عىلىم-تەحنيكا ٶزگەرٸسٸ كٷن سايىن جاڭالانىپ, بەسەكە جىلدان-جىلعا كٷشەيگەن زاماندا ٶندٸرٸس وشاقتارىن دامىتىپ, حالىقتىڭ قاجەتٸنە جاراتۋ – قازٸرٸگٸ ۋاقىتتاعى باستى ماقساتتاردىڭ بٸرٸ. ەل يگٸلٸگٸنە جاراتىلىپ, ەكونوميكالىق قۋاتتى جوعارلاتاتىن كەلەلٸ ٸستەر الماتى وبلىسى كٶكسۋ اۋدانىندا ويداعىداي اتقارىلىپ, ٶز جەمٸسٸن بەرۋدە.
جەر جانناتى – جەتٸسۋ جەرٸنەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنت مەجٸلٸسٸنە دەپۋتاتتىققا سايلانعان ومارحان ٶكسٸكباەۆ, امانگەلدٸ دەۋرەنباەۆ, ەبدٸماناپ بەكتۇرعانوۆ قاتارلى حالىق قالاۋلىلارى قاڭتاردىڭ ونىنشى جۇلدىزى جۇمىس ساپارىمەن اۋدانعا كەلدٸ. ەكونوميكانىڭ دامۋىنا سەرپٸن بەرەتٸن كەلەلٸ ٸستەرگە كەڭٸنەن توقتالىپ, اۋدانداعى قاراپايىم حالىقتىڭ تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸمەن تانىستى. اۋدان ەكٸمٸ الماس ەدٸل, «نۇر وتان» پارتيياسى كٶكسۋ اۋداندىق فيلييالىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى تٶلەگەن جانىسبەك جەنە اۋداندىق مەسليحاتتىڭ حاتشىسى ەلديبەك دوسىمبەكوۆتىڭ باستاۋىمەن حالىق قالاۋلىلارى ەڭ الدىمەن اۋدانداعى ٸرٸ ٶنەركەسٸپ ورىنداردىڭ بٸرٸ – «كٶكسۋ» قانت زاۋىتىنا باردى.
تاياۋ جىلداردان بەرٸ اۋداننىڭ اۋىل شارۋاشىلىق سالاسى قارقىندى دامىپ, اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي نەتيجەگە قول جەتكٸزدٸ. ەسٸرەسە, جەتٸسۋ جەرٸندە قانت قىزىلشاسىن ٶسٸرۋدە كٶش باستاپ تۇرعان اۋداننىڭ بٷگٸنگٸ قارقىندى جۇمىسى كٶپتٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىعىپ, حالىقتىڭ القاۋىنا بٶلەندٸ. ٸرگە تاسى سوناۋ 1934 جىلى قالانعان كەسٸپورىننىڭ بٷگٸنگٸ اياق الىسى كٶپتٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىققانى انىق. بيىلعى جىلدىڭ ەرتە كٶكتەمنەن باستاپ سوناۋ كەڭەس زامانىنان قالعان بٸر قاتار ەسكٸ تەحنيكالارعا ٶزگەرٸس ەنگٸزٸلٸپ, زاۋىتقا مودەرنيزاتسييا جاسالعان. بۇرىن جۇمىستىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸمٸ قولمەن جاسالسا, قازٸر دەرلٸكتەي اۆتوماتقا كٶشكەنٸنە ريزاشىلىق بٸلدٸرگەن حالىق قالاۋلىلارى بيىلعى جىل زاۋىتقا جاڭادان الىنعان ەكٸ تسەحتٸ كٶزدەن كەشٸرٸپ, جۇمىس بارىسىمەن تانىستى.
بٸر تسەحقا ٷش فيلتر ورناتىلسا, تاعى بٸر تسەحقا قانتتى قايناتاتىن ەكٸ ۆاكوم اپپاراتى قويىلدى. بەلارۋسسييادان ارنايى كومپرەسسور الىپ كەلگەن. بارشاعا مەلٸم بولعانداي ٶتكەن جىلى دا زاۋىتقا مودەرنيزاتسييا جاسالعان. ول كەزدە دە بٸر تالاي تەحنيكا جاڭارتىلعان.زاۋىتتىڭ جۇمىسىمەن جەكە-جەكە تانىسقان دەپۋتاتتار جىل سايىن زاۋىتتىڭ تەحنيكاسى وسىلاي اۋىستىرىلسا, الداعى 5-6 جىلدىڭ كٶلەمٸندە زاۋىت تٷگەلٸمەن جاڭارىپ بولاتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ.
قارقىندى جۇمىس جٷرٸپ جاتقان قانت زاۋىتىنىڭ قانت قىزىلشاسىن جيناۋ, تازارتۋ, ٶڭدەۋ, مەنەرلەۋ ارقىلى سوڭىندا تازا ٶنٸم ٶندٸرۋ جۇمىسىمەن جٸتٸ تانىسىپ, اپپاق قانتتى ٶز قولدارىمەن ۇستاپ, ەتكەن ەڭبەكتٸڭ اقتالعانىنا ريزاشىلىق بٸلدٸردٸ.
حالىق قالاۋلىلارى اۋدانداعى قايتا ٶڭدەۋ سالاسىنىڭ كٶش باسىندا تۇرعان ٸرگەلٸ كەسٸپورىنداردىڭ بٸرٸ – «ۋىز ماي» جشس مايبۇرشاق ٶڭدەۋ زاۋىتىنىڭ تٸرلٸگٸنە دە نازار سالعاندى جٶن كٶرٸپ, ارنايى ات باسىن بۇرىپ, ونداعى جۇمىسشىلارمەن ەڭگٸمەلەستٸ. جۇمىسشىلاردىڭ تۇرمىس جەنە باسقا دا جاعدايلارىن سۇراستىردى. اتالمىش مەكەمەنٸڭ جۇمىس بارىسىمەن فيليال ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قاناعات بوسقىنوۆ تانىستىردى. ول مايبۇرشاق زاۋىتىنداعى وزىق ٷلگٸدەگٸ تەحنولوگييالاردىڭ ارتىقشىلىعى, زاماناۋي تەحنيكالاردىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸ تۋرالى جان-جاقتى ايتىپ, كەيٸنگٸ جىلدارى ٶنٸمدٸ قايتا ٶڭدەۋدٸڭ قارقىن الا باستاعانىن جەتكٸزدٸ. جالپى ينۆەستيتسييالىق قۇنى – 315 ميلليون تەڭگەنٸ قۇرايدى. زاۋىتتىڭ قۋاتتىلىعى جىلىنا 16800 توننا مايبۇرشاق داقىلىن ٶڭدەۋگە جەتەدٸ. زاۋىتتىڭ شىعارعان ٶنٸمٸنٸڭ 20 پايىزىن شەتەلگە ەكسورت جاساسا, 80 پايىزى ەلٸمٸز ٸشٸندە ساتىلادى. وبلىس بويىنشى جىلىنا 400 مىڭ توننا بۇرشاقتى ٶڭدەي الاتىن تٶرت زاۋىت بار ەكەنٸن ەسكرگەن دەپۋتاتتار الداعى ۋاقىتتا بۇل كەسٸپورىنداردىڭ قۋاتتىلىعىن ارتتىراتىن جاعدايدىڭ جاسالاتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ.
«ٶتكەندە جاڭا جىل مەرەكەسٸ قارساڭىندا جول پوليتسيياسى الماتى قالاسىنان كەلە جاتقان كٶلٸك جٷرگٸزۋشٸسٸنٸڭ ماشينا نٶمەرٸن شىعارىپ العان. ول ٶزٸنە سالىنعان ايىپپۇلدى تٶلەيٸن دەسە, قابىلدايتىن ورگانداردىڭ بارلىعى دەمالىپ كەتكەن. وسى ايىپپۇلدى تٶلەۋدٸ دەمالىس كٷننەن باسقا كٷنگە قويۋعا بولماي ما?»- دەگەن اۋداندىق مەسليحاتتىڭ دەپۋتاتى شاح گۋسەننٸڭ سۇراعىنا :
– ەرينە, ەرقانداي زاڭ ەلٸمٸز ازاماتتارىنىڭ بارلىعىنا بٸردەي اتقارىلادى. «تەرتٸپكە باعىنعان قۇل بولمايدى» دەگەن بولاتىن باۋىرجان مومىشۇلى. بٸراق تا جول ەرەجەسٸن بۇزعانى ٷشٸن ماشينانىڭ نٶمٸرٸن شەشٸپ الادى دەگەندٸ تۇڭعىش ەستٸپ وتىرمىن. مەن بۇل مەسەلەنٸ الداعى ۋاقىتتا كٶتەرەتٸن بولامىن,- دەپ جاۋاپ بەردٸ.
«گاز قۇبىرى اۋدانداعى بٸرقاتار ەگٸستٸكتەردٸ باسىپ ٶتەدٸ. ەگٸستٸككە اۋاداي قاجەتتٸ سۋ توعاندارىن بۇرىنعى قالپىنا كەلتٸرٸپ بەرە الا ما?», - دەگەن شارۋا قوجالىقتاردى الاڭداتقان سۇراققا:
– ەل بولاشاعى ەنەرگييامەن بايلانىستى ەكەنٸن سەزٸنەتٸن ۋاقىت جەتتٸ. ەسٸرەسە, قاراپايىم حالىقتىڭ تۇرمىسىنا ٶتە قاجەتتٸ ەكەنٸن بەرٸمٸز دە ۇعىنامىز. گاز قۇبىرىنا دا جوعارىدان قوماقتى قارجى بٶلٸنگەن. ولار سٸزدەردٸڭ جەردٸ پايدالانىپ بولعان سوڭ قالپىنا كەلتٸرۋگە مٸندەتتٸ. بۇل شارۋانى جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك قاتاڭ باقىلاۋعا الۋ كەرەك, – دەدٸ حالىق قالاۋلىسى.
«التىن اسىق», «قۇلان», «سىباعا» قاتارلى مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردىڭ 14 پايىز ٶسٸمٸنٸڭ تەڭ جارتىسىن ياعني 7 پايىزىن ٷكٸمەت تٶلەيتٸن بولعان. قازٸر سول اقشا نە ٷشٸن تٶلەنبەيتٸن بولدى ,- دەگەن سۇراق قويدى اۋداندىق مەسليحاتتىڭ دەپۋتاتى قاليبەك الپىسباەۆ.
– قازٸرگٸ كٷندە اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىن دامىتۋ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸنە اينالدى. جوعارىدا سٸز كٶتەرگەن مەسەلە ەلٸ دە شەشٸمٸن تاپپادى. بۇل باعدارلامالاردان ٶزگە حالىققا تٸپتٸ دە قولايلى مەملەكەتتٸك باعدارلاما جاسالۋ ٷستٸندە. الداعى ۋاقىتتا وڭ شەشٸمٸن تاباتىنىنا سەنٸم مول,- دەپ جاۋاپ بەردٸ امانگەلدٸ دەۋرەنباەۆ.
قوعامدىق قابىلداۋ ٶتكٸزگەن جەنە اۋدانداعى ەر تٷرلٸ ٶندٸرٸس وشاقتارىنا ات باسىن بۇرعان قازاقستان رەسپۋبليكاسۋ پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتتارى ەلباسى ساياساتىنىڭ اۋىلدىق جەرلەردە ويداعىداي ورىندالىپ جاتقاندىعىنا شىن جٷرەكتەن ريزا ەكەندٸكتەرٸن بٸلدٸردٸ.
الاش تۇرسىنەلٸ, الماتى وبلىسى
