ىبىراي التىنساريننٸڭ پەداگوگيكالىق قىزمەتٸ
ول قازاق بالالارى ٷشٸن زايىرلى مەكتەپتەر اشۋدى ارماندادى. 1860 جىلى وبلىستىق باسقارما وعان تورعاي قالاسىندا قازاق بالالارى ٷشٸن باستاۋىش مەكتەپ اشۋدى تاپسىردى. ٶزٸ سول مەكتەپتە ورىس تٸلٸنٸڭ مۇعالٸمٸ ەتٸپ تاعايىندالدى. اعارتۋشىلىق يدەيالارى جٸگەرلەندٸرگەن ول اۋىل-اۋىلدى ارالاپ, جەرگٸلٸكتٸ حالىققا بٸلٸم الۋدىڭ ماڭىزى مەن قاجەتتٸلٸگٸن تٷسٸندٸرۋگە كٷش سالدى. ونداي مەكتەپتەر اشۋ ٷشٸن قارجى-قاراجات جيناۋدى قولعا الدى. ونداي اقشانىڭ العاشقى ٷلەسٸن ى. التىنساريننٸڭ ٶزٸ قوستى.
وسىدان باستاپ ونىڭ اعارتۋشىلىق جەنە پەداگوگيكالىق قىزمەتٸ باستالدى. 1864 جىلى قازاق بالالارىنا ارنالعان ينتەرناتى بار مەكتەپ سالتاناتتى تٷردە اشىلدى. ٷگٸت جۇمىستارىنىڭ نەتيجەسٸندە وقۋعا 16 بالا جازىلدى. كەيٸنٸرەك بۇل مەكتەپتەردەگٸ وقۋشىلاردىڭ سانى ارتا باستادى. حالىق اعارتۋشىسى جٷرگٸزگەن ٷگٸت جۇمىستارى نەتيجەلٸ بولدى. بۇل رەتتە ول بىلاي دەپ قۋانا جازدى: «اش قاسقىردىڭ قويعا ۇمتىلعانى سيياقتى, مەن بالالاردى وقىتۋعا قىزۋ كٸرٸستٸم جەنە مەنٸ ٶتە قاناعاتتاندىراتىنى — بۇل بالالار ەلدەقانداي ۋش ايدىتس ٸشٸندە وقۋدى, تٸپتٸ جازۋدى ٷيرەنٸپ الدى».
1879 جىلى ى. التىنسارين تورعاي وبلىسى مەكتەپتەرٸنٸڭ ينسپەكتورى بولىپ تاعايىندالدى. ونىڭ ەڭبەگٸنٸڭ ارقاسىندا بٸلٸم بەرۋ سالاسى قازاق دالاسىندا كەڭ ورىن الدى. اتاپ ايتقاندا, وبلىستىڭ بارلىق ۋەزدٸك قالالارىندا ۋچيليششەلەر اشۋ قولعا الىندى. ول وسى ماقساتپەن تورعاي وبلىسىنىڭ قازاق اۋىلدارىن تٷگەل ارالاپ شىقتى. حالىقتان قاجەتتٸ قارجى جيناستىردى. سونىڭ نەتيجەسٸندە ىرعىز, نيكولاەۆ, تورعاي جەنە ەلەك ۋەزدەرٸندە ەكٸ سىنىپتىق ورىس-قازاق ۋچيليششەلەرٸن اشتى.
ولاردى مۇعالٸمدەرمەن جەنە وقۋشىلارمەن تولىق قامتاماسىز ەتتٸ. ول مەكتەپتەردٸڭ جابدىقتالۋىنا, ولاردىڭ جانىندا شاعىن كٸتاپحانالار ۇيىمداستىرۋعا ەرەكشە كٷشتٸ مەن بەردٸ. قازاقستاندا قىز بالالارعا بٸلٸم بەرۋدٸڭ باستالۋى دا ى. التىنساريننٸڭ ەسٸمٸمەن بايلانىستى. اسا كٶرنەكتٸ حالىق اعارتۋشىسىنىڭ باسشىلىعىمەن قىز بالالارعا ارنالعان بٸرنەشە مەكتەپ اشىلدى. ول مەكتەپتەردٸڭ جانىندا ينتەرناتى بولدى. 1886 جىلى مەكتەپ-ينتەرناتتاردا 211 قىز بالا وقىدى. ى. التىنسارين مەكتەپتٸ حالىق اعارتۋ ٸسٸنٸڭ ماڭىزدى بۋىنى سانادى.
