قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ سەناتىنىڭ دەپۋتاتى بيبٸگٷل جەكسەنباي ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە عىلىمي ينتەلليگەنتسييا, جاڭا تەحنولوگييالار جەنە IT سالاسىنىڭ ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەستٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
كەزدەسۋ بارىسىندا سەناتور ەلٸمٸزدە كەڭٸنەن تالقىلانىپ جاتقان جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسىنىڭ مازمۇنى مەن ماڭىزىنا توقتالىپ, ونى ەدٸلەتتٸ قازاقستان قۇرۋ جولىنداعى قوعامدىق كەلٸسٸمنٸڭ كٶرٸنٸسٸ رەتٸندە باعالادى.
ٶز سٶزٸندە ب. جەكسەنباي جاھاندىق گەوساياسي جەنە گەوەكونوميكالىق ٶزگەرٸستەر جاعدايىندا قازاقستاننىڭ ساياسي جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا اتا زاڭ – ەلدٸڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ دامۋ ستراتەگيياسىن ايقىندايتىن, تەۋەلسٸزدٸك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتاتىن قۇجات.
سەناتور جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ باستى قۇندىلىعى – ادام ەكەنٸن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. جوباعا سەيكەس ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مەملەكەتتٸڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىعى رەتٸندە بەكٸتٸلەدٸ. ٶمٸر سٷرۋ قۇقىعىنىڭ ابسوليۋتتٸك سيپاتى, سٶز جەنە شىعارماشىلىق ەركٸندٸگٸ, جەكە ٶمٸرگە قول سۇقپاۋشىلىق, تسيفرلىق كەڭٸستٸكتەگٸ قۇقىقتاردى قورعاۋ, ٶلٸم جازاسىنا تولىق تىيىم سالۋ سيياقتى نورمالار ناقتى قۇقىقتىق كەپٸلدٸكتەرمەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
سونىمەن قاتار وتباسىن قورعاۋ, تۇرعىن ٷيگە قول سۇقپاۋشىلىق جەنە ەكولوگييالىق جاۋاپكەرشٸلٸك مەسەلەلەرٸ كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە ايقىندالعانى ايتىلدى.
ب. جەكسەنباي ۇلتتىق قۇرىلتايدا كٶتەرٸلگەن باستامالاردىڭ جاڭا كونستيتۋتسييادا جٷيەلٸ تٷردە كٶرٸنٸس تاپقانىن اتاپ ٶتتٸ. اتاپ ايتقاندا, بٸلٸم, عىلىم جەنە يننوۆاتسييانى ستراتەگييالىق باسىمدىق رەتٸندە بەكٸتۋ, تسيفرلاندىرۋدىڭ ينستيتۋتسيونالدىق-قۇقىقتىق نەگٸزٸن قالىپتاستىرۋ, ۇلتتىق بٸرەگەيلٸك پەن قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋ, ازاماتتىق ديالوگ تەتٸكتەرٸن كەڭەيتۋ مەسەلەلەرٸ كونستيتۋتسييالىق نورمالارعا ەنگٸزٸلگەن.
كەزدەسۋ بارىسىندا جاڭا باسقارۋ مودەلٸنە دە نازار اۋدارىلدى. «كٷشتٸ پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتٸن ٷكٸمەت» تۇجىرىمداماسى بيلٸك تارماقتارىنىڭ تەپە-تەڭدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. حالىق كەڭەسٸنٸڭ رٶلٸ ازاماتتىق قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى تۇراقتى ديالوگ الاڭى رەتٸندە ايقىندالعانى ايتىلدى.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, جاڭا كونستيتۋتسييا – تەك قۇقىقتىق قۇجات ەمەس, ول بٸلٸمگە, يننوۆاتسيياعا جەنە ادام كاپيتالىنا نەگٸزدەلگەن ۇزاقمەرزٸمدٸ ۇلتتىق دامۋ مودەلٸنٸڭ ٸرگەتاسى.
كەزدەسۋ سوڭىندا قاتىسۋشىلار كونستيتۋتسييالىق رەفورمانىڭ ماڭىزى تۋرالى پٸكٸر الماستى.
الداعى رەفەرەندۋم ەل بولاشاعىنا قاتىستى ماڭىزدى شەشٸم بولماق. سوندىقتان سەناتور قازاقستاندىقتاردى ٶز داۋىستارىن بەرۋگە شاقىردى.
