قمدب-نىڭ تٶراعاسى, باس مٷفتي
ەرجان مالعاجىۇلىنا
سەمەي قالاسىنداعى بٸر مۇنارالى
«اعاش» مەشٸتٸنٸڭ جاماعاتتارى اتىنان
اشىق حات
قۇرمەتتٸ, ەرجان قاجى مالعاجىۇلى حازٸرەت! ٶتكەن جىلى جەر داۋىنا قاتىستى ٷكٸمەت وتىرىسىندا ايتىلعان ەلباسىنىڭ جوعارىداعى سٶزٸ ەرقايسىمىزدىڭ جادىمىزدا بولار. حالىقتىڭ بٸرلٸگٸمەن ىنتىماعىنا سىزات تٷسٸرەتٸن كەز-كەلگەن اسىعىس شەشٸمگە جول بەرۋگە بولمايتىندىعىن قاداپ تۇرىپ ەسكەرتكەن كٶشباسشى سول جولى جەر ساتۋعا قاتىستى زاڭدى كەرٸ قايتارتقانىن دا سٸز جاقسى بٸلەسٸز. مۇنى ايتىپ وتىرعان سەبەبٸمٸز, جەرگٸلٸكتٸ جەردٸڭ ٶكٸلٸ ماقسات قاجى التىبايدىڭ ۇسىنىسىمەن, جوعارعى دٸني بٸلٸمٸ جوق دەۋلەت ماقاجانوۆتى مەشٸتٸمٸزگە باس يمام ەتٸپ تاعايىنداعان بۇيرىعىڭىز اسىعىس جاسالىنعان قادام دەپ بٸلەمٸز. سوندىقتان دا ول بٸزدٸڭ نارازىلىعىمىزدى تۋدىرۋدا.
قۇرمەتتٸ, ەرجان قاجى مالعاجىۇلى! سٸز بٸر مۇنارالى اعاش مەشٸتٸنٸڭ باس يمامى زارالحان قاجىنى جاقسى بٸلەسٸز. ول كٸسٸنٸڭ اسىل دٸنٸمٸزگە سٸڭٸرگەن ۇزاق جىلعى ەڭبەگٸ مەن ەل الدىنداعى ابىروي بەدەلٸن سٸزگە ايتىپ تٷسٸندٸرۋ ارتىق بولار. «ارازداسىپ اعايىن كەتەر ەدٸ, بٸر قارييا بولماسا بٸر اۋىلدا» دەپ اقيىق اقىنىمىز مۇقاعالي ماقاتاەۆ جىرلاعانداي بٸرجارىم عاسىردان استام تاريحى بار كٶنەنٸڭ كٶزٸندەي بولعان مەشٸتٸمٸزدٸڭ ٸشٸنە كٸرسەڭ ٶتكەننەن سىر شەرتەتٸن سول باياعى كەسكٸن كەلبەتٸن بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن ساقتاپ كەلۋٸ, نامازحان جاماعاتتارىمىزدىڭ جات اعىمداردىڭ جەتەگٸندە كەتٸپ قالماي, ٶزٸمٸزدٸڭ حانافي مەزحابىمىزدى بەرٸك ۇستانۋى, سەنٸمٸنە سەلكەۋ تٷسٸرمەي بەكەم بولۋى وسى زارالحان قارييانىڭ ٷلگٸ-ٶنەگەسٸ دەپ بەرٸك ايتا الامىز. ونى مٷفتي حازٸرەت ٶزٸڭٸز دە جوققا شىعارا قويماسسىز.
قۇرمەتتٸ, باس مٷفتي حازٸرەت! ەلٸ سىيلايتىن, ەلٸن سىيلايتىن جەنە دە «يمامنىڭ تۇلعالىق كەلبەتٸ قانداي بولۋ كەرەك?», دەگەندە «مٸنە» دەپ ماقتانىش سەزٸممەن كٶرسەتە الاتىن زارالحان قاجىدان باسقا يمام دەل قازٸرگٸ
ۋاقىتتا بٸزگە كەرەك ەمەس. اللانىڭ شەشٸمٸنەن باسقا شەشٸمنٸڭ بەرٸ ٶزگەرەدٸ. سوندىقتان دا ٶكٸل يمامنىڭ اعاتتىققا بوي الدىرىپ, كٶپتٸڭ پٸكٸرٸمەن ساناسپاي جاساعان ۇسىنىسى بويىنشا شىعارعان بۇيرىعىڭىزدى ٶزگەرتٸپ, زارالحان قاجىنى مەشٸتٸمٸزدە يمامدىق قىزمەتتە قالدىرۋىڭىزدى سۇرايمىز.
ٶكٸل يمام ماقسات قاجى التىبايعا كەلەر بولساق, ول كٸسٸ مەن ٶزٸمە ۇناعان اداممەن عانا جۇمىس ٸستەيمٸن, دەپ ٶر مٸنەز تانىتىپ كٶپتٸڭ پٸكٸرٸمەن ساناسپاۋىندا. بۇل دەگەنٸڭٸز كٶپتٸڭ تٸلەۋٸنٸڭ ٷستٸندە جٷرگەن يمامنىڭ باستى كەمشٸلٸگٸ دەپ بٸلەمٸز. اللانىڭ بٸر ەسٸمٸ – حالىق. سوندىقتان دا بٸزدٸڭ دانا بابالارىمىز: «حالىق اللادان بٸر ساتى تٶمەن تۇر» دەپ ايتىپ كەتكەن بولاتىن. تاعى دا: «ۇلىق بولساڭ كٸشٸك بول», دەيدٸ بٸزدٸڭ قازاق. ولاي بولسا, لايىق بولساڭ الاقانىنا سالىپ ايالاپ ٶسٸرەتٸن دە, ولاي بولماعان جاعدايدا كٷل ەتٸپ ٶشٸرەتٸن دە حالىق ەكەنٸن قاي كەزدە دە ۇمىتپاعانىمىز ابزال. ال, قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ يمامدار فورۋمىندا قابىلدانعان: «يمامنىڭ تۇلعالىق كەلبەتٸ» تەلٸمٸندە يمامنىڭ بويىندا بولۋى كەرەك قاسيەتتەر تايعا تاڭبا باسقانداي ەتٸلٸپ اشىق ايتىلعان. بٸز جوعارىدا سٶز ەتٸپ وتىرعان كٸشٸپەيٸلدٸلٸك تۋراسىندا بىلاي دەلٸنگەن: «كٸشٸپەيٸلدٸلٸك (سىپايىلىق, قاراپايىمدىلىق) – پەندەگە راببىسى تاراپىنان بەرٸلەتٸن ەرەكشە مٸنەز-قۇلىق. كٸشٸپەيٸلدٸلٸك – پايعامبارلار مەن كٷللٸ مۇقاررابيندەر, ەۋليەلەردەن ميراس بولعان كٶركەم قاسيەت. كٸشٸپەيٸل ادام – جەر بەتٸندە راببىسىنان قورقىپ, ودان ۇيالىپ, ەردايىم ٶزٸن كٶرٸپ تۇر دەگەن ويمەن ۇلىققا دا, كٸشٸككە دە بٸردەي قارىم-قاتىناس جاسايتىن جان. اللا تاعالا بىلاي دەيدٸ: «راحماننىڭ قۇلدارى جەر بەتٸندە كٸشٸپەيٸلدٸلٸكپەن جٷرەدٸ…». (فۋرقان سٷرەسٸ, 63-ايات). بۇل اياتتىڭ استارىندا مٷمٸندەرگە تەن كٸشٸپەيٸلدٸلٸك جاتىر. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) بٸر حاديسٸندە: «كٸم كٸشٸپەيٸلدٸلٸك كٶرسەتسە, اللا ونىڭ مەرتەبەسٸن ٶسٸرەدٸ. ال, كٸمدە-كٸم كٶكٸرەك قاقسا, اللا تاعالا ونى مۇرنىمەن جەر سٷزدٸرەدٸ», – دەگەن. (يمام احماد يبن حانبال, مۋسناد). ال, ٶركٶكٸرەكتٸك – قۇردىمعا الىپ باراتىن دەرت. لاعىنەت اتقىر شايتاننىڭ اللانىڭ راحمەتٸنەن ايرىلىپ, قۋىلۋىنا سەبەپ بولعان دا وسى تەكەپپارلىق, ٶر كٶكٸرەكتٸك. اللا تاعالا قۇراندا بىلاي دەيدٸ: «جەر جٷزٸندە داندايسىپ جٷرمە. ٶيتكەنٸ, سەن جەردٸ ەستە جارا المايسىڭ دا بوي جاعىنان دا تاۋلارعا جەتە المايسىڭ». (يسرا سٷرەسٸ, 37-ايات).
پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): «كٸمنٸڭ جٷرەگٸندە شاڭ توزاڭىنداي تەكاپپارلىق بولسا جەنناتقا كٸرمەيدٸ», – دەگەن. (مۋسليم, تەرميزي.)».
ال, باسشىلىققا ۇمتىلىپ, يمام بولعىسى كەلٸپ جٷرگەن دەۋلەت ماقاجانوۆقا كەلەر بولساق, ەڭ ەۋەلٸ دٸني بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرسٸن, ودان كەيٸن اۋىل بولا ما, اۋدان بولا ما, قالا بولا ما سول جەرلەردەگٸ مەشٸتتەردٸڭ بٸرەۋٸنەن باستاسىن. وعان بٸزدٸڭ ەشقانداي قارسىلىعىمىز جوق. ٶيتكەنٸ, ارداقتى
پايعامبارىمىز (م.س.ع.) ٶزٸنٸڭ بٸر حاديسٸندە: «بٸلٸمدٸ تالاپ ەتۋ – ەر مۇسىلمانعا پارىز», – دەگەن.
قۇرمەتتٸ باس مٷفتي, ەرجان قاجى مالعاجىۇلى حازٸرەت! ٶزٸڭٸزگە اشىق حات ارقىلى بولعان جاعدايدى بايانداي وتىرىپ, زارالحان قاجىنى مەشٸتٸمٸزدە يمام ەتٸپ قالدىرۋ جٶنٸندە وڭ شەشٸم قابىلداپ, كٶپتٸڭ نارازىلىعىنا جول بەرمەيدٸ دەگەن ٷمٸتتەمٸز.
اشىق حاتقا قول قويۋشىلار (بارلىعى 280 ادام, تٸزٸم جالعاسۋدا)…
