اتىراۋدا اعاشتارعا بٶلٸنگەن اقشا قايدا كەتٸپ جاتىر?

اتىراۋدا كٶگالداندىرۋعا قوماقتى قارجى بٶلٸنگەنٸمەن, وتىرعىزىلعان اعاشتاردىڭ جاي-كٷيٸ مەن ولاردىڭ كەيٸنگٸ كٷتٸمٸنە قاتىستى سۇراقتار كٶبەيٸپ وتىر, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.

تۇرعىندار ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە قالاداعى كەيبٸر جاسىل جەلەكتەردٸڭ قۋراپ, تٸپتٸ قايتا الىنىپ جاتقانىن كٶرسەتٸپ, بيۋدجەت قارجىسىنىڭ تيٸمدٸ جۇمسالۋىنا الاڭداۋشىلىق بٸلدٸرۋدە.

بۇل مەسەلە بۇعان دەيٸن دە جەرگٸلٸكتٸ باق نازارىندا بولعان. مەسەلەن, AtyrauPress مامىر ايىندا قالا جاعالاۋىنا وتىرعىزىلعان قاراعايلار مەن شىرشالاردىڭ سارعايىپ, ەلسٸرەگەنٸن جازدى. سول كەزدە قالالىق ەكٸمدٸك 2025 جىلى اتىراۋدا 2 مىڭنان استام قىلقان جاپىراقتى اعاش وتىرعىزىلعانىن ايتىپ, كەيبٸر اعاشتاردىڭ سارعايۋىن كٶشەت وتىرعىزۋ كەزٸندەگٸ تابيعي بەيٸمدەلۋ پروتسەسٸمەن تٷسٸندٸرگەن. ەكٸمدٸك ماماندارى مۇنداي كليمات جاعدايىندا قىلقان جاپىراقتى اعاشتاردىڭ ورتاشا جەرسٸنۋ كٶرسەتكٸشٸ شامامەن 80% ەكەنٸن مەلٸمدەگەن. 

الايدا اراعا بٸرنەشە اپتا سالىپ, جاعدايعا قاتىستى جاڭا سۇراقتار پايدا بولدى. AtyrauPress ماۋسىم ايىندا جاعالاۋعا وتىرعىزىلعان بٸرقاتار قىلقان جاپىراقتى اعاشتىڭ مٷلدەم جوعالىپ كەتكەنٸن حابارلادى. ەكٸمدٸك جٷرگٸزگەن مونيتورينگ نەتيجەسٸندە 25 اعاشتىڭ قۋراعانى انىقتالعان. ۆەدومستۆو ولاردى مەردٸگەر ۇيىمنىڭ كەپٸلدٸك مٸندەتتەمەلەرٸ اياسىندا جاڭادان وتىرعىزۋ جوسپارلانعانىن ايتقان. 

مۇنداي جاعداي اتىراۋدىڭ كليماتى ٷشٸن اعاش وتىرعىزۋدىڭ ٶزٸ جەتكٸلٸكسٸز ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ٶڭٸردەگٸ اپتاپ ىستىق, قۇرعاق جەل مەن توپىراقتىڭ تۇزدىلىعى قىلقان جاپىراقتى ٶسٸمدٸكتەردٸڭ جەرسٸنۋٸن قيىنداتادى. سوندىقتان تۇراقتى سۋارۋ, تىڭايتقىش قولدانۋ, مۋلچالاۋ جەنە ٶسٸمدٸكتەردٸڭ جاعدايىن ٷزدٸكسٸز باقىلاۋ قاجەت. 

بٸراق مەسەلە تەك كليماتپەن شەكتەلمەيدٸ. AtyrauPress سەۋٸر ايىندا وبلىس پروكۋراتۋراسىنىڭ كٶگالداندىرۋ جۇمىستارىنا قاتىستى تەكسەرۋ نەتيجەلەرٸن جارييالاعان. باسىلىمنىڭ مەلٸمەتٸنشە, سوڭعى ەكٸ جىلدا وبلىس بيۋدجەتٸنەن كٶگالداندىرۋعا شامامەن 5 ملرد تەڭگە, ال جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار تاراپىنان تاعى شامامەن 10 ملرد تەڭگە باعىتتالعان. بۇعان قوسا, مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك اياسىندا 2022-2026 جىلدارعا تاعى 9,2 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. 

پروكۋراتۋرانىڭ تالداۋىندا بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ تيٸمدٸ پايدالانىلۋىنا قاتىستى مەسەلەلەر كٶتەرٸلگەن. كٶگالداندىرۋ جۇمىستارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ قالانىڭ ورتالىق بٶلٸگٸ مەن ەكٸمشٸلٸك عيماراتتار ماڭىندا جٷرگٸزٸلگەن, ال شەتكٸ اۋداندار مەن قالاعا كٸرەبەرٸس اۋماقتار تيٸستٸ دەڭگەيدە قامتىلماعان. سونىمەن قاتار جاسىل جەلەكتەردٸ كٷتٸپ-باپتاۋ مەن ولاردىڭ ەسەبٸنە قاتىستى كەمشٸلٸكتەر انىقتالعان. 

شٸلدە ايىندا Orda.kz پروكۋراتۋرانىڭ تەكسەرۋٸنە سٷيەنٸپ, وبلىستا 551 مىڭنان استام جاسىل جەلەك ەسەپتە تۇرعانىمەن, مەملەكەتتٸك ورگاندار ولاردىڭ ناقتى جاعدايى مەن قانشاسىنىڭ جەرسٸنگەنٸ تۋرالى تولىق اقپاراتقا يە ەمەس ەكەنٸن جازدى. ەلەكتروندىق ەسەپ جٷيەسٸنٸڭ ٸس جٷزٸندە جۇمىس ٸستەمەيتٸنٸ دە انىقتالعان. بۇدان بٶلەك, كٶگالداندىرۋ بويىنشا مٸندەتتەمەسٸ بار جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ 90%-دان استامى تيٸستٸ جۇمىستاردى ورىنداماعان. 

پروكۋراتۋرا دەرەكتەرٸنە سەيكەس, وسى باعىتتاعى زاڭ بۇزۋشىلىقتار بويىنشا بٸرقاتار كەسٸپورىن ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلىپ, جالپى سوماسى 12 ملن تەڭگەدەن استام ايىپپۇل سالىنعان. 

كٶگالداندىرۋ جۇمىستارىنا قاتىستى تاعى بٸر داۋلى جاعداي 2024 جىلى بولعان. Orda.kz مەلٸمەتٸنشە, اتىراۋدا بيۋدجەت قارجىسىنا شامامەن 2,5 مىڭ اعاش وتىرعىزىلعان اۋماقتا جانارماي قۇيۋ ستانتسيياسىن سالۋعا بايلانىستى اعاشتار كەسٸلگەن. ال Aج سول اۋماقتا ازس قۇرىلىسى ٷشٸن 320 اعاشتىڭ باسقا جەرگە كٶشٸرٸلگەنٸن جازعان. قالالىق ەكٸمدٸك بۇل جۇمىستار قۇرىلىس نىسانىنا كٸرەبەرٸس جول سالۋ قاجەتتٸلٸگٸمەن بايلانىستى بولعانىن تٷسٸندٸرگەن. 

تۇرعىنداردىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ نارازىلىعى دا وسى مەسەلەمەن بايلانىستى. مەسەلەن, سەۋٸردە اتىراۋ تۇرعىنى استراحان تاسجولىنداعى جاسىل جەلەك مەسەلەسٸن كٶتەرٸپ, بيۋدجەتتەن قارجى جۇمسالعانىمەن, جول بويىندا اعاشتاردىڭ جوقتىعىنا نازار اۋدارعان. 

ال بيىل اتىراۋ وبلىسىندا كٶگالداندىرۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. ەكٸمدٸك مەلٸمەتٸنشە, 2026 جىلى 306,9 گەكتار اۋماققا 859,8 مىڭ كٶشەت وتىرعىزۋ جوسپارلانعان. ونىڭ 467 مىڭى كٶكتەمگٸ كەزەڭدە ەگٸلگەن. 

وسىلايشا, ٶڭٸردەگٸ نەگٸزگٸ مەسەلە اعاش وتىرعىزۋ كٶلەمٸندە عانا ەمەس, ولاردىڭ جەرسٸنۋٸن, كٷتٸمٸن جەنە بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ نەتيجەسٸن باقىلاۋدا بولىپ وتىر. بٸر جاعىنان, ەكٸمدٸك جىل سايىن جٷزدەگەن مىڭ كٶشەت وتىرعىزىلىپ جاتقانىن مەلٸمدەيدٸ. ەكٸنشٸ جاعىنان, پروكۋراتۋرا مەن جەرگٸلٸكتٸ باق جاسىل جەلەكتەردٸڭ ەسەبٸ, كٷتٸمٸ جەنە بٶلٸنگەن قارجىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە قاتىستى ناقتى پروبلەمالاردى كٶرسەتٸپ وتىر.

سوندىقتان اتىراۋدا قازٸر باستى سۇراق «قانشا اعاش وتىرعىزىلدى?» ەمەس, «وتىرعىزىلعان اعاشتاردىڭ قانشاسى ساقتالدى جەنە وعان بٶلٸنگەن قارجىنىڭ ناقتى نەتيجەسٸ قانداي?» دەگەن مەسەلەگە كەلٸپ تٸرەلەدٸ.