Freedom Inside '26

جاساندى ينتەللەكتٸلٸ پۋلەمەت يراننىڭ ەيگٸلٸ عالىمىن اتىپ ٶلتٸردٸ   

جاساندى ينتەللەكتٸلٸ پۋلەمەت يراننىڭ ەيگٸلٸ عالىمىن اتىپ ٶلتٸردٸ   
يراننىڭ يادرولىق زەرتتەۋ سالاسىنداعى بەلدٸ مامانىنىڭ بٸرٸ فيزيك موحسەن فاحريزادەنٸ جاساندى ينتەللەكتٸلٸ پۋلەمەت اتىپ ٶلتٸرگەن دەپ حابارلايدى Dalanews.kz BBC-گە سٸلتەپ.

مۇنى يران ەسكەري كٷشتەرٸنٸڭ قولباسشىسى ەلي فاداۆي راستاعان. ونىڭ ايتۋىنشا پۋلەمەتتەن 13 وق اتىلعان. بۇلاردىڭ بٸردە-بٸرٸ قيىس كەتپەي, بروندالعان كٶلٸكتٸڭ ٸشٸندە بەيقام وتىرعان فاحريزادەگە دٶپ تيگەن. جانىنداعى جۇبايى دٸن امان. وتتى قارۋ جول جيەگٸندەگٸ «نيسسان» كٶلٸگٸنە ورناتىلعان.

فاداۆيدٸڭ ايتۋىنشا فاحريزادەنٸ دەل كٶزدەگەن پۋلەمەتتە جوعارى تەحنولوگييالى كامەرا ورناتىلعان ەرٸ جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ تەحنولوگيياسى قولدانىلعان.

تٶرت وق عالىمدى كەۋدەسٸمەن قالقالاعان كٷزەت باستىعىنا تيگەن. ال پۋلەمەتتٸڭ ٶزٸ «سپۋتنيك ارقىلى ونلاين باسقارىلعان». عالىمعا ادام كٷشٸمەن ەمەس, سوڭعى تەحنولوگييالار نەگٸزٸندە شابۋىل جاسالعان. يراندىق فارس اگەنتٸگٸنٸڭ حابارلاعانىنداي شابۋىل سەتتٸ اياقتالعاسىن كٶلٸك ٶزدٸگٸنەن جارىلىپ كەتكەن.

ايتا كەتەلٸك يراننىڭ فيزيك-عالىمى موحسەن فاحريزادە 27 قاراشادا تەگەراننان 40 شاقىرىم جەردە اجال قۇشتى.  ەۋەلدە رەسمي بيلٸك عالىمعا شابۋىلدا جوعارى تەحنولوگييالار پايدالانىلعانىن جوققا شىعارعان بولاتىن.

مۇنىڭ الدىندا ەلدٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ  عالىمنىڭ ٶلٸمٸنە "يزرايلدٸڭ قاتىسى بار" دەگەن. يسلام رەسپۋبليكاسى باسشىسىنىڭ ەسكەري كەڭەسشٸسٸ حوسەين دەحكان بۇل قاستاندىق ٷشٸن كەك الاتىندارىن مەلٸمدەگەن.

فاحريزادە زىمىران ٶندٸرٸسٸ سالاسىنداعى ٷزدٸك مامان سانالعان. يرانعا قارسى تاراپتار عالىمنىڭ يادرولىق قارۋدى قۇپييا تٷردە ەزٸرلەپ جاتقانىن ەلدەنەشە رەت مەلٸمدەگەن.

فاحريزادە بۇرىن يسلام رەۆوليۋتسيياسىن قورعاۋشىلار كورپۋسىندا قىزمەت ەتكەن, يران قورعانىس مينيسترلٸگٸندە جوعارى لاۋزىمداردا بولعان جەنە فيزيكالىق زەرتتەۋ ورتالىعىن باسقارعان. بۇۇ-نىڭ يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى جٶنٸندەگٸ 2004 جىلعى قارارىندا ونىڭ ەسٸمٸ العاش رەت اتالادى.

باتىس ەلدەرٸنٸڭ بارلاۋشىلارى 1980 جىلداردىڭ سوڭىنان باستاپ يراننىڭ قۇپييا يادرولىق باعدارلاماسى بار ەكەنٸن ايتىپ كەلەدٸ. بٸراق 2009 جىلدان بەرٸ اتوم ەنەرگيياسى جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق اگەنتتٸك (ماگاتە) ساراپشىلارى بۇعان ەشقانداي ايعاق تاپقان جوق. تەگەران تەك بەيبٸت ماقساتتاعى يادرولىق باعدارلاما جاساپ جاتقانىن ايتۋمەن كەلەدٸ.

  • 2015 جىلى اقش, رەسەي, قىتاي, ۇلىبريتانييا, گەرمانييا جەنە فرانتسييا يرانمەن يادرولىق كەلٸسٸمگە كەلگەن. يران حالىقارالىق سانكتسييالاردى الىپ تاستاعان جاعدايدا يادرولىق قارۋ جاساۋعا جەتەرلٸك دەڭگەيدە ۋران ٶڭدەۋدەن باس تارتۋعا ۋەدە بەرگەن.

  • 2018 جىلى اقش بۇل كەلٸسٸمنەن ٶز بەتٸمەن شىعىپ, يرانعا قارسى سانكتسييانى كٷشەيتە تٷستٸ. وسىنداي قىسىمنىڭ كٶمەگٸمەن ۆاشينگتون تەگەراندى جاڭا كەلٸسٸمگە قول قويۋعا كٶندٸرۋگە تىرىسقان. ول كەلٸسٸم تەك يادرولىق باعدارلاما ەمەس, زىمىران جاساۋدى دا قاتىسۋى تيٸس ەدٸ.

  • باتىس بارلاۋشىلارى "يران بومباسىنىڭ اتاسى" دەپ اتاپ جٷرگەن فاحرەزادەنٸڭ ٶلتٸرٸلۋٸ اقش-تىڭ جاڭا سايلانعان پرەزيدەنتٸ دجو بايدەننٸڭ يرانمەن ارادا ديپلوماتييالىق قاتىناستى جاقسارتۋ نيەتٸنە كەدەرگٸ جاساۋى مٷمكٸن. بايدەن يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى جٶنٸندەگٸ كەلٸسٸمگە قايتا قوسىلۋعا تىرىساتىنىن ايتقان.