اشم-گە 280 شتاتتىق بٸرلٸك تە قوسا بەرٸلەدٸ. بۇل مينيسترلٸك ٶز قۇرىلىمىنا جەنە اۋماقتىق بٶلٸمشەلەرٸنە سونشا ماماندى جۇمىسقا الۋ ٷشٸن كەرەك. وسى شارا 2020 جىلعى سەۋٸرگە جوسپارلانىپ وتىر.
مينيسترلٸكتٸڭ مەلٸمەتٸنشە, جەردٸ قورعاۋعا جاۋاپتى 280 ماماننىڭ جالاقىسىنا 2020-2022 جىلدارى 3 ميلليارد 457,3 ميلليون تەڭگە قاجەت بولادى. ياعني, بٸر جىلدا 1 ملرد 152,4 ملن تەڭگە جۇمسالادى.
جانات ارداق
