فرانتسييادا ەلەۋمەتتٸك نارازىلىق بۇرىن-سوڭدى بولماعان اۋقىمعا جەتٸپ, ەلدەگٸ ساياسي احۋالدى كٷردەلەندٸردٸ. بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندەگٸ مەسەلەلەردەن باستالعان قارسىلىق بٸر ايدىڭ ٸشٸندە جالپىحالىقتىق قوزعالىسقا ۇلاستى. قىمباتشىلىققا, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ ساپاسىنا جەنە بيلٸكتٸڭ ەلەۋمەتتٸك ساياساتىنا نارازى جٷزدەگەن مىڭ ادام كٶشەگە شىقتى. بەيبٸت شەرۋلەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸ پوليتسييامەن قاقتىعىسقا ۇلاسىپ, ەلدٸڭ ٸرٸ قالالارىندا دٷكەندەر تونالىپ, مەملەكەتتٸك عيماراتتار بٷلٸندٸ. پرەزيدەنت ەممانيۋەل ماكرون حالىقتى سابىرعا شاقىرعانىمەن, قوعامداعى نارازىلىق بەسەڭدەيتٸن تٷرٸ جوق. فرانتسييادا نە بولىپ جاتىر? نەلٸكتەن جاستاردىڭ قارسىلىعى بٷكٸل ەلدٸ قامتىعان قوزعالىسقا اينالدى? بۇل جاعداي ماكرون بيلٸگٸ مەن 2027 جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىنا قالاي ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن? Dalanews.kz رەداكتسيياسى فرانتسيياداعى سوڭعى وقيعالارعا شولۋ جاسادى.
نارازىلىق نەدەن باستالدى?
فرانتسيياداعى قارسىلىق قىركٷيەك ايىندا بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندەگٸ مەسەلەلەرگە بايلانىستى كٷشەيە باستادى. مەكتەپ وقۋشىلارى مۇعالٸم تاپشىلىعىنا, سىنىپتاردىڭ شامادان تىس تولۋىنا جەنە بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ جەتكٸلٸكسٸز قارجىلاندىرىلۋىنا نارازىلىق بٸلدٸردٸ.
21 قىركٷيەكتە پاريجدٸڭ بٸرقاتار اۋدانىندا وقۋشىلار ساباققا قاتىسۋدان باس تارتىپ, مەكتەپتەردٸڭ كٸرەبەرٸسٸن جاۋىپ تاستادى. كٶپ ۇزاماي بۇل ەرەكەت باسقا قالالارعا دا تارادى.
29 قىركٷيەكتە نارازىلىققا مۇعالٸمدەر, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸ مەن مەملەكەتتٸك سەكتور ٶكٸلدەرٸ قوسىلدى. ولار ٷكٸمەتتٸڭ بيۋدجەت شىعىندارىن قىسقارتۋ جوسپارىنا قارسى شىقتى. وسىلايشا, باستاپقىدا بٸلٸم سالاسىنا قاتىستى كٶتەرٸلگەن مەسەلە ەلدەگٸ ەلەۋمەتتٸك ساياساتقا دەگەن جالپى نارازىلىققا ۇلاستى.
جٷزدەگەن مىڭ ادام كٶشەگە شىقتى
قازان ايىندا نارازىلىق بۇرىنعىدان دا اۋقىمدى سيپات الدى. 6 قازاندا فرانتسييانىڭ ونداعان قالاسىندا شەرۋلەر ٶتٸپ, ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, وعان 250 مىڭنان استام ادام قاتىستى. ۇيىمداستىرۋشىلار قاتىسۋشىلار سانىن 450 مىڭ دەپ باعالادى.
ال 17 قازاندا قارسىلىق شارىقتاۋ شەگٸنە جەتتٸ. ەل بويىنشا 110-عا جۋىق شەرۋ ۇيىمداستىرىلىپ, رەسمي مەلٸمەت بويىنشا 550 مىڭعا جۋىق ادام كٶشەگە شىقتى. ۇيىمداستىرۋشىلار بۇل كٶرسەتكٸش 800 مىڭعا جەتكەنٸن حابارلادى.
پاريج, مارسەل, ليون جەنە باسقا دا ٸرٸ قالالاردا بەيبٸت شەرۋلەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸ تەرتٸپسٸزدٸككە ۇلاستى. كەيبٸر نارازىلىق بٸلدٸرۋشٸلەر كٶلٸكتەردٸ ٶرتەپ, دٷكەندەردٸ قيراتتى. ليموج قالاسىندا ەكٸمدٸك عيماراتى ٶرتكە وراندى.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى شەرۋشٸلەردٸ تاراتۋ ٷشٸن كٶزدەن جاس اعىزاتىن گاز بەن سۋ اتقىشتاردى قولداندى. Reuters اگەنتتٸگٸنٸڭ 18 قازانداعى مەلٸمەتٸنشە, ەل بويىنشا 2 400-گە جۋىق ادام ۇستالعان. قاقتىعىستار كەزٸندە پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ دە جاراقات العان.
فرانتسۋزدار نەگە نارازى?
نارازىلىقتىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندەگٸ مەسەلەلەرمەن عانا شەكتەلمەيدٸ. حالىقتى قىمباتشىلىق, تۇرمىس شىعىندارىنىڭ ٶسۋٸ, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ ساپاسى جەنە ٷكٸمەتتٸڭ بيۋدجەت ساياساتى الاڭداتىپ وتىر.
فرانتسييا مەملەكەتتٸك قارىز بەن بيۋدجەت تاپشىلىعىن ازايتۋ ٷشٸن شىعىنداردى قىسقارتۋعا مەجبٷر. الايدا كەسٸپوداقتار مەن نارازىلىق بٸلدٸرۋشٸلەر مۇنداي شارالار بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ سالالارىنا كەرٸ ەسەر ەتەتٸنٸن العا تارتتى.
شەرۋشٸلەر مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ قارجىلاندىرۋدى ارتتىرۋدى, ەڭبەك جاعدايىن جاقسارتۋدى جەنە ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋدٸ تالاپ ەتۋدە.
بۇل جاعداي 2018 جىلى فرانتسييانى دٷر سٸلكٸندٸرگەن “سارى جيلەتتەر” قوزعالىسىن ەسكە تٷسٸرەدٸ. ول كەزدە جانارماي سالىعىنا قارسى باستالعان نارازىلىق كەيٸن ماكروننىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنا باعىتتالعان جاپپاي قارسىلىققا اينالعان ەدٸ.
قازٸرگٸ شەرۋلەرگە دە “سارى جيلەتتەر” قوزعالىسىنىڭ ٶكٸلدەرٸ قوسىلعان. دەگەنمەن بۇل جولعى نارازىلىقتىڭ ەرەكشەلٸگٸ - قوزعالىستىڭ باستالۋىنا جاستاردىڭ بەلسەندٸلٸگٸ تٷرتكٸ بولدى.
ماكرون بيلٸگٸ قانداي شەشٸم قابىلدادى?
18 قازاندا فرانتسييا پرەزيدەنتٸ ەممانيۋەل ماكرون ەل ازاماتتارىنا ٷندەۋ جاساپ, قوعامدى سابىرعا شاقىردى.
ماكرون بەيبٸت نارازىلىق بٸلدٸرۋشٸلەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرگە قاتىستى تالاپتارى ورىندى ەكەنٸن مويىندادى. الايدا ول تەرتٸپسٸزدٸككە قاتىسىپ, قوعامدىق جەنە جەكە مەنشٸككە زييان كەلتٸرگەن ادامداردىڭ ەرەكەتٸن قاتاڭ ايىپتادى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ەلدە تٶتەنشە جاعداي جارييالاۋدان باس تارتتى. بيلٸك قوعامدىق تەرتٸپتٸ قالپىنا كەلتٸرۋگە جەنە تەرتٸپسٸزدٸكتەردەن زارداپ شەككەن كەسٸپكەرلەرگە قولداۋ كٶرسەتۋگە باسىمدىق بەرٸپ وتىر.
الايدا ٷكٸمەتتٸڭ الدىندا كٷردەلٸ مٸندەت تۇر. بٸر جاعىنان, قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ قاجەت بولسا, ەكٸنشٸ جاعىنان, حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋعىزعان ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرگە جاۋاپ بەرۋ كەرەك.
ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, تەك تەرتٸپتٸ كٷشەيتۋ ارقىلى قوعامداعى قارسىلىقتى تولىق توقتاتۋ قيىن. ٶيتكەنٸ نارازىلىقتىڭ تٷپكٸ سەبەپتەرٸ ەلدەگٸ ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك جاعدايمەن بايلانىستى.
نارازىلىق فرانتسييا ەكونوميكاسىنا قالاي ەسەر ەتتٸ?
جاپپاي شەرۋلەر مەن تەرتٸپسٸزدٸكتەر كەسٸپكەرلەرگە دە ايتارلىقتاي شىعىن ەكەلدٸ. بٸرقاتار قالادا ساۋدا ورىندارى بٷلٸنٸپ, دٷكەندەر ۋاقىتشا جابىلدى.
Reuters مەلٸمەتٸنشە, Carrefour ساۋدا جەلٸسٸنٸڭ 50 دٷكەنٸ زارداپ شەككەن. جالپى ماتەريالدىق شىعىن ونداعان ميلليون ەۋروعا باعالانىپ وتىر.
بۇعان قوسا, ەرەۋٸلدەر مەن قوعامدىق كٶلٸك قوزعالىسىنداعى شەكتەۋلەر تۇرعىنداردىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸنە ەسەر ەتتٸ. تەرتٸپسٸزدٸكتەردەن زارداپ شەككەن نىسانداردى قالپىنا كەلتٸرۋگە دە قوسىمشا قاراجات قاجەت.
وسىلايشا, ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا قارسى باستالعان نارازىلىقتىڭ ٶزٸ ەل ەكونوميكاسىنا جاڭا سالماق تٷسٸرٸپ وتىر.
بۇل جاعداي 2027 جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىنا ەسەر ەتە مە?
فرانتسيياداعى قازٸرگٸ وقيعالاردىڭ ساياسي ماڭىزى دا زور. ٶيتكەنٸ ەلدە 2027 جىلى پرەزيدەنت سايلاۋى ٶتەدٸ. ەممانيۋەل ماكرون قاتارىنان ەكٸ مەرزٸم مەملەكەت باسشىسى بولعاندىقتان, كەلەسٸ سايلاۋعا ٷشٸنشٸ رەت قاتارىنان قاتىسا المايدى.
وسى جاعدايدا قوعامداعى نارازىلىق وپپوزيتسييالىق پارتييالاردىڭ ىقپالىن كٷشەيتۋٸ مٷمكٸن.
قازٸرگٸ وقيعالارعا فرانتسيياداعى وڭشىل جەنە سولشىل وپپوزيتسييا ٶكٸلدەرٸ دە ٷن قاتتى.
وڭشىل “ۇلتتىق بٸرلەستٸك” پارتيياسىنىڭ جەتەكشٸ تۇلعاسى مارين لە پەن ەلدەگٸ زورلىق-زومبىلىقتى ايىپتاپ, قوعامدىق تەرتٸپتٸ قالپىنا كەلتٸرۋگە شاقىردى.
ال سولشىل ساياساتكەر جان-ليۋك مەلانشون بيلٸكتٸڭ جاستار كٶتەرگەن ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرگە نازار اۋدارۋى قاجەت ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
بۇل ەكٸ ۇستانىم فرانتسيياداعى ساياسي پٸكٸرتالاستىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن كٶرسەتەدٸ.
فرانتسيياداعى جاعداي نەمەن اياقتالۋى مٷمكٸن?
قازٸر فرانتسيياداعى نارازىلىقتىڭ قالاي اياقتالاتىنىن ناقتى بولجاۋ قيىن. الايدا وقيعالاردىڭ ەرٸ قاراي ٶربۋٸنە ەسەر ەتەتٸن بٸرنەشە ماڭىزدى فاكتور بار.
ەڭ الدىمەن, ٷكٸمەتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك تالاپتارعا قالاي جاۋاپ بەرەتٸنٸ شەشۋشٸ رٶل اتقارادى.
ەگەر بيلٸك بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندەگٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋگە, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا جەنە حالىقتىڭ ساتىپ الۋ قابٸلەتٸن قولداۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالار ۇسىنسا, نارازىلىقتىڭ بەسەڭدەۋٸنە مٷمكٸندٸك تۋۋى مٷمكٸن.
كەرٸسٸنشە, ەلەۋمەتتٸك تالاپتار ەسكەرۋسٸز قالىپ, نەگٸزگٸ نازار تەك قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىنا اۋدارىلسا, قوعامداعى قارسىلىق جالعاسىن تابۋى ەبدەن مٷمكٸن.
