ايماقتىڭ بيۋدجەتتٸ ناقتىلاۋ ٶزەكتە مەسەلە
ٶڭرلەردٸ دامىتۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جىل سايىن ايتارلىقتاي قاراجات بٶلٸنەدٸ. دەگەنمەن, سول قارجىنى تيٸمدٸ پايدالانۋدا ٷنەمٸ كەمشٸلٸكتەرگە جول بەرٸلٸپوتىر. سونىڭ سالدارىنان جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸن تٶمەندەتۋ, حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى كٸرٸسٸن ۇلعايتۋ سيياقتى ينديكاتورلار بويىنشا جوعارى مەجەلەرگە قول جەتكٸزٸلمەي كەلەدٸ.
تاعى بٸر ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ – جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەردٸڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بەرٸلەتٸن ترانسفەرتتەرگە تەۋەلدٸلٸگٸ جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقاندىعى بولىپ وتىر. سالىستىرمالى تٷردە ايتساق, 2017 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ٶڭٸرلەرگە بەرٸلگەن سۋبۆەنتسييانىڭ كٶلەمٸ 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,8 ەسەگە ٶسٸپ, 1 ترلن. 448 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.
بۇعان قوسا, 2017 جىلى ٶڭٸرلەرگە بەرٸلگەن سۋبۆەنتسييانىڭ 1 ملرد. 600 ملن. تەڭگەسٸ, ٶكٸنٸشكە وراي, پايدالانىلماي, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە قايتارىلدى. مۇنداي جاعداي رەسپۋبليكادا بۇرىن بولعان ەمەس. سوندىقتان دا بولار, ٶڭٸر ەكٸمشٸلٸكتەرٸ جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەردٸڭ سالىق سالۋ بازاسىن كەڭەيتۋگە اسا مٷددەلٸ ەمەس.
ال, سۋبۆەنتسييا المايتىنقالالارىنا جەنە اتىراۋ, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنا بەرٸلەتٸن نىسانالى ترانسفەرتتٸڭ كٶلەمٸ ولاردان الىناتىن قارجىدان بٸرنەشە ەسە كٶپ. مەسەلەن, سوڭعى ەكٸ جىلدا استانا قالاسىنا بٶلٸنگەن نىسانالى ترانسفەرتتەر كٶلەمٸ بيۋدجەتكە الىپ قويۋ دەڭگەيٸنەن 10 ەسە كٶپ بولسا, الماتى قالاسى بويىنشا – 23,7 پايىز, ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا – 46,3 پايىزدان اسىپ تٷستٸ. وسىعان وراي, 2017 جىلى پايدالانىلماي قايتارىلعان نىسانالى ترانسفەرتتٸڭ كٶلەمٸ 19 ملرد. 200 ملن. تەڭگەنٸ قۇرادى.
جوعارىدا ايتىلعان دەرەكتەر بيۋدجەت ارالىق قاتىناستاردى رەتتەۋ ەلٸمٸز ٷشiن ٶتە كٷردەلi, كٶكەيتەستi مەسەلەگە اينالىپ وتىرعاندىعىن جەنە بيۋدجەت ارالىق قاتىناستاردىڭ ەلٸ دە بولسا شەشٸمٸن تاپپاي كەلە جاتقاندىعىن اڭعارتادى.
سوندىقتان, تيٸمدٸ بيۋدجەتتٸك ساياسات جٷرگٸزۋدٸ ىنتالاندىراتىن بيۋدجەت ارالىق قاتىناستاردىڭ وڭتايلى مودەلٸن قالىپتاستىرۋ قاجەت. سونداي-اق, ٶڭٸرلەردٸڭ بيۋدجەتتٸك قامتاماسىز ەتٸلۋٸن تەڭەستٸرۋدٸڭ بەلسەندٸ ساياساتىن جٷرگٸزگەن جٶن دەپ سانايمىن.
سونىمەن قاتار, بٷگٸنگٸ كٷنٸ رەسپۋبليكادا تٶرتٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بيۋدجەت قالىپتاستىرىلدى. ولار – اۋداندىق ماڭىزى بار قالا, اۋىل, كەنت جەنە اۋداندىق وكرۋگ بيۋدجەتتەرٸ. سوندىقتان دا, ٶڭٸرلەردە بيۋدجەتتٸ قالىپتاستىراتىن, ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەتٸن بٸلٸكتٸ مامانداردى دايىنداۋعا ايرىقشا كٶڭٸل بٶلۋ قاجەت.
ٶڭٸرلەردە بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن ينۆەستيتسييالىق جوبالاردىڭ ساپاسىنا نازار اۋدارىپ, تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ دا ماڭىزدى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ. بٷگٸنگٸ كٷنٸ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸ ناقتىلاۋ كەزٸندە ٶڭٸردەگٸ كەيبٸر جوبالار الىنىپ تاستالىپ, ونىڭ ورنىنا جاڭالارى ەنگٸزٸلۋدە. بۇل ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى ٸسكەاسىرۋ بويىنشا ۇزاق مەرزٸمدٸ ستراتەگييانىڭ بولماۋى جەنە ٶڭٸرلەردە ينۆەستيتسييالىق جوبالارعا مونيتورينگتٸڭ دەر كەزٸندە جٷرگٸزٸلمەۋٸ سەبەبٸنەن تۋىنداۋدا.
مۇنىڭ بەرٸ قاراجاتتىڭ يگەرٸلمەۋٸنە ەكەپ سوعادى. 2017 جىلى ماقساتتى ترانسفەرتتٸڭ ەڭ كٶپ يگەرٸلمەۋٸ پاۆلودار وبلىسىندا – 1 ملرد. 100 ملن. تەڭگەنٸ, قاراعاندى وبلىسىندا – 1 ملرد. تەڭگەنٸ, استانا قالاسىندا – 600 ملن. تەڭگەنٸ قۇرادى.
جالپى, ەسەپ كوميتەتٸنٸڭ اۋديتورلىق جەنە ساراپتامالىق تالداۋ ٸس-شارالارىنىڭ نەتيجەلەرٸ بويىنشا ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ نىسانالى ترانسفەرتتٸ بٶلۋ جەنە پايدالانۋ كەزٸندە 76,6 ملرد. تەڭگە قارجىنىڭ ٶز ماقساتىنا جۇمسالماعانى انىقتالدى, سونىڭ ٸشٸندە قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار 28,6 ملرد. تەڭگەنٸ قۇرادى.
جوعارى دا كٶتەرٸلگەن مەسەلەلەر ٶڭٸرلٸك ساياساتتا بٸرتۇتاستىقتىڭ جوقتىعىن كٶرسەتەدٸ. مۇنداي كەمشٸلٸكتٸ بولدىرماۋ ٷشٸنۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸنٸڭ ستراتەگييالىق جوسپارىندا ٶڭٸرلٸك دامۋ سالاسىنداعى نىسانالى ينديكاتورلار مەن ٸس-شارالاردىڭ جٷيەلٸ جٷرگٸزٸلٸپ, مەملەكەتتٸك باعدارلامالارمەن كەشەندٸ بايلانىستا بولۋىنا نازار اۋدارعان جٶن دەگەن ويدامىن.
سونداي-اق, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ نىسانالى ترانسفەرتتەر مەن سۋبسيدييالارعا تەۋەلدٸلٸگٸن تٶمەندەتٸپ, ولاردى ٶزدەرٸنٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك باسىمدىقتارىنا سەيكەس, ٶڭٸرلەردٸڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋ بويىنشا پەرمەندٸ شارالار قابىلداۋعا ىنتالاندىرۋ قاجەت دەپ سانايمىن.
ەدٸلبەك قابا
