«عيماراتتىڭ بٸرەگەيلٸگٸ-ونى سالۋ كەزٸندە وزىق تەحنولوگييالار قولدانىلعان جەنە ول ەلەمدٸك ستاندارتتارعا سەيكەس جابدىقتالعان. سوندىقتان ٸس-شارانىڭ قۇقىق ٷستەمدٸگٸ مەن سوت تٶرەلٸگٸن جٷزەگە اسىرۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدەگٸ ماڭىزدىلىعى جوعارى. بۇل ٶزگەرٸستەر ەلٸمٸزدٸڭ ەربٸر ازاماتىنىڭ ٶمٸرٸنە ەسەر ەتەدٸ. جىل سايىن تەك استانا قالاسىندا 15 مىڭعا جۋىق سوت ساراپتاماسى جٷرگٸزٸلەدٸ.
ينستيتۋت جانىنان ەسٸرتكٸ, پسيحوتروپتىق زاتتار جەنە پرەكۋرسورلار مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ مامانداندىرىلعان بٶلٸم ۇيىمداستىرىلدى. بٶلٸم گاز حروماتوگرافىمەن جابدىقتالعان ماسس-سپەكترومەترييالىق دەتەكتور. بۇل سينتەتيكالىق ەسٸرتكٸ اينالىمىنا بايلانىستى زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بۇرىن بۇل ٶتە قيىن بولدى. سونداي-اق, مۇناي ٶنٸمدەرٸ مەن جانار-جاعارماي ماتەريالدارىن سوت-ساراپتامالىق زەرتتەۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ٷشٸن تيٸستٸ بٶلٸم ۇيىمداستىرىلدى. قالىپتاسقان تەجٸريبەدەن ايىرماشىلىعى, بالليستيكالىق ساراپتاما جٷرگٸزۋ جاڭا دەڭگەيگە شىعارىلادى.
ەندٸ اتۋدى زەرتتەۋ كەزٸندە زەرتتەلەتٸن وقيعانىڭ ناقتى مەن-جايلارىن انىقتاۋ مامانداندىرىلعان تير ورتالىعىنىڭ عيماراتىنداعى ۇيىمدى ەسكەرە وتىرىپ جەڭٸلدەتٸلەدٸ.
سول سيياقتى كٶلٸك قۇرالدارىن زەرتتەۋ ٷشٸن جاعدايلار جاسالعان.
ورتالىقتا بوكس اشىلدى, ول تەحنيكالىق اقاۋلىقتىڭ پايدا بولۋ سەبەپتەرٸ مەن ۋاقىتىن (جول كٶلٸك اپاتىنا دەيٸن, سەتٸندە نەمەسە ودان كەيٸن), سونداي-اق ولاردىڭ جكا دامۋىنا ەسەرٸن دەلٸرەك انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن قۇرالدارمەن جابدىقتالعان»,-دەدٸ ەدٸلەت مينيسترٸ قانات مۋسين سالتاناتتى شارانىڭ اشىلۋ رەسٸمٸندە.
عيمارات جوباسى ٶڭٸردٸڭ كليماتتىق جەنە گەولوگييالىق ەرەكشەلٸكتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ ەزٸرلەنگەن جەنە نورماتيۆتٸك تەحنيكالىق قۇجاتتاردىڭ بارلىق تالاپتارىنا, سونداي-اق, سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق, ٶرتكە قارسى, كٷزەت جەنە باسقا دا ستاندارتتارعا سەيكەس كەلەدٸ.
كەشەن نەگٸزگٸ كورپۋستان, قارۋ-جاراق اتۋعا ارنالعان تيردەن, كٶلٸك قۇرالدارىن تەكسەرۋگە ارنالعان بوكستاردان, مەيٸتحانادان, قوشتاسۋ رەسٸمٸنە ارنالعان سالتتىق زالدان, پسيحياترييا جەنە ناركولوگييا كورپۋسىنان تۇرادى.
بۇدان باسقا, جۇقپالى اۋرۋى بار مەيٸتتەرگە, سونداي-اق پتر-زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋگە ارنالعان ٷي-جايلار كٶزدەلگەن.عيماراتقا كٸرە بەرٸس مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ازاماتتار مەن كرەسلو-اربالاردى پايدالاناتىن مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردىڭ كەدەرگٸسٸز كٸرۋٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن پاندۋسپەن جابدىقتالعان. استانا قالاسى بويىنشا سوت ساراپتامالارى ينستيتۋتى جىلىنا 15000-عا جۋىق ساراپتامانى ورىندايدى. ينستيتۋتتاعى قىزمەتكەرلەر سانى - 258 ادام.
1957 جىلى سەۋٸردە الماتى زەرتحاناسى قازاق كسر ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنٸڭ الماتى سوت ساراپتاماسى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى بولىپ قايتا قۇرىلدى, اتالعان مەكەمە قۇرىلعان ۋاقىتى بويىنشا كسرو-داعى ٷشٸنشٸ سوت ساراپتاماسى ينستيتۋتى ەدٸ. تەۋەلسٸزدٸك العاننان بەرٸ ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنٸڭ الدىندا سوت-ساراپتاما سالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جەنە جەتٸلدٸرۋ جٶنٸندەگٸ جاھاندىق مٸندەت تۇردى.
انىقتاما ٷشٸن: بۇرىن ينستيتۋتتىڭ عيماراتتارى مەن ٷي-جايلارى قالانىڭ ەرتٷرلٸ اۋداندارىندا ورنالاسقان جەنە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق تالاپتارعا, سونداي-اق, الاڭدار بويىنشا ستاندارتتارعا سەيكەس كەلمەگەن. ينستيتۋت مەيٸتحاناسىنىڭ تەحنيكالىق جاعدايى دا نورماتيۆتٸك قۇجاتتاردىڭ تالاپتارىنا سەيكەس كەلمەدٸ, وندا ەرەكشە جۇقپاسى بار مەيٸتتەرگە ارنالعان جەكە ٷي-جايلار قاراستىرىلماعان, اتالعان مەسەلە باق بەتتەرٸ مەن قوعامدىق شاعىمداردا بٸرنەشە رەت كٶتەرٸلدٸ.
ينستيتۋت بولىپ تابىلاتىندىعىنا بايلانىستى كٶپفۋنكتسيونالدى, مۇندا ساراپتامانىڭ تٶمەندەگٸدەي تٷرلەرٸ جٷرگٸزٸلەدٸ:
- سوت-مەديتسينالىق كۋەلاندىرۋ, سوت-گيستولوگييالىق زەرتحانا, حيمييا-توكسيكولوگييالىق زەرتحانا;
-كٷردەلٸ ساراپتامالار بٶلٸمٸ; مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق زەرتتەۋلەر زەرتحاناسى; سوت-بيولوگييالىق زەرتحانا;
-سوت-ساراپتامالىق زەرتتەۋ زەرتحاناسى; سوت-ساراپتامالىق گابيتولوگييالىق زەرتتەۋ; سوت-ساراپتامالىق تراسولوگييالىق زەرتتەۋ; سوت-ساراپتامالىق بالليستيكالىق زەرتتەۋ.
- ارنايى زەرتتەۋلەر زەرتحاناسى, سوت-ەكونوميكالىق ساراپتاما; ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىن زەرتتەۋ, سوت-ساراپتامالىق اۆتوتاۋارتانۋ زەرتتەۋٸ, سوت-ساراپتامالىق قۇرىلىس-تاۋارتانۋ زەرتتەۋٸ;
-جارىلىستاردىڭ مەن-جايلارىن سوت-ساراپتامالىق زەرتتەۋ, جابدىقتارى مەن اسپاپتارى بار ٶرت-تەحنيكالىق جەنە جارىلىس-تەحنيكالىق زەرتتەۋلەر زەرتحاناسىنىڭ ٷي-جايى, سوت-ساراپتامالىق پسيحولوگييالىق-كريميناليستيكالىق زەرتتەۋ, سوت-ساراپتامالىق پسيحولوگييالىق-فيلولوگييالىق زەرتتەۋ, سوت-ساراپتامالىق دٸنتانۋ زەرتتەۋٸ;
- سوت-گيستولوگييالىق زەرتحانا زاقىمدانۋدىڭ ەسكٸرۋٸن, ٶمٸرشەڭدٸگٸن جەنە ولارداعى اۋىر ٶزگەرٸستەردٸڭ بولۋىن جەنە ت.ب. انىقتاۋ ٷشٸن بيولوگييالىق تٸندەرگە زەرتتەۋ جٷرگٸزەدٸ.
تٸرٸ ادامداردىڭ سوت ساراپتاماسى بٶلٸمشەسٸ ازاماتتاردى جەكە ٶتٸنٸشٸ نەگٸزٸندە نەمەسە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جولداماسى بويىنشا دەنە جاراقاتتارىنىڭ بار-جوعىن انىقتاۋ ماقساتىندا كۋەلاندىرۋدى جٷزەگە اسىرادى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ نەمەسە سوتتىڭ قاۋلىسى نەگٸزٸندە ادام دەنساۋلىعىنا كەلتٸرٸلگەن زيياننىڭ اۋىرلىعىن ايقىندايدى.
مەيٸتحانا
مەيٸتحانانىڭ ٷي-جايلارىندا ٶلٸمنٸڭ سەبەبٸن انىقتاۋ ماقساتىندا مەيٸتتەرگە سوت-مەديتسينالىق زەرتتەۋ جٷرگٸزٸلەدٸ.
مەيٸتتەردٸ اشۋ ٷشٸن سەكتسييا الدىنداعى سەكتسييالار قاراستىرىلعان: قاراپايىم مەيٸتتەر, جۇقتىرعان مەيٸتتەر جەنە شٸرٸگەن مەيٸتتەر.
انىقتاما: ينفەكتسييالىق توپقا قورعانىس كيٸمدەرٸ مەن اياق كيٸمدەرٸن ساقتاۋعا ارنالعان ٷي-جاي, جۇقتىرعان مەيٸتتەردٸ قابىلداۋ بٶلمەسٸ, مەيٸتتەردٸ ساقتاۋعا ارنالعان جەكە ٷي-جاي, مەيٸتتەردٸ كيٸندٸرۋگە, ٶڭدەۋگە جەنە جەرلەۋگە دايىندالۋعا ارنالعان جەكە ٷي-جاي كٸرەدٸ.
ينستيتۋت عيماراتىندا حيمييالىق جەنە بيولوگييالىق زەرتتەۋلەر, بيولوگييالىق (مەديتسينالىق) جەنە مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق زەرتتەۋلەر, ارنايى زەرتتەۋلەر زەرتحانالارى, سونداي-اق, قۇرىلىس جەنە تاۋارتانۋ ساراپتاماسى, ەكونوميكالىق ساراپتاما, جول-كٶلٸك وقيعالارى مەن كٶلٸك قۇرالدارىنىڭ مەن-جايلارىنىڭ ساراپتاماسى, پسيحولوگييالىق-كريميناليستيكالىق ساراپتاما, كريميناليستيكالىق زەرتتەۋلەر, قۇجاتتاردىڭ ساراپتاماسى, بەينەفونوگرافييالىق ساراپتاما بٶلٸمدەرٸ, كريميناليستيكالىق, جارىلىس-تەحنيكالىق جەنە ٶرت-تەحنيكالىق ساراپتاما, كٷردەلٸ ساراپتامالار, جالپى ساراپتاما بٶلٸمدەرٸ ورنالاستىرىلادى. سونىمەن قاتار, ينستيتۋتقا گيستولوگييالىق, حيمييالىق-توكسيكولوگييالىق بٶلٸمشەلەر, سونداي-اق پسيحياترييالىق جەنە ناركولوگييالىق ساراپتاما بٶلٸمشەسٸ كٸرەدٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا سوت ساراپتاماسى ورگاندارىن دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ مەسەلەلەرٸنٸڭ بٸرٸ ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جەنە جەتٸلدٸرۋ, سوت ساراپشىلارىن ارنايى ستاندارتتار مەن تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتٸن قىزمەتتٸك ٷي-جايلارمەن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى.
