ٶڭٸرلەردە بولعان سۋ تاسقىنى ەگٸس ناۋقانىنا ايتارلىقتاي ەسەر ەتٸپ, شارۋالاردى ەبٸگەرگە سالدى. كەيبٸر ٶڭٸرلەردەگٸ شارۋاشىلىقتار زارداپ شەكتٸ. وسى ورايدا Dalanews.kz تٸلشٸسٸ "بەيتەرەك ۇبح" اق شارۋالارعا قانداي كٶمەك كٶرسەتٸپ جاتقانىنا شولۋ جاسادى.
بيىل تابيعي اپاتتار اۋىل شارۋاشىلىعىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزگەن.
ٶتكەن جىلى زارداپ شەككەن فەرمەرلەرگە "اگرارلىق نەسيە كورپوراتسيياسى" اق (انك) جەنە "قازاگروقارجى" اق (قاق) كومپانييالارى 59 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا 1,4 مىڭ كليەنتتٸڭ مٸندەتتەمەسٸن ورىنداۋ مەرزٸمدەرٸن ۇزارتقان.
بيىل سۋ تاسقىنى جەدەل قولداۋ شارالارىن قابىلداۋدى تالاپ ەتكەن. انك جەنە قاق زارداپ شەككەن قارىز الۋشىلاردان قارىزدار مەن ليزينگ بويىنشا مٸندەتتەمەلەردٸ قايتا قۇرىلىمداۋعا ٶتٸنٸشتەردٸ قابىلداۋ مەن قاراۋدىڭ تەرتٸبٸن بەكٸتتٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا 173 اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەرٸنەن 619 ملن تەڭگەگە تيٸستٸ ٶتٸنٸشتەر كەلٸپ تٷستٸ. 483 ملن تەڭگەگە 153 ٶتٸنٸم ماقۇلداندى. دەگەنمەن ٶتٸنٸشتەر ەلٸ دە تٷسٸپ جاتىر ەكەن.
2024 جىلعا باستاپقىدا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن انك ٸسكە اسىراتىن "كەڭ دالا" باعدارلاماسى بويىنشا كٶكتەمگٸ ەگٸس جەنە ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىنا كرەديت بەرۋگە 140 ملرد تەڭگە بٶلۋ جوسپارلانعان بولاتىن. وسى قاراجات كٶلەمٸ شەڭبەرٸندە 3,6 ملن گا ەگٸستٸك القاپتارىن ٶسٸرۋ ٷشٸن 3,5 مىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەر قارجىلاندىرىلدى, تاياۋ ۋاقىتتا قاراجاتتى يگەرۋ اياقتالادى.
بٸراق كٶكتەمگٸ ەگٸس جەنە ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە قاجەت اينالىم قاراجاتىنا قاجەتتٸلٸكتٸ قاناعاتتاندىرۋ ٷشٸن 140 ملرد تەڭگە جەتكٸلٸكسٸز. بۇل رەتتە قوسىمشا قاراجات بٶلۋ ٷشٸن بيۋدجەت مٷمكٸندٸكتەرٸ شەكتەۋلٸ بولىپ وتىرعان كٶرٸنەدٸ. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس, ٷكٸمەت حولدينگ الدىنا نارىقتان 300 ملرد تەڭگەگە دەيٸنگٸ كٶلەمدە قوسىمشا قاراجات تارتۋ جەنە كٶكتەمگٸ ەگٸس جەنە ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋعا جٸبەرۋ مٸندەتٸن قويعان.
حولدينگ وسى باعىتتا قاجەتتٸ جۇمىستاردى جٷرگٸزگەن. بٸرٸنشٸ ترانشپەن 150 ملرد تەڭگە انك-عا كٶكتەمگٸ ەگٸس جەنە ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋعا جٸبەرٸلگەن. بۇل رەتتە قارىز الۋشى ٷشٸن بيۋدجەت قاراجاتىنا ۇقساس جىلدىق 5% جەڭٸلدٸكتٸ مٶلشەرلەمە ساقتالادى. فەرمەرلەردٸڭ قابىلداۋىنا ىڭعايلى بولۋ ٷشٸن بيۋدجەتتەن تىس كٶزدەر ەسەبٸنەن كٶكتەمگٸ ەگٸس جەنە ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى "كەڭ دالا-2" دەپ اتالعان.
كٶكتەمگٸ ەگٸس جەنە ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن نەسيەلەندٸرۋدٸڭ جەڭٸلدەتٸلگەن باعدارلاماسى العاش رەت نارىقتىق قاراجات ەسەبٸنەن جەنە وسىنداي ايتارلىقتاي كٶلەمدە جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. الدىڭعى جىلدارى جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيەلەردٸ تەك 140 ملرد تەڭگە مٶلشەرٸندە بيۋدجەتتٸك كرەديت شەگٸندە الۋعا بولاتىن, ال 2022 جىلعا دەيٸن بۇل 70 ملرد تەڭگە بولاتىن. اينالىم قاراجاتتارىنىڭ قالعان قاجەتتٸلٸگٸ قىمبات نارىقتىق نەسيەلەر ارقىلى قاناعاتتاندىرىلدى, بۇل, ەرينە, كٶپتەگەن فەرمەرلەرگە عىلىمي نەگٸزدەلگەن اگروتەحنيكالىق شارالاردى تولىق جٷرگٸزۋگە جەنە جوعارى ٶنٸم الۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەدٸ. ەندٸ قوسىمشا جەڭٸلدٸكتٸ قاراجات الۋ مٷمكٸندٸگٸ مەسەلەسٸ شەشٸلگەن جەنە بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى ٷشٸن ماڭىزدى جەتٸستٸك.
"كەڭ دالا-2" جاڭا باعدارلاماسىنىڭ بۇرىنعى قارجىلاندىرۋ شارتتارىنان ايىرماشىلىعى بار. ەگەر ەلەۋەتتٸ قارىز الۋشىدا كەپٸلمەن قامتاماسىز ەتۋ جەتكٸلٸكسٸز بولسا, "دامۋ" كدق" اق-نىڭ كرەديت سوماسىنىڭ 85% مٶلشەرٸندە انك كرەديتٸ بويىنشا كەپٸلدٸگٸن الۋ مٷمكٸندٸگٸ بار. "كەڭ دالا-2" باعدارلاماسى – ٶزٸنشە بٸرەگەي جاڭا باعدارلاما. 2001 جىلى انك قۇرىلعاننان بەرٸ ونىڭ قارىز الۋشىلارى ٷشٸن "دامۋ" كدق" اق كەپٸلدٸكتەرٸ ەشقاشان قولجەتٸمدٸ بولعان ەمەس. كەپٸلدٸكتەر ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردٸڭ كرەديت بەرۋٸن ىنتالاندىرۋعا ەسەپتەلگەن, سوندىقتان انك قارىز الۋشىلارى بانك كليەنتتەرٸمەن تەڭ جاعدايدا بولماعان.
ەگەر ەكونوميكانىڭ باسقا سەكتورلارىندا "دامۋ" كدق" اق كەپٸلدٸكتەرٸ كرەديت بەرۋدٸڭ ٶسٸمٸنە ىقپال ەتسە, وندا اۋىل شارۋاشىلىعىندا بانك نەسيەسٸن جانداندىرۋ ٷشٸن كەپٸلدٸكتەردٸڭ جەتكٸلٸكسٸز ەكەنٸ انىق. بۇل ستاتيستيكادان ايقىن كٶرٸنەدٸ. مىسالى, 2014 جىلى ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەر اۋىل شارۋاشىلىعىنا 431 ملرد تەڭگە قارجى ۇسىنسا, ٶتكەن جىلى بانكتەر تەك 373 ملرد تەڭگە بەردٸ, ونىڭ 61 ملرد تەڭگەسٸ – بانكتەردٸڭ قاراجاتى ەمەس, انك تاراپىنان قورلاندىرۋ. 2014 جىلدان بەرٸ كٶپشٸلٸگٸ يمپورتتالاتىن تۇقىم, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى, قوسالقى بٶلشەكتەر, تىڭايتقىشتار, گەربيتسيدتەر باعاسىنىڭ ٶسۋٸن ەسكەرسەك, ناقتى مەندە ينفلياتسييانى شەگەرگەندە بانكتەر اگرارلىق سالاعا 10 جىل بۇرىنعىعا قاراعاندا ەدەۋٸر از كرەديت بەرەدٸ.
سوندىقتان انك قارىز الۋشىلارىنا كەپٸلدٸك بەرۋ سيياقتى قۇرالدى پايدالانۋعا تەڭ مٷمكٸندٸك ۇسىنۋ تۋرالى شەشٸم ساپالى وڭ ٶزگەرٸس بولىپ سانالادى, بۇل كەپٸل تاپشىلىعىنا بايلانىستى انك-دان بۇرىن كرەديت الا الماعان جەنە بانكتەر تاراپىنان ماقۇلداۋ الا الماي جٷرگەن فەرمەرلەرگە مەملەكەتتٸك قولداۋدى جان-جاقتى قامتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بۇل شەشٸمنٸڭ باسقا جاعىمدى جاعى بار. قارىز الۋشىلار ٷشٸن كەپٸلدٸكتٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن بيۋدجەتتەن كەپٸلگەردٸڭ تەۋەكەلٸن جاباتىن كەپٸلدٸك بەرۋ كوميسسيياسى سۋبسيدييالانادى. ەگەر "دامۋ" كدق" اق-نىڭ "قولدانىستاعى" كەپٸلدٸكتەر بويىنشا تٶلەمدەرٸن بانكتەر ٶز قالاۋى بويىنشا پايدالانا الاتىن بولسا, انك جاعدايىندا بۇل تٶلەمدەر فەرمەرلەر ٷشٸن جاڭا قارىزدارعا قايتا ينۆەستيتسييالانادى, بۇل بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋدىڭ مۋلتيپليكاتيۆتٸك ەسەرٸن ارتتىرادى.
وسىلايشا, حولدينگ قابىلداعان "دامۋ" كدق" اق كەپٸلدٸك بەرۋ باعدارلاماسىن انك كرەديتتەرٸنە پايدالانۋ تۋرالى شەشٸمدەر ەكٸ كومپانييانىڭ كەشەندٸ سينەرگيياسىن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸ سۋبەكتٸلەرٸ ٷشٸن جەڭٸلدٸكتٸ قارجىلاندىرۋدىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
"كەڭ دالا-2" باعدارلاماسى فەرمەرلەردٸڭ ٷلكەن قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. باعدارلاما سالىستىرمالى تٷردە جاقىن ارادا ٸسكە قوسىلعانىنا قاراماستان, 100 ملرد تەڭگەگە جۋىق سوماعا كرەديتتەر بەرٸلدٸ. بۇل رەتتە ٶتٸنٸمدەردٸڭ جالپى پۋلى اعىمداعى سەتتە 200 ملرد تەڭگەگە جاقىنداپ كەلەدٸ. فەرمەرلەرگە ەگٸستٸكتەردٸ ٶسٸمدٸكتەردٸ قورعاۋ قۇرالدارىمەن ٶڭدەۋگە, ەگٸن جيناۋ ناۋقانىنا دايىندالۋعا قاراجات قاجەت, سوندىقتان ٶتٸنٸمدەر بەلسەندٸ تٷردە تٷسەدٸ."كەڭ دالا 2" باعدارلاماسى بويىنشا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ٷلكەن قاراجات ليميتٸن ەسكەرە وتىرىپ, فەرمەرلەر وسى مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانىپ, انك فيليالدارىنا حابارلاسا الادى.
ەگٸن جيناۋ ناۋقانىن جٷرگٸزۋ ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى قاجەت ەكەنٸ سٶزسٸز. حولدينگ وسى باعىتتا قانداي جۇمىس جٷرگٸزگەنٸن تٷسٸندٸردٸ. ٷكٸمەتتٸڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس حولدينگ "قازاگروقارجى" اق ارقىلى وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ليزينگٸنٸڭ 100 ملرد تەڭگەگە اۋقىمدى جەڭٸلدٸكتٸ باعدارلاماسىن ٸسكە قوسقان. بۇل نارىق قاراجاتى ەسەبٸنەن ٸسكە اسىرىلاتىن جىلدىق 5% مٶلشەرلەمە بويىنشا تاريحتاعى العاشقى جەڭٸلدٸكتٸ ليزينگتٸك باعدارلاما. وسى ماقساتتار ٷشٸن حولدينگ وبليگاتسييالىق باعدارلاما شەڭبەرٸندە 100 ملرد تەڭگە تارتادى. بۇل رەتتە وسى باعدارلاما شەڭبەرٸندە قولداۋدىڭ قوسىمشا شاراسى 2024 جىلعى 1 جەلتوقسانعا دەيٸن بٸرٸنشٸ ليزينگتٸك تٶلەمدٸ تٶلەۋ بويىنشا كەيٸنگە قالدىرۋ بولىپ تابىلادى.
باعدارلاما, اتاپ ٶتكەنٸمدەي, وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا باعىتتالعان. سوندىقتان, بٸز فەرمەرلەرٸمٸزدٸ قولداپ قانا قويماي, قازاقستاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارىن جاساۋدى دامىتۋعا دا كٶمەكتەسەمٸز. قازٸر "قازاگروقارجى" اق فيليالدارى وسى جەڭٸلدٸكتٸ ليزينگ باعدارلاماسى بويىنشا ٶتٸنٸمدەردٸ قابىلداۋدى جالعاستىرۋدا. جاڭا تەحنيكاعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەر بەلسەندٸ قاتىسا الادى.
