كونستيتۋتسييالىق كوميسسييانىڭ VIII وتىرىسىندا قازاقستان زاڭگەرلەر وداعىنىڭ تٶراعاسى سەرٸك اقىلباي مەملەكەتتٸڭ جارييا-قۇقىقتىق جاۋاپتىلىعىن اتا زاڭ دەڭگەيٸندە بەكٸتۋدٸ ۇسىندى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
سپيكەر مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ەرەكەتسٸزدٸگٸ مەسەلەسٸنە ەرەكشە نازار اۋداردى. دەل وسى ەرەكەتسٸزدٸك قۇقىقتاردىڭ ەڭ جيٸ بۇزىلۋلارىنا ەكەلەدٸ. بۇل – ٶتٸنٸشتەردٸ قاراۋ مەرزٸمدەرٸنٸڭ سوزىلۋى, مٸندەتتٸ شەشٸمدەردٸڭ قابىلدانباۋى, سوت اكتٸلەرٸن ورىنداۋدان جالتارۋ, قىزمەتتٸك مٸندەتتەرگە فورمالدى كٶزقاراس تانىتۋ. سونىڭ سالدارىنان ادام قۇقىقتىق بەلگٸسٸزدٸك جاعدايىندا قالادى, ياعني ونىڭ قۇقىقتارى تانىلعانىمەن, ٸس جٷزٸندە ٸسكە اسىرىلمايدى.
«ەرەكەتسٸزدٸك كەزٸندە دە, زاڭسىز ەرەكەتتەر جاسالعان جاعدايدا دا بيلٸك ٶكٸلەتتٸكتەرٸن جٷزەگە اسىرۋدىڭ زاڭدا بەلگٸلەنگەن تەرتٸبٸ بۇزىلادى جەنە جەكە تۇلعانىڭ مٷددەلەرٸنە نۇقسان كەلەدٸ. وسىنداي سىن-قاتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەت ازاماتتى زاڭسىز ەرەكەتتەر مەن شەشٸمدەر قاۋپٸنەن بارىنشا قورعاۋ ٷشٸن ٶزارا ٸس-قيمىل رەسٸمدەرٸن تۇراقتى جاڭارتىپ, ٸس جٷرگٸزۋ زاڭناماسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرىپ وتىرادى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ سەرٸك اقىلباي.
2021 جىلى ەكٸمشٸلٸك رەسٸمدٸك-پروتسەستٸك كودەكستٸڭ قابىلدانىپ, قولدانىسقا ەنۋٸ دە كٶپ جايتتان حابار بەرەدٸ. كودەكس مەملەكەتتٸك اپپاراتتىڭ قۇقىقتىق ساناسىنا تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸس ەنگٸزٸپ, «ازامات بەرٸن ٶزٸ دەلەلدەۋگە تيٸس» دەگەن تٷسٸنٸكتەن «ەگەر ازاماتتا مەملەكەتتٸك ورگاندار شەشٸمدەرٸنٸڭ زاڭدىلىعىنا كٷمەن تۋىنداسا, كەرٸسٸنشە, سونىڭ زاڭدىلىعىن دەلەلدەۋ – مەملەكەتتٸك ورگاننىڭ مٸندەتٸ» قاعيداتىنا كٶشۋگە مەجبٷر ەتتٸ.
«قىلمىستىق قۋدالاۋ, ەكٸمشٸلٸك مەجبٷرلەۋ, ليتسەنزييالاۋ, جەر جەنە سالىق سالالارىنداعى جاعدايلار ەرەكشە سەزٸمتال, ٶيتكەنٸ بۇل سالالاردا بيلٸك تاراپىنان جٸبەرٸلگەن قاتەلەر نەمەسە ٶكٸلەتتٸكتەردٸ تەرٸس پايدالانۋ ەلەۋلٸ ەرٸ ۇزاق مەرزٸمدٸ سالدارعا ەكەلۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان مەملەكەتتٸڭ جارييا-قۇقىقتىق جاۋاپتىلىعىن كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە بەكٸتۋ مەسەلەسٸن كٶتەرۋ ماڭىزدى. بۇل ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپتىلىقتىڭ دەستٷرلٸ ينستيتۋتىن تولىقتىرادى, جەكە ادام مەن جارييا بيلٸك اراسىنداعى بۇزىلعان تەپە-تەڭدٸكتٸ قالپىنا كەلتٸرۋدٸڭ تيٸمدٸ قۇرالى بولادى», – دەدٸ كوميسسييا مٷشەسٸ.
مۇنداي جاعدايدا زيياندى ٶتەۋ ٶتەمدٸك, پرەۆەنتيۆتٸك جەنە قۇقىقتىق-تەربيەلٸك سىندى بٸرنەشە فۋنكتسييانى اتقارادى. قۇقىق قولدانۋ تەجٸريبەسٸ كٶرسەتكەندەي, زيياندى ٶتەۋدٸڭ ناقتى رەتتەلگەن ەرٸ كونستيتۋتسييالىق كەپٸلدەندٸرٸلگەن تەتٸگٸ بولماسا, ازاماتتار دەلەلدەۋ قيىندىقتارىنا, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ فورمالدى كٶزقاراسىنا جەنە سوت پروتسەستەرٸنٸڭ سوزىلۋىنا تاپ بولادى.
بۇل قۇقىقتاردى قورعاۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن تٶمەندەتٸپ, جارييا بيلٸكتٸڭ جاۋاپتىلىعى قاعيداتىنىڭ ٶزٸنە نۇقسان كەلتٸرەدٸ. سوندىقتان كٶپتەگەن قۇقىقتىق جٷيەلەردە مۇنداي قۇقىق كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە بەكٸتٸلەدٸ. قازاقستاندا بۇل باعىت ازاماتتىق زاڭناما, ەكٸمشٸلٸك سوت ٸسٸن جٷرگٸزۋ جەنە سوت پراكتيكاسى ارقىلى دامىپ كەلەدٸ.
«كونستيتۋتسييالىق سوت بۇزىلعان قۇقىقتاردى قورعاۋدىڭ شىنايىلىعى مەن تيٸمدٸلٸگٸنٸڭ ماڭىزىن دەيەكتٸ تٷردە كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. زيياندى ٶتەۋ قۇقىعىن تٸكەلەي كونستيتۋتسييادا بەكٸتۋ زاڭ شىعارۋشى ٷشٸن دە, سوتتار ٷشٸن دە ماڭىزدى باعدار بولار ەدٸ. ال قوعام تۇرعىسىنان بۇل مەملەكەتكە سەنٸمدٸ كٷشەيتٸپ, ونى تەك باسقارۋشى ورگان عانا ەمەس, ٶز شەشٸمدەرٸنٸڭ سالدارى ٷشٸن جاۋاپ بەرەتٸن ينستيتۋت رەتٸندە قابىلداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەدٸ سەرٸك اقىلباي.
سونىمەن بٸرگە, سەرٸك اقىلباي ازاماتتاردان تٷسكەن ورىندى ۇسىنىستار نازاردان تىس قالماعانىن, بۇل قوعام مەن مەملەكەتتٸڭ اشىق ەرٸ سىندارلى ديالوگىنىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
«سوندىقتان مەن جوبانى بٷكٸلحالىقتىق رەفەرەندۋمعا شىعارۋ جٶنٸندە بۇدان بۇرىن ايتىلعان ۇسىنىستى قولدايمىن», – دەدٸ قازاقستان زاڭگەرلەر وداعىنىڭ تٶراعاسى.
