«تٷركٸستان» گازەتٸندە جارييالانعان باعدارلامالىق ماقالاسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كٷرەسكە قاتىستى تٷبەگەيلٸ جاڭا ۇستانىمدى ايقىن كٶرسەتتٸ. بۇل ۇستانىم تەك جەمقورلىق قىلمىسىن جاساعان تۇلعالاردى جازالاۋمەن شەكتەلمەيدٸ, سونىمەن قاتار جەمقورلىقتى اقتايتىن, قالىپتى قۇبىلىس رەتٸندە كٶرسەتەتٸن جەنە ونى يدەولوگييالىق تۇرعىدا «قورعاپ» جٷرگەن ادامداردىڭ دا جاۋاپكەرشٸلٸگٸن قاراستىرادى.
جەمقورلىق – جەكە ەرەكەت ەمەس, جٷيەلٸ قۇبىلىس
مەملەكەت باسشىسى اتاپ ٶتكەندەي, جەمقورلىق – جەكەلەگەن زاڭبۇزۋشىلىقتاردىڭ جيىنتىعى ەمەس, قوعام ساناسىنا تەرەڭ سٸڭٸپ كەتكەن جٷيەلٸ مەسەلە. ەگەر پاراقورلىق «امالسىزدىق», «دەستٷر» نەمەسە «جٷيەنٸڭ ەرەكشەلٸگٸ» رەتٸندە اقتالسا, وندا ول قايتا-قايتا ٶندٸرٸلە بەرەتٸن ورتا قالىپتاسادى.
سوندىقتان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كٷرەس تەك قىلمىستىق ٸستەرمەن شەكتەلمەۋٸ تيٸس. ول ەڭ الدىمەن جەمقورلىقتى اقتايتىن تٷسٸنٸكتەردٸ, قوس ستاندارتتاردى جەنە ٷنسٸز كەلٸسٸمدٸ جويۋدى تالاپ ەتەدٸ.
جەمقورلىق يدەولوگتارى دەگەن كٸمدەر?
جەمقورلىقتىڭ يدەولوگتارى – مٸندەتتٸ تٷردە قىلمىستىق سحەمالارعا تٸكەلەي قاتىساتىن ادامدار ەمەس. ولار:
- جەمقورلىقتى قوعامدىق كەڭٸستٸكتە اقتايتىندار;
- پارانى «قالىپتى جاعداي» رەتٸندە كٶرسەتەتٸندەر;
- جەكە مٷددەنٸ «جٷيەنٸڭ مٷددەسٸ» دەپ بۇرمالاۋشىلار;
- زاڭ مەن ەدٸلەت قاعيداتتارىن ەلسٸرەتەتٸن پٸكٸر قالىپتاستىرۋشىلار.
مەملەكەت باسشىسى مۇنداي ەرەكەتتەردٸڭ قاۋٸپتٸلٸگٸن اشىق اتاپ كٶرسەتەدٸ, ٶيتكەنٸ ولار قوعامنىڭ زاڭعا دەگەن سەنٸمٸن جويادى جەنە ەدٸلەت ۇعىمىن قۇنسىزداندىرادى.
جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ جاڭا ٶلشەمٸ
پرەزيدەنت ماقالاسىندا مەملەكەت سىبايلاس جەمقورلىقپەن كٷرەستە تەرەڭ ەرٸ پرينتسيپتٸ كەزەڭگە ٶتكەنٸ اتاپ ٶتٸلەدٸ. جاۋاپكەرشٸلٸك ەندٸ تەك قۇقىقتىق سانكتسييا ەمەس, مورالدىق تاڭداۋ مەسەلەسٸنە اينالۋدا.
قوعامدىق پٸكٸرگە ىقپال ەتەتٸن ەربٸر ادام – شەنەۋنٸك بولسىن, ساراپشى, بلوگەر نەمەسە پٸكٸر كٶشباسشىسى بولسىن – ٶز سٶزٸنٸڭ سالدارىن تٷسٸنۋگە تيٸس. بۇل تۇرعىدا «بەيتاراپتىق» نەمەسە «سىرتتاي باقىلاۋ» دەگەن ۇعىم قالمايدى.
قوعام مەن باق-تىڭ رٶلٸ
مەملەكەت باسشىسى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن ازاماتتىق قوعامنىڭ رٶلٸنە ەرەكشە نازار اۋدارادى. باق پەن ساراپشىلار جەمقورلىقتى اقتايتىن ىڭعايلى نارراتيۆتەرگە ەمەس, زاڭدىلىق پەن ەدٸلەت قاعيداتتارىنا قىزمەت ەتۋٸ تيٸس.
سىن – دەلەلدٸ, پٸكٸر – جاۋاپتى بولۋى قاجەت. تەك وسى جاعدايدا عانا اقپاراتتىق كەڭٸستٸك جەمقورلىققا قارسى كٷرەستٸڭ ناقتى قۇرالىنا اينالادى.
قۇندىلىقتارعا نەگٸزدەلگەن ساياسات
«جەمقورلار عانا ەمەس, ولاردىڭ يدەولوگتارى دا جاۋاپقا تارتىلادى» دەگەن ۇستانىم – فورماليزمنەن قۇندىلىقتارعا نەگٸزدەلگەن ساياساتقا كٶشۋدٸڭ كٶرٸنٸسٸ. زاڭ ٷستەمدٸگٸ, ەدٸلەت جەنە جاۋاپكەرشٸلٸك قوعام ٷشٸن ناقتى ٶمٸرلٸك باعدارعا اينالۋى تيٸس.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ ٶتكەندەي, دەل وسىنداي تەسٸل عانا ەلدٸڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتٸپ, ازاماتتاردىڭ مەملەكەتكە دەگەن سەنٸمٸن نىعايتادى جەنە جەمقورلىقتى قوعام ساناسىندا «قالىپتى قۇبىلىس» رەتٸندە قابىلداۋعا بٸرجولا توسقاۋىل قويادى.
