كٷندەلٸكتٸ قوعامدىق ٶمٸرٸمٸزدە پوليتسييا مەن مۇعالٸمنٸڭ مەرتەبەسٸن تٷسۋٸنە كٸم كٸنەلٸ? بٸزدٸڭشە, قوس ماماندىقتىڭ مەرتەبەسٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە حالىق كٸنەلٸ ەمەس. بۇل باسى اشىق دٷنيە.
ەدەتتە مۇعالٸم مەن پولتسييانىڭ قوعامدىق ٶمٸرٸمٸزدە مەرتەبەسٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە ايلىقتارىنىڭ ازدىعى, باسپانا مەسەلەسٸنٸڭ شەشٸلمەۋ كەسٸرٸن تيگٸزٸپ جاتىر دەپ ايتاتىنبىز. بٷگٸندە مۇعالٸم مەن پوليتسەيدٸڭ جاعدايى ناشار دەپ ەشكٸم ايتا المايدى.
قازٸر, قۇدايعا شٷكٸر, مۇعالٸم مەن پوليتسەيدٸڭ ايلىعى جامان ەمەس. مەملەكەتتەن تەگٸن جەنە تٷرلٸ جەڭٸلدٸكتەرگە سٷيەنٸپ باسپانا الىپ جاتقان دا وسىلار. بٸراق قوعامدىق ٶمٸرٸمٸزدە مۇعالٸم مەن پويتسەيدٸڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرۋ مەسەلەسٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسكەن جوق. نەگە?
ونىڭ ٶزٸندٸك سىرى بار. ايتالىق, ەلٸمٸزدە ەر بەس-التى جىل سايىن (ۋاقىتىندا ٶتسە) پرەزيدەنت جەنە پارلامەنت سايلاۋى ٶتٸپ تۇراتىنىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. سول سايلاۋدىڭ بەل ورتاسىندا زاڭدى بۇزىپ, بليۋتەندەردٸ ۋرناعا ۋىستاپ تاستايتىن كٸم? مۇعالٸم. مۇنداي ۆيدەولار يۋتۋبتا ٶرٸپ جٷر. زاڭ بويىنشا بۇل ٷلكەن قىلمىس, الاپات ەدٸلەتسٸزدٸكتٸڭ باسى. وسىدان كەيٸن حالىق اراسىندا مۇعالٸمدەردٸڭ بەدەلٸ ٶسە مە, ەلدە ٶشە مە? ەرينە, ٶشەتٸنٸ انىق. قازٸر مۇعالٸمدەر بيلٸكتٸڭ قولشوقپارىنا اينالىپ كەتكەن.
وسىدان بٸرشاما جىل بۇرىن مۇعالٸمدەر اعىلشىن تٸلٸندە ساباق بەرۋٸ كەرەك دەگەن تالاپ قويىلعانى ەسٸمٸزدە (بۇل تالاپ ەلٸ كٷشٸندە بولۋى مٷمكٸن). بۇل تالاپتى الماتى مەن نۇر-سۇلتان جەنە وبلىس ورتالىعىنداعى مٷعالٸمدەرگە قويسا بولار ەدٸ. ال اۋىلداعى مۇعالٸمدەرگە اعىلشىن تٸلٸنٸڭ نە قاجەتٸ بار? جاستار قازاق تٸلٸنەن جەتٸك بٸلمەي تۇرعاندا, ونىڭ ٷستٸنە اعىلشىن تٸلٸن تىقپالاۋدى اقىلعا سيدىرا الماي-اق قويدىق. ال وسىدان كەيٸن مۇعالٸمدەردٸڭ مەرتەبەسٸ ٶسە مە, ٶشە مە? ەرينە, ٶشەدٸ.
ەندٸ پوليتسييا جايىندا ايتساق. سەناتتىڭ تٶرٸندە دەپۋتاتتاردىڭ ۋچاسكەلٸك پوليتسەيلەردٸڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرۋ مەسەلەسٸن تالقىلاۋعا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ۋچاسكەلٸك ينسپەكتورعا باستى رٶل بەرۋ جەنە جەرگٸلٸكتٸ پوليتسييا قىزمەتٸنە جالپى رەفورما جاساۋدىڭ ۋاقىتى جەتكەنٸ جايىندا ايتقان سٶزٸ سەبەپ بولىپتى. جولداۋدا پرەزيدەنت ۋچاسكەلٸك ينسپەكتور مەرتەبەسٸن زاڭدى تٷردە ارتتىرۋدى, وعان نەتيجەلٸ جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن بارلىق مٷمكٸندٸكتەردٸ بەرۋدٸ تاپسىرىپتى.
جيىنعا تٶراعالىق ەتكەن اندرەي لۋكين قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸن حالىقپەن اشىق ديالوگ جٷرگٸزۋگە ٷيرەتۋ ماڭىزدى ەكەنٸن تٸلگە تيەك ەتٸپتٸ.
راس, بٷگٸندە جالعىز ۋچاسكەلٸك پوليتسييا ەمەس, بٷكٸل پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ حالىقپەن دۇرىستاپ سٶيلەسە المايدى. كٶپشٸلٸگٸ دٶكٸر. بٸر اۋىز سٶزگە نە قازاقشا, نە ورىسشا دۇرىستاپ جاۋاپ الا المايسىڭ. مەنٸڭ سٶزٸمە سەنبەسەڭٸز, تەرتٸپ ساقشىلارىمەن يۋتۋبتا ۇداي تەجٸكەلەسٸپ جٷرەتٸن رۋسلان جانپەيٸسوۆتىڭ ۆيدەولارىن قاراپ شىعىڭىز. اۋزىنان سٶزٸ, قوينىنان بٶزٸ تٷسكەن جول ساقشىلارىن كٶرٸپ قارنىڭ اشادى. وسىدان كەيٸن پوليتسەيدٸڭ مەرتەبەسٸ ٶسە مە, ەلدە ٶشە مە? ەرينە, ٶشەدٸ.
بٷگٸندە بيلٸكتٸڭ شىعارعان زاڭى بار. ازاماتى قازاق تٸلٸندە, نە ورىس تٸلٸندە شاعىمدانسا, سول تٸلدە جاۋاپ بەرۋ كەرەك. وسى تالاپ ٷكٸمەت مٷشەلەرٸنە نەگە قويىلمايتىنىن تٷسٸنە الماي-اق قويدىق.
ەكٸ تٸلدە جەتٸك بٸلەتٸن ادام قازٸرگٸ تاڭدا پوليتسەي بولىپ, باسىن اۋىرتپايدى عوي. مويىندايىق, قازٸر پوليتسەيلەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ اۋىلدان شىققان بالالار, ورىس تٸلٸن جەتٸك بٸلمەيدٸ. ولار زاڭداردى ورىسشا شالا-پۇلا وقىپ العان. ويى قويىرتپاق. ولاردان قازاقشى-ورىسشا دا جارىتىمدى جاۋاپ الا المايسىڭ. مىنا سٶزٸڭ ٶتٸرٸك دەسەڭٸزدەر, رۋسلان جانپەيٸسوۆتىڭ يۋتۋبتاعى ۆيدولارىن تاعى بٸر شولىپ شىعىڭىز. وسىدان كەيٸن پوليتسەيدٸڭ مەرتەبەسٸ ٶسٸ مە, ەلدە ٶشە مە? ەرينە, ٶشەدٸ.
ماقالامىزعا تۇزدىق بولعان سەناتتا ٶتكەن جيىنعا اينىلىپ سوقساق. جيىندا سەناتورلار قازٸرگٸ تاڭدا ۋچاسكەلٸك پوليتسييا ينسپەكتورلارىنىڭ تٸكەلەي فۋنكتسييالارىن ورىنداۋعا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن مەسەلەلەردٸ اتاپ كٶرسەتتٸ (ولار بەرٸن بٸلەدٸ ەكەن, قالايشا ٷندەمەي وتىرعان?). ٶز كەزەگٸندە اندرەي لۋكين ۋچاسكەلٸك ينسپەكتورلاردىڭ مەرتەبەسٸن تٷسٸرەتٸن بٸراز جايتتى تٸزبەكتەپ شىقتى.
– تۇراقتى ساقتالاتىن بوس ورىندار, نورماتيۆتەن تىس جۇمىستاردى ورىنداۋ ەسەبٸنەن ۋچاسكەلٸك ينسپەكتورلاردىڭ جٷكتەمەسٸ ۇلعايىپ كەلەدٸ. سونىمەن قاتار, كەيبٸر ايماقتارداعى جەرگٸلٸكتٸ پوليتسييا قىزمەتٸ بٶلٸمشەلەرٸنٸڭ قىزمەتٸ كٶبٸنەسە اباتتاندىرۋ ەرەجەلەرٸن ساقتاۋعا, رۇقسات ەتٸلمەگەن ساۋداعا جول بەرمەۋگە, سانيتارلىق جاعدايدى قامتاماسىز ەتۋگە جەنە بيۋدجەتتٸ تولىقتىرۋعا باعىتتالعان. ۋچاسكەلٸك پوليتسييا ينسپەكتورلارىنىڭ فۋنكتسيونالدىق مٸندەتتەرٸن ساپالى ورىنداۋىنا ۇيىمداستىرۋشىلىق پروبلەمالاردىڭ كٶپ بولۋى مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ, – دەدٸ اندرەي لۋكين.
دۇرىس, ۋچاسكەلٸك پوليتسەيلەر باسى ارتىق جۇمىسقا جەگٸتٸن بيلٸكتٸڭ ٶزٸ. مۇنى مويىنداۋ كەرەك. ولار دا «بۇل نورماتيۆتە بەلگٸلەنگەن جۇمىسىما جاتپايدى» دەپ ايتپاسان ايتتاققا كٶنٸپ, جەتەككە جٷرە بەرەدٸ.
اندرەي مىرزا ايتقانداي جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ ۋچاسكەلٸك پوليتسييا ينسپەكتورلارى كٶشە بويىندا ساۋدانىڭ اينالاسىن شيىرلاپ, كٶپ جٷرەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. سونداعىسى تٶس قالتاسىنداعى قىزىل كۋەلٸگٸن شىعارىپ, ساۋداگەردەن بەس-ون تەڭگە الۋ. بۇل پولتسەيدٸڭ بەدەلٸن ٶسٸرە مە, ٶشٸرە مە? ەرينە, ٶشٸرەدٸ.
قازٸر ساۋداگەرلەر ۋچاسكەلٸك پوليتسەيدٸ كٶرسە كٸرپٸدەي جيىرىلا قالادى. پوليتسەيدٸڭ باستى جۇمىسى قوعامدىق تەرتٸپتٸ ساقتاۋ. كٶشە بويىندا كەكٸر-شٷكٸر ساتىپ وتىرعان ەيەلدەر قوعامدىق تەرتٸپ بۇزۋشى ەمەس. ولاردى جٶنگە سالاتىن سەس ماماندارى بار عوي. بۇعان ۋچاسكەلٸك پوليتسەيدٸڭ ارالاسۋى ورىنسىز.
سەناتتىڭ تٶرٸندە ٶتكەن جيىندا دەپۋتاتتار ۋچاسكەلٸك پوليتسييا ينسپەكتورلارىنىڭ جالاقىسىن ۇلعايتىپ, ولاردى تۇرعىن ٷي پروبلەمالارىن شەشۋ مەسەلەسٸن قاراۋدى, سونداي-اق ۋچاسكەلٸك پوليتسييا پۋنكتتەرٸن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋدى نىعايتۋ ٷشٸن قوسىمشا قارجى بٶلۋدٸ ۇسىندى. ال بۇدان ۋچاسكەلٸك پوليتسەيدٸڭ مەرتەبەسٸ اسپانداپ كەتسە كٶرەمٸز.
نۇرلان جۇماحان
