بٸز بەسەكەگە تٷسە الامىز با?

بٸز بەسەكەگە تٷسە الامىز با?
ەۋرازييالىق وداقتاعى يمپورت الماسۋ, ەكسپورت جەنە بەسەكەلەستٸك دەڭگەيٸ قانداي بولادى? وداققا مٷشە مەملەكەتتەر ەلەمدٸك نارىقپەن تەرەزەسٸ تەڭ تالاسقا تٷسە الا ما? «ەۋرازييا ەلەمٸ» پٸكٸرسايىس كلۋبىنا قاتىسقان ساياساتتانۋشىلار مەن ەكونوميستەر وسى مەسەلەنٸ تالقىعا سالدى.

(سۋرەت Forbes.kz cايتىنان الىندى)


دەرەككٶز: الاش ايناسى

جيىننىڭ شىمىلدىعىن تٷرگەن ساياساتتانۋشى ەدۋارد پولەتاەۆتىڭ ايتۋىنشا بەسەكەلەستٸك تۋرالى ايتقاندا بٸزدٸڭ ەل جيٸ جاعدايدا فينلياندييانىڭ تەجٸريبەسٸنە ٷڭٸلەدٸ. اتالعان ەلدٸڭ ەۋرووداقتاعى ٷلەسٸ اسا اۋقىمدى بولماعانمەن, ەلەمنٸڭ نارىقتاعى بەسەكەلەستٸك دەڭگەيٸ ٶتە جوعارى. ەلدٸڭ يننوۆاتسييالىق جٷيەسٸ مەملەكەت, كەسٸپورىن جەنە ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن اراداعى ٶزارا بايلانىسقا نەگٸزدەلگەن. «ال بٸزدٸڭ ەلدە عىلىمي ورتالىقتار مەن ٶندٸرٸستٸك كەسٸپورىنداردىڭ اراسىنداعى بايلانىسى ەلٸ دە از. جوعارى وقۋ ورىندارى يننوۆاتسييالىق ٶنٸمدەر جاساپ شىعارۋعا قاۋقارسىز» دەيدٸ پولەتاەۆ.

ٶز كەزەگٸندە «ەكسپورت جەنە ينۆەستيتسييا بويىنشا» ۇلتتىق اگەنتتٸك» تٶراعاسىنىڭ كەڭەسشٸسٸ سەۋلە احمەتوۆا ەلەمنٸڭ ەكسپورتتى قولداۋدان ەلدەقاشان باس تارتقانىن تٸلگە تيەك ەتتٸ. «مۇنىڭ سەبەبٸ بار. ايتالىق, مەملەكەت بەلگٸلٸ بٸر سالانى قولداي, قورعاي تٷسكەن سايىن ول سالا ٶزٸنٸڭ ٶمٸرگە بەيٸمدٸلٸگٸنەن ايىرىلادى. بۇل تەك تاۋارعا عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە ينۆەستيتسيياعا دا قاتىستى. بٸز ەكسپورت العا جىلجىتقاننان بۇرىن, وسىنداي ٶنٸم ٶندٸرەتٸن كەسٸپورىنداردى ەكسپورتتاۋعا ٷيرەتۋٸمٸز كەرەك» دەدٸ ول.

ەكونوميكالىق ساراپشى سەرگەي سميرنوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە دەل قازٸر وداق اياسىندا بٸرٸككەن كەسٸپورىندار قۇرۋ قاۋٸپتٸ. سەبەبٸ, ٷكٸمەتتٸڭ تاراپىنان قولداۋ جوق. «دەلەل كەرەك پە? ايتالىق, بٸزدٸڭ جانارماي نارىعى. كەڭەس وداعى قۇلاعان تۇستا قازاقستان مەن رەسەينٸڭ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارى بٸر دەڭگەيدە بولاتىن. ال قازٸر قالاي? بٸز ەلٸ كٷنگە ەۋرو-2 ستاندارتىنداعى جانارماي ٶندٸرٸپ كەلەمٸن. رەسەي بولسا ەلدەقاشان ەۋرو-5 ستاندارتىنا كٶشكەن. سايىپ كەلگەندە بٸز رەسەيمەن بەسەكەلەسە الاتىن دەڭگەيدە ەمەسپٸز. سول سەبەپتٸ ارزان ەرٸ ساپالى رەسەيلٸك بەنزين كٶبەيٸپ كەتسە, وتاندىق جانارماي نارىعىنىڭ «ٶلٸپ» قالارىن بٸلٸپ شەكارانى جابا قويامىز».

ال وتىرىستى تٷيٸندەگەن ساياساتتانۋشى اندرەي چەبوتارەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە قازاقستاندا ەلٸ دە بولسا سىرتقى ساۋداعا باقىلاۋ جٷرگٸزەتٸن جٷيە جولعا قويىلماعان. «ورتاق ٶندٸرٸستٸك ساياسات تۋرالى ايتۋدىڭ ٶزٸ قيسىنسىز. سەبەبٸ, رەسەي تاراپىنان ساۋدا ساتتىققا قاتىستى كٶپتەگەن كەدەرگٸلەر ەلٸ كٷنگە الىنعان جوق. سايىپ كەلگەندە ەلٸ كٷنگە دەيٸن تاۋار اعىنىن باقىلاۋعا قاتىستى ورتاق ساياسات قابىلدانعان جوق دەگەن سٶز» دەدٸ ٶز سٶزٸندە چەبوتارەۆ.