لۋدومانييا – الكوگوليزمگە نەمەسە ناشاقورلىققا ۇقساس اۋرۋ, مەجبٷرلٸ تٷردە ەمدەۋدٸ قاجەت ەتەدٸ. الايدا تالايدان بەرٸ قازاقستاندىق قوعامدا تالقىعا تٷسكەن مەسەلەگە قاتىستى زاڭداعى تٷزەتۋلەر جايلى مەجٸلٸسمەندەر جاق اشپايدى. مەسەلەنٸڭ تٶركٸنٸنە ٷڭٸلمەي, جاۋىردى جابا توقىپ, بار جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ جارناما مەن بۋكمەكەرلٸك ۇيىمداردىڭ قىزمەتٸنە اۋدارا سالۋعا تىرىسادى. بۇل تەسٸل قانشالىقتى زاڭدى ەرٸ دۇرىس?
بۇل استانادا ٶتكەن جەنە بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەردٸڭ جارناماسىنا شەكتەۋلەردٸڭ مەديا جارناما نارىعىنا ەسەرٸن تالقىلاۋعا ارنالعان پٸكٸرتالاس بارىسىندا قوزعالدى.
ٸس-شارانى ٶتكٸزۋگە مەجٸلٸسمەندەردٸڭ «ويىن قىزمەتٸ تۋرالى» زاڭعا كەزەكتٸ قاتاڭ تٷزەتۋلەردٸ ەنگٸزۋٸ سەبەپ بولعان.
سونىمەن قاتار, قازاقستانداعى بۋكمەكەرلٸك قىزمەت ويىن-ساۋىق يندۋستريياسىنىڭ زاڭدى جەنە مەملەكەت رەتتەيتٸن سەگمەنتٸ بولىپ تابىلاتىنىن ەسكە سالامىز. بۇعان قوسا,سپورت پەن ونلاين كازينولارعا ستاۆكالاردى, سونداي-اق «گەمبلينگ» تەرمينٸمەن جالپىلانعان قۇمار ويىنداردىڭ باسقا تٷرلەرٸن ناقتى اجىراتۋ ٶتە ماڭىزدى.
«سپورتتىق ستاۆكالار سپورتپەن تىعىز بايلانىستى جەنە كەزدەيسوقتىققا ەمەس, سپورتتىق وقيعالاردى مۇقييات تالداۋعا جەنە تٷسٸنۋگە نەگٸزدەلگەن. ويىن بيزنەسٸن رەتتەيتٸن زاڭنامادا قۇمار ويىندار مەن سپورتقا بەس تٸگۋ اراسىندا ناقتى ايىرماشىلىق بار. الايدا لۋدومانيياعا قارسى زاڭ جوباسىنا ايىرماشىلىق ەسكەرٸلمەيدٸ, بۇل تٷبەگەيلٸ قاتە. سونىمەن قاتار, سپورتقا ستاۆكالار اقشا تابۋ ٷشٸن ەمەس, ويىن-ساۋىق جەنە فۋتبولدان ەلەم چەمپيوناتى, وليمپيادا ويىندارى, فورمۋلا-1 جەنە Moto GP جارىستارى, كيبەرسپورت تۋرنيرلەرٸ سيياقتى جەرگٸلٸكتٸ جەنە ەلەمدٸك اۋقىمداعى ماڭىزدى سپورتتىق ٸس-شارالاردىڭ اتموسفەراسىنا سەزٸنۋ تەسٸلٸ رەتٸندە قىزمەت ەتەتٸنٸن تٷسٸنۋ كەرەك», - دەدٸ قازاقستان بۋكمەكەرلەرٸ ٶزٸن-ٶزٸ رەتتەيتٸن ۇيىمنىڭ پرەزيدەنتٸ راۋان كەنجالين.
سوعان قاراماستان, قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸندە قابىلدانعان زاڭ تٷزەتۋلەرٸندە «ويىن قىزمەتٸ تۋرالى» زاڭنىڭ ەكٸنشٸ وقىلىمىندا بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەر مەن كازينولاردىڭ جارناماسىن بارىنشا شەكتەۋ كٶزدەلگەن.
«ولارعا سەيكەس ينتەرنەت رەسۋرستاردا, رەسمي سايتتاردا, تەلەارنالار مەن راديودا, باسپا باسىلىمدار مەن SMS ارقىلى جارناماعا تولىق تىيىم سالىنادى. مۇنداي جارناماعا تەك سپورتتىق نىسانداردا, سپورتتىق باعىتتاعى سايتتاردا, تەلەارنالاردا جەنە سپورتتىق ٸس - شارالاردا عانا رۇقسات ەتٸلدٸ», - دەدٸ قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى ايتۋار قوشمامبەتوۆ.
سونىمەن قاتار, مەجٸلٸسمەندەر ٶسكەلەڭ ۇرپاققا قاتىستى جارنامالىق اكتسييالار مەن قۇمار ويىنداردىڭ جەنە ت.ب. پايدا بولۋىنا قاتىستى تىيىمدارعا ەرەكشە نازار اۋدارادى.
بارلىق تارماق بويىنشا شەكتەۋلەر ٶتە ماڭىزدى بولعانىمەن, وسىنىڭ بەرٸنەن كەيٸن قازاقستان اۋماعىندا بۋكمەكەرلٸك بيزنەستٸڭ قانشالىقتى قيسىندى جۇمىس ٸستەيتٸنٸ تۋرالى سۇراققا دەپۋتات ايتۋار قوشمامبەتوۆ «يە, سۇراق, جالپى العاندا, ٶزەكتٸ» دەپ ناقتى جاۋاپ بەرۋگەقينالدى. بۇل زاڭ جوباسىنىڭ تولىعىمەن پىسىقتالماعان, بٸراق ەكٸنشٸ وقىلىمدا قابىلدانعان جەنە بٸرجاقتى تىيىم سالۋعا باعىتتالعانىن كٶرسەتەدٸ.
سونىمەن بٸرگە, قوشمامبەتوۆتىڭ ەرٸپتەسٸ, دەپۋتات يسلام سۇڭقار «تۇتىنۋشىلاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ ەلٸ دە زاڭسىز ويىن ينتەرنەت رەسۋرستارىندا» ەكەنٸن ايتىپ, ٶز سٶزٸنە ٶزٸ قارسى شىقتى. بۇعان قوسا, بەرٸن بايىپتى تٷردە رەتتەۋ كەرەك, ٶيتكەنٸ «ويىن قىزمەتٸ تۋرالى» زاڭ كٶپ جاعىنان «دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورت تۋرالى» زاڭمەن قابىسىپ, قاراستىرىلادى.
«شىنىندا دا, مۇنداعى مەسەلەنٸڭ بٸرٸۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ شەتەلدە بولۋى. بۇل مەسەلەنٸ سان رەت كٶتەردٸك, مۇنداي زاڭسىز نارىق مەملەكەت تاراپىنان باقىلاۋ جوق جەردە قۇمار ويىننىڭ ٶرٸستەۋٸنە جول اشادى. وسىعان بايلانىستى, بٸز قۇمار ويىندى عىلىمي زەرتتەۋمەن قاتار, شەتەلدٸك زاڭسىز ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ٷلەسٸن ازايتۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق شارالاردى ەنگٸزۋ قاجەت دەپ سانايمىز», - دەدٸ راۋان كەنجالين.
دەپۋتات نيكيتا شاتالوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, «قۇمار ويىندارعا تولىق تىيىم سالۋ سيياقتى تٷبەگەيلٸ شارالار كەرٸ ەسەر ەتٸپ, ويىنشىلاردىڭ باقىلانبايتىن كٶلەڭكەلٸ نارىققا كەتۋٸنە ەكەلەدٸ, سوندىقتان بۇل سالانى جٸتٸ زەرتتەپ, دۇرىس رەتتەۋمٸندەت».
بۋكمەكەرلٸك بيزنەستەگٸ, ونىڭ ٸشٸندە بۋكمەكەرلٸك قىزمەت سالاسىنداعى جارناماعا شەكتەۋلەردٸ قوزعايتىن زاڭ جوباسىندا كٶزدەلگەن تٷزەتۋلەر بويىنشا بۋكمەكەرلەردٸڭ پٸكٸرٸن قاراستىرۋ جەنە تالقىلاۋ ٶتە ماڭىزدى.
«بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەردٸ ۇيىمداستىرۋ تۋرالى ۇمىتپاۋ كەرەك, ونىڭ قىزمەتٸنە بەلگٸلٸ بٸر شەكتەۋ بولسا دا, رۇقسات ەتٸلگەن شەڭبەردە قاراستىرىلۋى قاجەت. بۇل بيزنەستٸ ەلدە قالدىرعان جٶن», - دەدٸ مەجٸلٸسمەن يسلام سۇڭقار.
باسقاشا ايتقاندا, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا, تەلەديداردا, راديودا جەنە ينتەرنەتتە بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەردٸ جارنامالاۋعا تولىق تىيىم سالۋ «كٷتپەگەن جەنە جاعىمسىز سالدارعا» ەكەلۋٸ مٷمكٸن.
«زاڭدى بۋكمەكەرلەر ٶزدەرٸن جارنامالاۋ مٷمكٸندٸگٸنەن ايىرىلعان كەزدە, ولاردىڭ ورنىن زاڭسىز وپەراتورلار مەن ونلاين كازينولار باسادى. بۇل زاڭسىز سەكتوردىڭ پوزيتسيياسىن نىعايتىپ قانا قويماي, جالپى مەملەكەتتٸ ويىن سالاسىن رەتتەۋ مٷمكٸندٸگٸنەن ايىرادى. سونىمەن قاتار, تەك بٸر سپورتتىق تەلەارناداعى جارنامانى شەكتەۋ وسى نارىقتىڭ مونوپولييالانۋىنا ەكەلۋٸ مٷمكٸن, بۇل نارىقتاعى بەسەكەلەستٸككە كەرٸ ەسەر ەتەدٸ. بۇل باق تەۋەلسٸزدٸگٸنە قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ, مەملەكەت باسشىسى جارييالاعان دەموكراتييالاندىرۋ ماقساتىنا قايشى كەلەدٸ. قوسىمشا جارنامالىق بيۋدجەتتەر باق-تىڭ قارجىلىق جەنە رەداكتسييالىق تەۋەلسٸزدٸگٸن قولداۋ ٷشٸن شەشۋشٸ مەنگە يە ەكەنٸن اتاپ ٶتۋ ماڭىزدى, بۇل قوعامنىڭ دامۋىنا ٶتە قاجەت», - دەدٸ ٶزٸن-ٶزٸ رەتتەيتٸن بۋكمەكەرلٸك ۇيىمنىڭ پرەزيدەنتٸ.
«سپورتتىق تٸكەلەي ترانسلياتسييالاردىڭ دەمەۋشٸلٸگٸ مەن سەرٸكتەستٸگٸ تۋرالى ايتپاعاندا, تەك باق-تاعى تٸكەلەي جارنامانىڭ شىعىنى 18 ميلليارد تەڭگە. سونىمەن قاتار, بۇل ساپالى كونتەنت پەن ترانسلياتسييانى ٶندٸرۋگە ارنالعان رەسۋرستاردىڭ تٶمەندەۋٸنە, اۋديتورييانىڭ جوعالۋىنا ەكەلەدٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە قازاقستاندىقتاردىڭ ۇلتتىق مەديا كەڭٸستٸكتەن شىعۋىنا اپارادى. جۇمىس ورىندارىنىڭ جوعالۋى, جاقسى مامانداردىڭ كەتۋٸ, بيۋدجەتكە تٷسەتٸن تٷسٸمدەردٸڭ ايتارلىقتاي قىسقارۋى تۋرالى دا ۇمىتپاۋ كەرەك», - دەدٸ ورتالىق ازييا جارناما قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى اننا تيۋتكوۆا. ٶكٸنٸشكە قاراي, بۇل رەگرەسسييانىڭ باستاماسى عانا بولۋى مٷمكٸن. بۇل اشىق جەنە جاسىرىن تەۋەلدٸ ويىنشىلاردىڭ كٶبەيۋٸنە دە قاتىستىمەسەلە.
«لۋدومانييا ٸس جٷزٸندە بٸزدٸڭ سالاعا ەلەۋلٸ زييان كەلتٸرەدٸ, بۇل بانكتەر مەرزٸمٸ ٶتكەن قارىزى بار قارىز الۋشىلاردىڭ كەسٸرٸنەن باستان كەشٸرەتٸن سالاعا ۇقساس. مۇنداي تەۋەلدٸلٸگٸ بار ادامدارعا بۇل نەگٸزگٸ تابىس كٶزٸ بولىپ سانالمايدىجەنە ولارمەن بايلانىستى ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرگە بايلانىستى بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەردٸڭ بەدەلٸنە تەرٸس ەسەر ەتەدٸ. ٶيتكەنٸ, بۋكمەكەرلٸك يندۋسترييا ٶكٸلدەرٸ لۋدومانييانىڭ تارالۋىنا قارسى كٷرەس بويىنشا كٷش-جٸگەردٸ قاتتى قولدايدى جەنە تيٸمدٸ قارسى تۇرۋ ستراتەگييالارىن ەزٸرلەۋ ٷشٸن وسى مەسەلەنٸ زەرتتەۋگە بەلسەندٸ قاتىسادى. مەسەلەنٸ شەشپەس بۇرىن, ونى بەلگٸلٸ بٸر ماسشتابتارمەن, ستاتيستيكامەن جەنە ساندارمەن بەلگٸلەۋ كەرەك», - دەدٸ راۋان كەنجالين.
«بۇل مەسەلە قاتىستى ستاتيستيكا جوق دەپ ايتىلادى عوي, شىن مەنٸندە ولاي ەمەس. رەسمي تٷردە رەسپۋبليكادا توعىز ادام قۇمار ويىننىڭ تۇزاعىنا تٷسەدٸ, بٸراق ٸس جٷزٸندە ودان دا كٶپ بولۋى مٷمكٸن. بۇل رەتتە پارلامەنت مەجٸلٸسٸندە «ويىن قىزمەتٸ تۋرالى» زاڭ بار, ال دەنساۋلىق تۋرالى كودەكستە جوق. تٸپتٸ, «لۋدومانييا» دەگەن ۇعىم جوق. باسقاشا ايتقاندا, بۇل ٸندەتتٸڭ تابيعاتى دا, ەمدەۋ ەدٸستەرٸ دە انىقتالماعان. بٸزدە جيٸ قولدانىلاتىنداي ەڭ وڭايى تىيىم سالۋ», - دەدٸ قازاقستاننىڭ ٶزٸن-ٶزٸ رەتتەيتٸن بۋكمەكەرلٸك ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتٸ.
ياعني, عىلىمي جەنە زاڭنامالىق سالادا لۋدومانييا تۋرالى اقپاراتتىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸنە قاتىستى مەسەلە تيٸمدٸ زاڭنامالىق شارالاردى ەزٸرلەۋگە جەنە قولدانۋعا ايتارلىقتاي كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ. سوندىقتان, قازاقستاندىق بۋكمەكەرلٸك ۇيىمىنىڭ پٸكٸرٸنشە, نەگٸزدەلگەن عىلىمي-مەديتسينالىق بازانىڭ بولۋى لۋدومانييامەن بايلانىستى تەۋەكەلدەردٸ ازايتۋ ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى.
«عىلىمي-مەديتسينالىق زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋ لۋدومانييامەن كٷرەستە جەنە زاڭنامالىق باستامالار ەنگٸزٸلگەنگە دەيٸن بٸرٸنشٸ كەزەكتەگٸ مٸندەت بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىز», - دەپسٶزٸن تٷيٸندەدٸ راۋان كەنجالين.
