نەگە?..
«بالا – باۋىر ەتٸڭ» دەيمٸز. تار قۇرساقتى كەڭٸتٸپ, تاس ەمشەكتٸ جٸبٸتٸپ, ٶزەگٸڭدٸ جارىپ شىققان پەرزەنتٸن كٸم جەك كٶرسٸن. بالا دەگەندە شىعارعا جانىڭىز بٶلەك. بىلدىرلاپ سٶيلەگەنٸ دە, تەي-تەي باسىپ جٷرگەنٸ دە – سٸز ٷشٸن ناعىز مەرەكە. قانشالىقتى شارشاپ-شالدىقساڭىز دا بالاڭىزدىڭ پەرٸشتە جٷزٸن كٶرگەنٸڭٸزدە بۇل دٷنيەنٸڭ بار تاۋقىمەتٸن ۇمىتىپ, ٶزگەشە بٸر سەزٸمگە بٶلەنەسٸز. ەيتسە دە, بالاڭىز ٶسكەن سايىن ونىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸ دە ارتا تٷسەتٸنٸ بار. ول دا بولسا موينىڭىزعا اۋىر جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەيتٸنٸ حاق. ياعني, بۇرىنعىدان دا قوماقتى قاراجات تابۋعا تۋرا كەلەدٸ. ەندٸ سٸز قاراجات تابۋعا قولبايلاۋ بولعان بالاڭىزدان ارىلۋدىڭ قامىن جاسايسىز. ياعني, بالاباقشاعا تاپسىراسىز. ەرينە, بالاباقشانىڭ بەرەرٸ كٶپ. بٸراق, الىپ بارىپ, الىپ قايتقاندا عانا تٶبە كٶرسەتپەسەڭٸز, قالعان ۋاقىتتا ول جاققا اتتاپ باسپايسىز. بالاڭىزدىڭ نە ٷيرەنٸپ, نە بٸلگەنٸن تەكسەرۋگە دە ۋاقىتىڭىز جەتپەيدٸ. شىندىعىندا, ۋاقىت بٶلمەيسٸز. جاتتاپ العان بٸر-ەكٸ تاقپاعىنا مەز بولاسىز.
سٶيتٸپ بٸر كٷنٸ بالاڭىز مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايدى. ول كٷنگە قالاي جەتكەنٸن بايقاماي دا قالاسىز... ەندٸ سٸزدٸڭ الىپ بارىپ, الىپ قايتۋ مەحناتىنان قۇتىلىپ, ارقاڭىز كەڭيدٸ. ەنتەك بٸر مەزگٸل بالاڭىز ەلٸپپەنٸ وقىپ, بٸرگە بٸردٸ قوسسا ەكٸ بولاتىنىن بٸلگەنٸنە مارقايىپ, «مەنٸڭ بالام بەرٸن بٸلەدٸ» دەيسٸز... سول دەگەنٸڭٸزدەن تانباستان, بٸرٸنشٸ سىنىپتى بٸتٸرگەنشە اراكٸدٸك ەلٸپپەسٸنٸڭ بەتٸن اشتىرىپ, ٶز اتىن جازعانعا دەيٸن قاداعالاۋدى عانا بٸلەسٸز. بٸرتٸندەپ مەكتەپكە ات ٸزٸن سالعاندى قويىپ, بالاڭىزدىڭ قانداي ساباق وقىپ جٷرگەنٸندە دە شارۋاڭىز بولمايدى. بارلىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ مۇعالٸمدەرگە ارتىپ قوياسىز. ال سول سەنگەن ۇستازدارىڭىز ٶكٸمەتتٸڭ قولبالاسىنا اينالىپ, اعاش اقتاپ, كٶشە تازالاپ جٷرگەن دە بالاڭىزدىڭ قانداي ساباق وقىپ جٷرگەنٸ سٸزدٸ قىزىقتىرمايدى دا. ۇستازبەن بٸرگە بالا تەربيەسٸ دە «كٶشە لاعىپ» كەتكەنٸنە نازار اۋدارمايسىز. «بالانىڭ العاشقى ۇستازى – اتا-اناسى» دەگەندەي, بالاڭىزدىڭ ناعىز ۇستازى ٶزٸڭٸز ەكەنٸڭٸزدٸ سەزٸنبەيسٸز. ارا-تۇرا پىسىقتىعىڭىز ۇستاپ, ساباعىن تەكسەرمەك بولساڭىز دا, ٶزٸڭٸزدٸڭ بٸلٸمٸڭٸز جەتپەي, سولقىلداقتىق تانىتاسىز. كەيدە بالاڭىز تٷسٸنبەگەن جەرٸن سۇراپ جاتسا, ودان ەبٸن تاۋىپ قاشقالاقتايسىز. ٶيتكەنٸ باسىڭىزدى قاتىرعىڭىز كەلمەيدٸ. تەك كيٸمٸ مەن تاماعىن, وقۋ قۇرالدارىن قامتاماسىز ەتسەم بولدى دەپ ٶزٸڭٸزدٸ جۇباتاسىز. سوعان سەنگٸڭٸز كەلەدٸ...
سٶيتٸپ كٷندەلٸكتٸ تٸرشٸلٸكتٸڭ كٷيبەڭٸمەن ارپالىسىپ جٷرگەنٸڭٸزدە بالاڭىزدىڭ مەكتەپ بٸتٸرۋگە تاياپ قالعانىن سەزبەي دە قالاسىز. كەشەگٸ نەرەستە بٷگٸن ٶزٸڭٸزبەن بٸردەي بولىپ شىعا كەلەدٸ. دەل وسى جىلى عانا وعان كٶڭٸل اۋدارعان سىڭاي تانىتىپ, اۋىر تالاپ قويا باستايسىز. ەر سٶزٸڭٸزدٸڭ لەمٸنەن مەن سەنٸ وقىتتىم, بارلىق مٷمكٸندٸك جاسادىم دەگەن سۋىق راي بايقالىپ تۇرادى. «قايتسەڭ دە جوو-عا تٷسەسٸڭ, بٸزدە سەنٸ اقشا تٶلەپ وقىتاتىن جاعداي جوق» دەگەن بۇيرىق رايلى سٶيلەمدەر كٷندەلٸكتٸ قايتالانا باستايدى. بٸراق بۇل تالاپ-تٸلەكتەرٸڭٸز بالاڭىزدىڭ بولاشاعىن ويلاۋ ەمەس, ٶز ماقساتىڭىز بەن ابىرويىڭىزدى اسقاقتاتۋ مٷددەسٸنە ۇلاسىپ جاتادى. ٶيتكەنٸ, باسقالاردىڭ الدىندا ارتىق كٶرٸنٸپ, دوس, دۇشپانىڭىزعا كٷلكٸ بولعىڭىز كەلمەيدٸ. ەگەر بالاڭىز مەكتەپتە ٷزدٸك وقىعان بولسا, وندا تالاپ-تٸلەكتەرٸڭٸزدٸ ٷدەتە تٷسەسٸز. بۇل بالانىڭ پسيحولوگيياسىنا اۋىر سالماق سالىپ, ٶز-ٶزٸنە سەنٸمدٸلٸگٸن ەلسٸرەتەدٸ. ەگەر ۇبت-دان ٶتپەي جاتسا, ٶز-ٶزٸنە قول جۇمساۋعا دەيٸن اپارۋى مٷمكٸن.
[caption id="attachment_10781" align="alignright" width="448"]
ەگەر سىننان سٷرٸنبەي ٶتٸپ, ۋنيۆەرسيتەتكە تٷسٸپ جاتسا, اقشاڭىزدى بالاڭىزدىڭ تٸل ٷيرەنٸپ, كۋرستارعا جازىلۋىنا ەمەس, كەرٸسٸنشە اينالاڭدى تٷگەل شاقىرىپ, مەن-ماعىناسى جوق ىردۋ-دىردۋعا جۇمسايتىن اتا-انالار دا بار. ال ٶتپەي جاتسا, پارا بەرسەڭٸز دە اقىلى بٶلٸمگە تٷسٸرمەي تىنبايسىز. بٸر سەت كٷندەلٸكتٸ قاداعالاۋدان بوساپ, سٸزدەن اجىراپ, بٸلٸم قۋىپ جىراققا كەتكەن سوڭ, بالاڭىز ەركٸندٸككە جەتٸپ, ويىنا كەلگەنٸن ٸستەي باستايدى. ساباقتان گٶرٸ ٶزٸڭٸز باستاما جاساپ بەرگەن توي-تومالاققا ٷيٸرسەك كەلەدٸ. كٸتاپحانالاردى ەمەس, بارلار مەن تٷنگٸ كلۋبتاردى جاعالايدى. سٶيتٸپ جٷرٸپ ديپلومىندا الار, ەيتسە دە جارتىكەش مامان بولىپ شىعا كەلەدٸ. ال اقىلى بٶلٸمگە تٷسكەندەرٸنٸڭ جاعدايى مٷلدەم باسقاشا. سٸز وقۋ اقىسىن تٶلەگەنٸڭٸزبەن, ونىڭ باسقا كەرەك-جاراقتارى جەتٸپ ارتىلادى. وعان قالانىڭ قىمباتشىلىعىن قوسىڭىز. ەندٸ بالاڭىزدىڭ تەك جاتپاي قوسىمشا جۇمىس ٸستەۋٸنە تۋرا كەلەدٸ. قولايلى بولۋى ٷشٸن تٷنگٸ مەزگٸلدە. تٷنٸمەن ۇيقىسى قانباعان ادامنىڭ ەرتەسٸ ساباقتى تٷسٸنە قويۋى نەعايبىل. بۇلار جولدارى بولعاندار. ٶيتكەنٸ قازٸرگٸ كٷنٸ جۇمىس تابۋ قيىننىڭ قيىنى. جۇمىسسىزدىق پەن اقشا تاپشىلىعى ەلپەشتەپ ٶسٸرگەن پەرزەنتٸڭٸزدٸ تەرٸس جولعا يتەرمەلەۋٸ بەك مٷمكٸن. جٸگٸتتەر ۇرلىق پەن توناۋدى كەسٸپ ەتسە, قىزدار جەزٶكشەلٸككە بويۇرماسىنا كٸم كەپٸل?.. ارتى نە بولارى بەرٸمٸزگە بەلگٸلٸ. تەرٸس پيعىلدى سەكتالاردىڭ دا ستۋدەنتتەردٸ جيٸ جاعالايتىنى نەلٸكتەن ەكەنٸن ەندٸ تٷسٸنگەن شىعارسىز.
سٸزدٸڭ مٸندەتٸڭٸز نە ەدٸ باسىنداعى? بالاڭىزدى وقۋعا تٷسٸرۋ عانا ما ەدٸ? ال وقۋ قۇرعىردى تىنىشتىقتا, توقشىلىقتا, قارجىلىق تاپشىلىقسىز ٸندەتسە, ونىڭ قايىرى ەلدەقايدا كٶپ بولارى انىق قوي. اتا-انالاردىڭ كٶپساندىسى بالاسىنىڭ وقىعانىنا عانا مەز, ال ونىڭ قالاي وقىپ, قايدا تۇرىپ, نە ٸشٸپ, نە جەپ جٷرگەنٸنە مەن بەرمەيدٸ. مەكتەپ بٸتٸرگەنشە ازدا بولسا قاداعالاۋمەن بولعان بالانىڭ «بوس ۋاقىتى» ۋنيۆەرسيتەتتە بٸرنەشە ەسە ارتادى. «بوس ۋاقىت» - نە قىلمىسقا, نە جالقاۋلىققا, نە كەرەناۋلىققا باستايتىن جول. ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنداعى ۋاقىت – ٶتپەلٸ كەزەڭ. وسى مەزەتتٸ دۇرىس جٷيەلەي الماعان جاستىڭ تاعدىرى قىل ٷستٸندە ەكەنٸن كٶپ اتا-انا تٷسٸنە بەرمەيدٸ...
ەندەشە, قايتپەك كەرەك?
بٸر دانا قاريياعا جاس جۇبايلار كەلٸپ, بالالارىن قاي جاستان باستاپ تەربيەلەۋ كەرەك ەكەنٸن سۇراپتى. سوندا قارييا: «بالالارىڭ قانشا جاسقا كەلدٸ?», – دەگەندە, ولار: «ٷش جاسقا كەلدٸ», – دەپ جاۋاپ بەرەدٸ. «ەندەشە ٷش جىلعا كەشٸگٸپسٸڭدەر», – دەگەن ەكەن كٶپتٸ كٶرگەن اقىلمان. دەمەك, بالا تەربيەسٸن دٷنيەگە كەلگەن سەتتەن باستاپ قولعا الىڭىز. بالاڭىزعا ونى ەرقاشان جاقسى كٶرەتٸنٸڭٸزدٸ بٸلدٸرٸڭٸز. ەرقانداي ٸستە قولداۋ تانىتىڭىز. قولىنان كەلەتٸن نەرسەنٸ عانا تالاپ ەتٸڭٸز. بٸلٸم الۋىنا جاعداي جاساڭىز. بويىنا قازاقى قاسيەتتەردٸ سٸڭٸرە بٸلٸڭٸز. ەڭ باستىسى, بالاڭىزعا ۋاقىت بٶلٸڭٸز. تٸپتٸ جۇمىسباستى بولعان كٷننٸڭ ٶزٸندە, اپتاسىنا بٸر كٷنٸڭٸزدٸ بالالارىڭىزعا ارناڭىز. اقش پرەزيدەنتٸ ب. وباما قولى قالت ەتكەن ۋاقىتتى بالالارىنا ارنايدى ەكەن. سٸزدٸڭ جۇمىسىڭىز ونىڭ جۇمىسىنان كٶپ ەمەس شىعار... سٸز بالا تەربيەلەۋ ارقىلى وتانىڭىزعا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوسىپ جاتقانىڭىزدى ۇمىتپاڭىز!
نۇرسەرٸك تٸلەۋقابىل
