قازٸر رەسەيدٸڭ شەتەلدەگٸ ليبەرالدارى ۇلارداي شۋلاپ, «دوجد» تەلەارناسىنا ارا تٷسۋدە.
ارنانىڭ باس ديرەكتورى ناتاليا سيندەەۆا تٸكەلەي ەفيردە ەڭكٸلدەپ جىلاعاننان كەيٸن «دوجد» ارناسىنا جاناشىلىرلىق تانىتۋشىلار ۋكراينانىڭ ٶزٸندە دە پايدا بولۋدا.
سونىمەن «دوجد» تەلەارناسىنا قانداي زاڭ بۇزىپ, نەندەي قاتەلٸك جٸبەردٸ? سوعان توقتالساق.
يۆارس ابولينشتىڭ ايتۋىنشا, تەلەارنا بٸر ەمەس ٷش رەت قاتەلٸككە بوي الدىرعان.
بٸرٸنشٸسٸ, «دوجد» تەلەارناسى لاتۆييا اۋماعىندا حابار تاراتۋ تۋرالى ليتسەنزيياعا يە بولعان سەتتە ەلدٸڭ حابار تاراتۋ زاڭى بويىنشا اقپاراتتارىن لاتىش تٸلٸنە اۋدارىپ, ەفيردە كٶرسەتۋگە مٸندەتتەلگەن.
بٸراق, رەسەيلٸك جۋرناليستەر اقپاراتتارىن لاتىش تٸلٸنە اۋدارىپ, باس اۋىرتپاعان.
بۇدان كەيٸن لاتۆييانىڭ ەلەكتروندى اقپارات قۇرالدارى جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كەڭەسٸ ولارعا ايىپپۇل سالىپ, زاڭدى ٶرەسكەل بۇزعاندارىن ەسٸنە سالعان.
بٸراق زاڭسىزدىقتا ٶمٸر سٷرٸپ ٷيرەنگەن ورىس جۋرناليستەرٸ ايىپتارىن سەزٸنٸپ, ايىلىن جيناۋدىڭ ورنىنا اقپاراتتارىن لاتىش تٸلٸنە مٷلدە اۋدارمايتىنىن اۋىزشا ايتىپ, ٶركٶكٸرەكتٸك تانىتقان.
ەكٸنشٸدەن, «دوجد» تەلەارناسىنىڭ تٸلشٸلەرٸ حابار تاراتۋ بارىسىندا قىرىمدى رەسەيدٸڭ تەرريتوريياسى رەتٸندە بەينەلەگەن كارتانى پايدالانعانى دا لاتىشتارعا تٷرپٸدەي تيٸپتٸ.
بٷگٸندە ٶركەنيەتتٸ ەلدەردٸڭ كٶشٸنە ٸلەسكەن لاتۆييا ٷشٸن قىرىم ۋكراينا تەرريتوريياسى ەكەنٸ بەلگٸلٸ.
دەمەك, «دوجد» تەلەارناسى سونى بٸلە تۇرا, زاڭسىز ەرەكەتكە بارعان. مۇنى قالاي تٷسٸنۋگە بولادى? تەلەارنا باسشىلىعى ونى ديزاينەردٸڭ "بٸلمەستٸگٸ" دەپ جىلى جاۋىپ قويۋ سالعان. بايقۇس لاتىشتار وعان دا كٶنٸپتٸ.
ٷشٸنشٸ, «دوجد» تەلەرناسىنىڭ جۋرناليستٸ الەكسەي كوروستەلەۆ رەسەيدٸڭ وككۋپانت ەسكەرٸنٸڭ مايدان شەبٸندەگٸ اۋىر جاعدايىن كٶرگەندە – ولارعا جانىپ اشىپ, تٸكەلەي ەفيردە وتىرىپ, دٷيٸم جۇرتتى ورىس ەسكەرٸنە ەكيپيروۆكا جيناپ بەرۋگە ٷندەگەن.
مٸنە, وسى سٶزدەن كەيٸن لاتۆييا ەلەكتروندى اقپارات قۇرالدارى جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كەڭەسٸنٸڭ تالاعى تارس ايىرىلعان عوي.
بۇل ەندٸ جاي عانا زاڭ بۇزۋ ەمەس, لاتىشتاردىڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن مانسۇقتاۋ بولاعانى انىق. ەگەر رەسەيدٸڭ ارنالارىندا جۇمىس ٸستەيتٸن بٸر جۋرناليست ۋكراينا ەسكەرٸنە ٸش تارتىپ ەڭگٸمە ايتسا, پۋتيننٸڭ جاندايشاپتارى ونى تٷرمەنٸڭ تٷبٸندە شٸرٸتەر ەدٸ. ال لاتىشتار «دوجد» ارناسىنىڭ ەركەلٸگٸنە بٸرازعا دەيٸن كٶتەرٸپتٸ.
مٸنە, وسدان كەيٸن ۇلتتىق كەڭەس جەتەكشٸسٸ يۆارس ابولينش "دوجد" تەلەارناسىنا بەرٸلگەن ليتسەنزييانى قايتارىپ الۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداعان. ەدٸل شەشٸم بە? ەرينە ەدٸل! زاڭدى اياق استى ەتكەن ورىس جۋرناليستەرٸمەن بۇدان ارى قالاي جۇمىس ٸستەۋگە بولادى?
ەسكەرتە كەتۋٸمٸز كەرەك, يۆارس ابولينش «ناستوياششەە ۆرەميا» تەلەارناسىنا بەرگەن تٷسٸنٸكتەمەسٸندە لاتۆييانىڭ قاۋٸپسٸزدٸك قىزمەتٸ ۇلتتىق كەڭەسكە بٶتەن ەلدە وتىرىپ, وككۋپانتتاردىڭ ەسكەرٸنە قولداۋ كٶرسەتۋگە شاقىرعان «دوجد» ارناسىنا قاتىستى ناقتى شەشٸم قابىلداۋدى تالاپ ەتكەنٸن دە تٸلگە تيەك ەتتٸ.
بولعان-بٸتكەنٸ وسى. بۇل وقيعادان پۋتين بيلٸگٸنە قارسى, ليبەرالدى ورىس جۋرناليستەرٸنٸڭ وي-پايىمىن انىق بايقاۋعا بولدى.
يە, «دوجد» ارناسى پۋتين رەجيمٸن كٷندەلٸكتٸ سىناپ كەلەدٸ. سونداعى ماقسات نە? ونداعى ماقسات ليبەرالدى كٷشتەردٸڭ بيلٸككە كەلۋٸنە جولاشار جاساۋ. ولاردىڭ بار ويى بيلٸككە قول جەتكٸزۋ. ودان باسقا ەشقانداي ويى جوق.
وسى وقيعاعا قاتىستى ۋكراينانىڭ يۋتۋب ارنالارىنا پٸكٸر بٸلدٸرگەن ەزٸربايجاندىق ساياسي ساراپشى راميس يۋنۋس رەسەيدٸڭ ٶزدەرٸن ليبەرالدى توپتاردىڭ بەلسەندٸ ٶكٸلٸ سانايتىندار رەسەيدٸڭ بولاشاعىن, دەموكراتييالىق قۇندىلىققا بوي ۇرۋىن ويلامايتىنىن ايتا كەلە, ولاردىڭ بار ماقساتى – پۋتيندٸ بيلٸكتەن تايدىرۋ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
مەسەلەن, پۋتيننٸڭ باستى قارسىلاسى سانالاتىن ناۆالنىي مەن يۋكوس كومپانيياسىنىڭ بۇرىنعى قوجايىنى حودوركوۆسكييگە قىرىمنىڭ ستاتۋسىنا قاتىستى سۇراق قويعاندا كٸبٸرتٸكتەپ قالاتىنىنا تالاي رەت كۋە بولادىق.
دەمەك, ولاردىڭ پۋتيننەن اناۋ ايتقانداي ايىرماشىلىعى جوق.
ناۆالنىي بيلٸككە كەلسە, ۋكرايناعا قىرىمدى قايتارىپ بەرە سالمايتىنى ايدان انىق. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى – يمپەرييالىق دەرتكە شالدىققان ليبەرالدى كٷشتەردەن ەشقاشان ٷمٸت كٷتۋگە بولامايدى.
ٶزدەرٸن ليبەرالدى توپتىڭ بەلسەندٸ ٶكٸلٸ ساناپ كەلگەن (ەلٸ دە سولاي ويلايدى) اناتوليي چۋبايس, الەكسەي كۋدرين, قازاق جەرٸندە تۋعان گەرمان گرەف رەسەيدٸڭ ٶزگەرۋٸ ٷشٸن نە ٸستەدٸ? تٷكتە ٸستەگەن جوق.
چۋبايستىڭ ٶزٸ پۋتيندٸ بيلٸككە ەكەلدٸ دە, سوڭىندا جەمقورلىقتىڭ ۇيىعىنا باتىپ, سوعىس باستالعان سەتتٸ ەلدەن كەتٸپ قالدى.
ولار رەسەيدٸڭ ٶزگەرٸپ, يمپەرييالىق پيعىلىنان ايىرىلۋى ٷشٸن ساۋساعىنىڭ ۇشىن دا قيمىلداتقان جوق.
ەندٸ «دوجد» ارناسىنا قايتا ورالساق, دەل قازٸر پۋتيننەن قاشقان ليبەرالدار (ولار قاشۋدان باسقا نە بٸلۋشٸ ەدٸ?) لاتۆييانى سٶز بوستاندىعى ساقتامايتىن ەل رەتٸندە ايداي ەلەمگە ەشكەرەلەۋگە "كٷش سالىپ" جاتىر.
مۇنىمەن قالاي اقىلعا جەڭدٸرۋگە بولادى? تٸپتٸ, ۋكراينانىڭ ٶزٸندە «دوجد» ارناسىنىڭ ليتسەنزييادان ايىرىلعانىنا قامىققاندار تابىلۋدا. بۇعان بٸز تاڭقالمايمىز. كەرەك دەسەڭٸزدەر «دوجدتى» قولداۋشىلار قازاقستاننان دا تابىلىپ قالادى.
بٸزدەر پۋتين ساياساتى پروپاگانديست سولوۆەۆ پەن سكابەەۆالاردىڭ توك-شوۋلارىمەن عانا تارايدى دەسەك قاتتى قاتەلەسەمٸز.
پۋتيننٸڭ ساياساتى ورىستىڭ ەدەبيەتٸ, مەدەنيەتٸمەن دە تارايتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
كەرەك دەسەڭٸز, اراسىندا كرەملدٸڭ ساياساتىن اراسىندا ايىپتاپ قوياتىن پوزنەردٸڭ ٶزٸ رەسەيدٸڭ يمپەرييالىق ساياساتىنىڭ تاراتۋشى دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس ەدٸ.
ەندٸ ويلاڭىزشى, لاتۆييا ەلەكتروندى اقپارات قۇرالدارى جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كەڭەسٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ يۆارس ابولينش «دوجد» تەلەارناسىنىڭ زاڭدى قالاي بۇزعانىن سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي ايتىپ, كٶرسەتٸپ بەردٸ.
ال وسىدان ورىس جۋرناليستەرٸ ساباق الدى ما? العان جوق.
ايتالىق, «دوجدتىڭ» باس رەداكتورى تيحون دزيادكو «ناستوياششەە ۆرەميا» تەلەكانالىنا بەرگەن سۇحباتىندا زاڭ بۇزىپ, قاتەلٸك جٸبەرگەندەرٸ ٷشٸن مٷلدە ٶكٸنبەيتٸندەرٸن ايتتى. وسىدان-اق ولاردىڭ يمپەرييالىق كەسەلدەن ايىقپاعانىن اڭعارۋعا بولادى.
بٷگٸندە شەتەلدٸ پانالعان ورىس جۋرناليستەرٸ ٶزدەرٸنٸڭ زاڭ بۇزعانىن ايىپ سانامايدى. ەسەسٸنە «لاتۆييا بيلٸگٸ سٶز بوستاندىعىن شەكتەپ وتىر» دەپ ٶرشەلەنە بايبالام سالۋدا.
وسى جايتتان پۋتينگە قارسى كەز كەلگەن جۋرانليستٸ ەل اۋماعىنا كٸرگٸزۋ قاۋٸپتٸ ەكەنٸن اڭعارۋعا بولادى.
بٷگٸندە ۋكراينا پۋتيننەن بۇرىن ورىس يمپەرياليزمٸنەن قاتتى جاپا شٸگٸپ وتىرعانىن تٷسٸنۋٸ كەرەك.
ال يمپەرييالىق كەسەلگە ۇشىراعان كەز كەلگەن ادام مەملەكەت ٷشٸن قاۋٸپتٸ. بٷگٸندە جالعىز ۋكريانا ەمەس, تۇتاس پوستكەڭەستٸك ەلدەرٸ ورىس يمپەرياليزمٸنەن جاپا شەگۋدە. قازاقستاندا قازاق تٸلٸنٸڭ ٶز تۇعىرىنا قونباۋىنا دەل وسى ورىس يمپەرياليزمٸ كٸنەلٸ.
نۇرلان جۇماحان
https://dalanews.kz/kogam/84393-eriktiler-algys-ushin-gana-engbek-etedi
https://dalanews.kz/news/84255-zangdy-qoqys-poligondarynyng-tapshylyg
https://dalanews.kz/aimak/84225-ridderdegi-apat-akhmetov-yenergetika-m
