نە جوبا دۇرىس بولماي شىعادى, نە سۋدىڭ كٶلەمٸ مەن جارامدىلىعى زەرتتەلمەگەنٸ انىقتالادى. قانشاما ميلليوندار جۇمىستىڭ ساپاسىز اتقارىلۋىنان «سۋعا كەتكەنٸ» جٶنٸندە Dalanews.kz اقپارات اگەنتتٸگٸ تالاي جازعان دا بولاتىن. سوندىقتان الداعى بٸراز جىلدا دا بۇل تاقىرىپ رەداكتسييانىڭ كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسپەيتٸنٸ انىق.
بٷگiندە جٷزدەگەن اۋىلدى, ەلدiمەكەندەر ساپالى جەنە قول جەتiمدi سۋمەن قاجەتتi كٶلەمدە قامتاماسىز ەتٸلمەگەن. 2002-2010 جىلدار ارالىعىندا «اۋىزسۋ باعدارلاماسى» اياسىندا ەلدٸ مەكەندەردەگi اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸن شەشۋگە 195 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى بٶلٸنسە, قالالارداعى پروبلەمالاردى شەشۋگە 140 ملرد تەڭگە باعىتتالعانى ەسمٸزدە
الايدا, باعدارلامادا بەلگiلەنگەن ماقساتتار رەسپۋبليكا بويىنشا تيٸستٸ دەڭگەيدە ورىندالمادى. قولعا العان ٸستٸڭ بۇلايشا دٸتتەگەن مەجەگە جەتپەۋٸنە حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتىۋعا قاتىستى جوبالاردىڭ جان-جاقتى قاراستىرىلماعانى كەسٸرٸن تيگٸزگەنٸن اتاپ ايتۋىمىز كەرەك.
اۋىلدىق جەرلەردەگi جاعدايعا توقتالساق, جٷزدەگەن ەلدٸمەكەن ساپالى جەنە قول جەتiمدi سۋمەن قاجەتتٸ كٶلەمدە قامتاماسىز ەتٸلمەگەنٸن بايقاۋعا بولادى. سونىڭ سالدارىنان بٸرقاتار ەلدiمەكەندە تۇراتىن حالىق اۋىز سۋدى تاسىمالداپ ٸشٸپ وتىر.
بۇدان باسقا بٸراز اۋىلدىق جەردٸ سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جٷيەسٸ توپتىق قۇبىرعا قوسۋدى قاجەت. مىڭداعان اۋىل ورتالىقتاندىرىلماعان سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جٷيەسٸن پايدالانۋدا. سونىمەن قاتار جٷزدەن استام ەلدٸمەكەننٸڭ توپتىق سۋ قۇبىرلارىنا قايتا جٶندەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ كەرەك.
ٷكٸمەت سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بٸرىڭعاي جوبالاردىڭ تٸزٸمٸن بەكٸتەتٸن جەنە قالىپتاستىراتىن ۆەدومستۆوارالىق كوميسسييا قۇرعانىن دا بٸلەمٸز. ەزٸرشە بۇدان مەسەلەنٸڭ شەشٸلٸپ كەتكەنٸن كٶرمەدٸك. اۋىز سۋعا قاتىستى اتقارىلاتىن جۇمىستار جەتٸپ ارتىلادى.
اۋىل حالقىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋدا سۋ كٶزدەرiن جەنە ونىڭ كٶلەمٸن زەرتتەۋ جۇمىستارىن دا تيياناقتى جٷرگٸزۋدٸڭ ماڭىزى زور. ول ٷشٸن دە ميلليونداعان قارجى بٶلٸنٸپ بٸراز جۇمىستار اتقارىلۋدا. اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ جاڭا باعدارلاماسى اياسىندا ٸسكە اسىرىلاتىن ماڭىزدى ماقساتتاردىڭ بٸرٸ جەراستى سۋلارى رەسۋرستارىنىڭ ەلەۋەتٸن پايدالانۋدىڭ قامتاماسىز ەتٸلۋٸ.
ەلدٸ مەكەندەرگە بارىنشا جاقىن جەراستى سۋلارى كٶزدەرٸن انىقتاۋعا باسىمدىق بەرٸلۋدە. جەراستى سۋلارى لاستانۋدان تازا بولعاندىقتان, حالىقتى ساپالى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە ەرەكشە رٶل اتقاراتىنى انىق. ٷكٸمەت جەر استى سۋ كٶزدەرٸن انىقتاۋعا 2018 جىلعا دەيٸن جىل سايىن 6,2 ملرد تەڭگە جۇمىسادى.
اۋىزسۋ باعدارلاماسىن ساپالى جٷزەگە اسىرۋداعى كەمشٸلٸكتٸڭ بٸرٸ – جوعارىدا ايتىپ ٶتكەنٸمٸزدەي جوبالاردىڭ دۇرىس جاسالماۋى بولىپ وتىر. ەلٸمٸزدەگٸ اۋىزسۋ مەسەلەسٸن شەشۋگە بٶلٸنەتٸن جالپى قارجىنىڭ 74 پايىزى رەسپۋبليكالىك بيۋدجەتتەن, ال 25 پايىزى عانا جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن باعىتتالادى. ياعني, كەيبٸر وبلىستار ٶزدەرٸنە العان جوسپاردى ورىنداماي, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ارقا سٷيەيتٸن كەزدەرٸ دە بولادى ەكەن.
حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتەتٸن العاشقى باعدارلاما جٷزەگە اسا باستاعاندا سولتٷستٸك قازاقستان, اقتٶبە, قىزىلوردا, قاراعاندى وبلىستارى عانا جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن قارجى بٶلگەن. ٶكٸنٸشكە وراي, حالىق دەنساۋلىعى ٷشٸن اسا ماڭىزدى بۇل مەسەلەگە ٶزگە وبلىستار ەنجارلىق تانىتقان. الداعى ۋاقىتتا وسىعان دەيٸن جٸبەرٸلگەن كەمشٸلٸكتٸ جويىپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى شيراتۋدىڭ ماڭىزى زور. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶزٸنٸڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا الداعى ۋاقىتتا حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ ٸسٸن اياعىنا جەتكٸزۋ كەرەك ەكەنٸن ايتقان بولاتىن. پرەزيدەنت الدىمىزعا قويعان مەجەگە قول جەتكٸزۋ ٷشٸن ٷكٸمەت وسىعان دەيٸن جٸبەرٸلگەن كەمشٸلٸكتەردەن ساباق الىپ, ولاردىڭ قايتالانۋىنا جول بەرمەك.
حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋدا بٸرٸنشٸ كەزەكتە جوبالاردى ساۋاتتى دايىنداۋدىڭ ماڭىزى زور. سونىمەن قاتار جەراستى سۋ كٶزدەرٸنٸڭ قورىن باسشىلىققا الىپ ەرەكەت ەتۋ كەرەك. جەراستى سۋ قورىن ەسەپكە الماي جوبا جاساپ, ٸسكە كٸرٸسۋگە ەستە بولمايدى. بۇعان باسا مەن بەرۋٸمٸز كەرەك. قىرۋار اقشاعا سۋ قۇبىرلارىن تارتىپ قويعاننان كەيٸن سۋ كٶزٸ سارقىلىپ جاتسا, مۇنىڭ سوڭى ٷلكەن داۋعا ۇلاسىپ, ٷكٸمەت پەن جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورىندارىنىڭ كەسٸبيلٸگٸنە كٶلەڭكە تٷسٸرەتٸنٸ انىق.
