قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى بيبىگۇل جەكسەنباي ل.ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە عىلىمي ينتەلليگەنسيا، جاڭا تەحنولوگيالار جانە IT سالاسىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
كەزدەسۋ بارىسىندا سەناتور ەلىمىزدە كەڭىنەن تالقىلانىپ جاتقان جاڭا كونستيتۋسيا جوباسىنىڭ مازمۇنى مەن ماڭىزىنا توقتالىپ، ونى ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جولىنداعى قوعامدىق كەلىسىمنىڭ كورىنىسى رەتىندە باعالادى.
ءوز سوزىندە ب. جەكسەنباي جاھاندىق گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق وزگەرىستەر جاعدايىندا قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەسىن جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، جاڭا اتا زاڭ – ەلدىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىن ايقىندايتىن، تاۋەلسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتاتىن قۇجات.
سەناتور جاڭا كونستيتۋسيانىڭ باستى قۇندىلىعى – ادام ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. جوباعا سايكەس ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىعى رەتىندە بەكىتىلەدى. ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعىنىڭ ابسوليۋتتىك سيپاتى، ءسوز جانە شىعارماشىلىق ەركىندىگى، جەكە ومىرگە قول سۇقپاۋشىلىق، سيفرلىق كەڭىستىكتەگى قۇقىقتاردى قورعاۋ، ءولىم جازاسىنا تولىق تىيىم سالۋ سياقتى نورمالار ناقتى قۇقىقتىق كەپىلدىكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
سونىمەن قاتار وتباسىن قورعاۋ، تۇرعىن ۇيگە قول سۇقپاۋشىلىق جانە ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەلەرى كونستيتۋسيالىق دەڭگەيدە ايقىندالعانى ايتىلدى.
ب. جەكسەنباي ۇلتتىق قۇرىلتايدا كوتەرىلگەن باستامالاردىڭ جاڭا كونستيتۋسيادا جۇيەلى تۇردە كورىنىس تاپقانىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا، ءبىلىم، عىلىم جانە يننوۆاسيانى ستراتەگيالىق باسىمدىق رەتىندە بەكىتۋ، سيفرلاندىرۋدىڭ ينستيتۋسيونالدىق-قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋ، ۇلتتىق بىرەگەيلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ، ازاماتتىق ديالوگ تەتىكتەرىن كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى كونستيتۋسيالىق نورمالارعا ەنگىزىلگەن.
كەزدەسۋ بارىسىندا جاڭا باسقارۋ مودەلىنە دە نازار اۋدارىلدى. «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» تۇجىرىمداماسى بيلىك تارماقتارىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. حالىق كەڭەسىنىڭ ءرولى ازاماتتىق قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى تۇراقتى ديالوگ الاڭى رەتىندە ايقىندالعانى ايتىلدى.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا، جاڭا كونستيتۋسيا – تەك قۇقىقتىق قۇجات ەمەس، ول بىلىمگە، يننوۆاسياعا جانە ادام كاپيتالىنا نەگىزدەلگەن ۇزاقمەرزىمدى ۇلتتىق دامۋ مودەلىنىڭ ىرگەتاسى.
كەزدەسۋ سوڭىندا قاتىسۋشىلار كونستيتۋسيالىق رەفورمانىڭ ماڭىزى تۋرالى پىكىر الماستى.
الداعى رەفەرەندۋم ەل بولاشاعىنا قاتىستى ماڭىزدى شەشىم بولماق. سوندىقتان سەناتور قازاقستاندىقتاردى ءوز داۋىستارىن بەرۋگە شاقىردى.
