ارالعا قولدان جاڭبىر جاۋعىزىپ, Rainman اتانعان قازاقستاندىق عالىم التاي اينابەك 3 اي بۇرىن الماتىنىڭ كٶك تٷتٸنٸمەن كٷرەسۋدٸ قولعا الدى. ٸرٸ مەگاپوليستٸڭ جاعدايىنا الاڭداپ, ارنايى جوبا ەزٸرلەگەن عالىم تٷيٸنٸ شەشٸلمەي تۇرعان مەسەلەنٸ اياقتان تۇرعىزۋعا بولاتىنىن جەتكٸزگەن ەدٸ. الايدا مەجٸلٸس دەپۋتاتى سەرگەي پونومارەۆ اينابەكتٸڭ جوباسىنا كٷمەنمەن قارايتىنىن جاسىرمادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
“بٸر ادامنىڭ “سيقىرلى تاياقشانى” قولدانىپ, بٷكٸل قالانى تازارتىپ جٸبەرگەنٸ ماعان تاڭسىق. ەگەر بۇل شىندىققا جاناسسا, ٶزٸم بارىپ, قولىن قىسىپ, ونى الماتىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى دەپ جارييالاۋىن سۇرار ەدٸم. بٸراق شىنى كەرەك, بۇعان سەنۋ قيىن”, – دەدٸ پونومارەۆ KazTAG رەداكتسيياسىنا بەرگەن سۇحباتىندا.
ول الماتى ەكولوگيياسىن تەك كەشەندٸ شارالار ارقىلى شەشۋگە بولاتىنىن ايتتى. مەسەلەن, جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىن گازعا كٶشٸرۋ, ەكولوگييالىق تازا كٶلٸك تٷرلەرٸن دامىتۋ, قۇرىلىس قالدىقتارىن باقىلاۋسىز تاسىمالداۋعا قارسى كٷرەس جەنە باسقا دا شارالار كٸرەتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, الماتىداعى جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى (جەو-2) 2026 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىندا گازعا تولىق اۋىسادى.
“بۇل جوبانى قازٸر ٷش قىتايلىق كومپانييا مەن Siemens اتتى اۆسترييالىق كومپانييا جٷزەگە اسىرۋدا. قاجەتتٸ قازاندىقتار اقش-تا جاسالىپ, الماتىعا جەتكٸزٸلٸپ جاتىر. جوبا كٶلەمٸ وراسان, بارلىعى بەلگٸلەنگەن مەرزٸمدە اياقتالادى”, – دەدٸ ول.
دەگەنمەن, پونومارەۆ الماتىنىڭ كٶمٸردەن تولىعىمەن باس تارتپايتىنىن ەسكەرتتٸ.
“اپاتتىق جاعدايلاردا بٸز ەكٸباستۇزدىڭ كٶمٸرٸن رەزەرۆتٸك وتىن رەتٸندە پايدالانا الامىز”, – دەپ تٷسٸندٸردٸ ول.
وسى تۇستا, دەپۋتات گازعا كٶشۋدٸڭ بٸر كەمشٸلٸگٸن اتادى.
"گازدى قولدانۋ كٶمٸرگە قاراعاندا 2–2,5 ەسە قىمبات. بۇل تاريفتٸڭ ٶسۋٸنە ەكەلەدٸ", – دەدٸ ول.
سونىمەن بٸرگە دەپۋتات ەكولوگييانى جاقسارتۋ ٷشٸن زاڭعا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەر تۋرالى ايتىپ ٶتتٸ. وعان قۇرىلىس قالدىقتارىن رۇقساتسىز تاستاۋعا قاتىستى قاتاڭ شارالار مەن جاسىل جەلەكتەردٸ زاڭسىز كەسۋگە قارسى قاتاڭ نورمالار ەنگٸزٸلدٸ.
KazTAG رەداكتسيياسى ەلەمدٸك تەجٸريبەدە قالالاردىڭ اۋاسىن تازارتۋ تەحنولوگييالارىن زەرتتەي كەلە, مۇنداي اۋقىمدى قالالاردا اۋانى تەز ەرٸ تيٸمدٸ تازارتاتىن كەڭٸنەن قولدانىلاتىن جٷيەلەردٸڭ جوق ەكەنٸن انىقتادى. قازٸرگٸ تاڭدا بٸرقاتار ەكسپەريمەنتتٸك ەدٸستەر عانا بار:
- سموگ مۇنارالارى(Smog Free Tower). قىتايدا جاسالعان بۇل قۇرىلعىلار اۋانى شەكتەۋلٸ اۋماقتا تازارتادى. الايدا الماتى سيياقتى ٸرٸ قالا ٷشٸن مۇنداي مۇنارالاردىڭ مىڭداعان داناسىن ورناتۋ مٷمكٸن ەمەس.
- جاسىل جەلەكتەر. اعاشتار مەن ٶسٸمدٸكتەر زيياندى زاتتاردى سٸڭٸرەدٸ, بٸراق بۇل ۇزاق مەرزٸمدٸ شەشٸم.
- ينوۆاتسييالىق ماتەريالدار. قۇرىلىس نىساندارىنا زيياندى زاتتاردى جوياتىن ارنايى جابىندار قولدانۋ مٷمكٸندٸگٸ زەرتتەلۋدە.
- دروندار مەن اەروزولدەر. لاستانعان اۋانى تازارتۋعا ارنالعان ەكسپەريمەنتتٸك جوبالار بار, بٸراق ولار ەلٸ تولىق زەرتتەلمەگەن.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى پونومارەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, الماتى اۋاسىن تازارتۋ مەسەلەسٸن شەشۋ ٷشٸن ناقتى ەرٸ عىلىمي نەگٸزدەلگەن تەسٸلدەر قاجەت.
ايتا كەتەيٸك, بۇعان دەيٸن الماتىدا نەرەستەگە دەيٸن تەمەكٸ شەگٸپ جاتىر دەپ دابىل قاققان مامان Dalanews.kz اگەنتتٸگٸنە جاڭا جوباسىن تانىستىرعان بولاتىن.
“تەحنولوگييا جاڭا بولعاندىقتان, ونى ەندٸرۋ تەتٸكتەرٸ مەن ٶلشەۋ جولدارىنىڭ بەكٸتٸلگەن جوسپارى جوق. ەكٸمشٸلٸكپەن جٷزەگە اسپاي كەلەدٸ. بٸز بٸرٸنشٸ كەلسەك تە, ەردايىم ەكٸ اي تەگٸن جۇمىس جٷرگٸزەمٸز. نەتيجە كٶرسەتكەننەن كەيٸن, ونى تازا كٷيٸندە ساقتاپ وتىرۋعا كٷش جۇمسايمىز. وسىلايشا ەكٸ اي ٸشٸندە ۆەريفيكاتسييالىق قۇرالداردى بەكٸتكەننەن كەيٸن قارجىلاندىرۋ كٶزدەرٸ ارقىلى بٸرنەشە جىل بويى جۇمىس جٷرگٸزۋ ۇسىنىسىن جاساعان ەدٸك. باستاپقى 3-5 جىل ارالىعىندا كوممەرتسييالىق جوبا ەتٸپ, ارى قاراي الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمدٸگٸنە تەحنولوگييانى ٶتكٸزۋ مەسەلەسٸن قاراستىرعانبىز. دەگەنمەن ەكٸمدٸكتەن جاۋاپ بولمادى. سوندىقتان بۇل جولى اتالعان جوبانى عىلىم, تەحنولوگييا, بيزنەس ەلەۋمەتپەن بٸرٸگٸپ جٷرگٸزەمٸز”, - دەدٸ مامان.
سونىمەن قاتار عالىم جوبانى اياقتان تۇرعىزۋ ٷشٸن قايىرىمدىلىق قورى اشىلعانىن قۇلاققاعىس ەتتٸ.
“جوبانى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن كەسٸپكەرلەردەن دەمەۋشٸلٸك ەتۋٸن سۇراپ, حاتتار دايىنداپ وتىرمىز. وسى ماقساتتا ارنايى “Altay Rain Man foundation” قورىن اشتىق. وسى قور ارقىلى جوبانى ٸسكە اسىرامىز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. جەتٸ ايعا سوزىلاتىن جوبادا ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ بٸرەۋٸمەن كوللابوراتسييا جاساپ, سول جەردە تەحنولوگييانىڭ عىلىمي زەرتتەۋ قۇرالدارىن بٸرگە بەكٸتٸپ, قازاقستان قالالارىنىڭ اۋاسىن جاقسارتۋعا بايلانىستى عىلىمي جۇمىسپەن اينالىسامىز. ادامداردىڭ كٶشەدە بەتپەردەسٸز جەنە كٶلٸك تەرەزەسٸن اشىپ وتىرا الاتىنداي جاعدايىن جاساۋعا ەرەكەتتەنەمٸز”, - دەگەن ەدٸ جوبا اۆتورى.
