ارۋجان ساين: «بiر باسىمدا بiرنەشە جۇمىس بار»
– ارۋجان, سٸز قازٸر ەلiمiزدەگi تانىمال ادامداردىن بiرiسiز. قوعام قايراتكەرٸ, تەلەجٷرگٸزۋشٸ, اكتريسا, پروديۋسەر, قايىرىمدىلىق قورىنىڭ باسشىسى دەگەن دەي. جالپى, العا قويعان ماقسات نە ەدٸ?
– بۇل جەردە ەشقانداي كۇپييا جوك. ەڭ باستىسى – ەڭبەققورلىق. مەنٸ ٷيدە سولاي تەربيەلەدi. اتا-انام دا, اتا-əجەم دە «ەڭبەك ەتسەڭ ەمەرسٸن» دەپ وتىراتىن. بەلكiم, سول ەسەر ەتكەن بولار. وقۋدا وزات بولۋعا تىرىستىم. قازiردە كەز كەلگەن iسكە بەل كiرiسiپ كەتەمٸن. بiر باسىم بiرنەشە جۇمىس بار. بiراق «ٷلگەرمەي جاتىرمىن, كيىن ەكەن» دەپ ايتپايمىن.
ەلٸ ەسٸمدە, انام مەنi التى جاسىمنان بالەتكە بەردٸ. بالەرينا بولۋ وڭاي ەمەس. كٶپ تەر تٶگۋگە تۋرا كەلدٸ. اپتاسىنا ٷش-تٶرت رەت ٷيٸرمەگە بارىپ, بيلەپ جٷردٸم. سول كەزدە ٶزٸممەن جاستى بالالار اۋلادا ويناپ جٷرگەندە سولارعا قاتتى قىزىعاتىنمىن. ەندٸ بالامىن عوي, مەن دە ويىندى جاقسى كٶردٸم. بٸراق ٷيدە تەربيە سەل ٶزگەشە بولدى.
بالەت سىنىبىنا العاشىندا جٷزدەن استام قىز كەلدi, ارادا بٸراز ۋاقىت ٶتكەن سوڭ ولاردىڭ جارتىسى تاستاپ كەتتٸ. ال بiرەر جىلدان كەيiن بٶلiمدە بار-جوعى ون شاقتى قىز قالدىق. ٶيتكەنٸ بالەرينا بولۋ ٷشٸن كٶپ ەڭبەك ەتۋ قاجەت. ٷنەمٸ قوزعالىستا بولۋ كەرەك. ادام العا ماقسات كويىپ, سونى جەڭiپ شىعامىن دەپ تىرىسقاندا عانا بٸر نەرسە شىعادى.
بiراق مەنەن بالەرينا شىقپادى. وعان ٶكٸنبەيمٸن. ەڭ باستىسى, الدىما دۇرىس ماقسات قويا بiلدiم. ول اتا-انا سەنiمiن اقتاۋ, ەلiمiزدiڭ ٶسٸپ-ٶركەن دەۋiنە كٸشكەنتاي بولسا دا ٷلەس قوسۋ. ابايشا ايتقاندا, «سەن دە بiر كiرپiش دٷنيەگە, كەتiگiن تاپ تا بار قالان» دەمەكشٸ, ٶمiردە ٶزگەگە كٶمەگٸن تيەتٸن ازامات بولىپ ٶسۋ. قازٸر سول العا قويعان ماقساتىما از دا بولسا قول جەتكٸزگەن دەيمٸن.
– سiز سىر بويىندا, قىزىلوردادا دٷنيەگە كەلدٸڭٸز...
– بەرٸ سولاي ويلايدى. راس, قىزىلوردادا جارىق دٷنيە ەسٸگٸن اشتىم. ەكە-شەشەم – الماتىلىق. انام تٶركٸنٸنە قىدىرا بارعان عوي. سول جەردە تولعاق كەلiپ, بوسانىپ قالىپتى. مەرزٸمٸنەن ەكi اي بۇرىن ٶمٸرگە كەلدٸم. ەجەم - نەمٸس, اتام – قازاق. ەكەۋi دە رەپرەسسيياعا ۇشىراپ, ايداۋدا جٷرگەندە تانىسقان عوي. اتام قازاقتىن ەڭ العاش بiلiم العان, كٶزٸ اشىق ينتەلليگەنت ازاماتتارىنىڭ بiرi بولعان.
باتىس قازاقستاننىڭ تۋماسى. قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراپ, جەر اۋدارىلعان. سوندا, ايداۋدا جٷرگەن نەمiستiڭ قىزىمەن تانىسادى ەمەس پە. ٷيلەنگەن. كەيٸننەن ولاردى قىزىلورداعا جiبەرگەن. ٶزگە جاققا بارۋعا رۇقسات ەتپەگەن. سول اتا-اناسىنا قىدىرا بارعان شەشەم مەنٸ سىر ەلٸندە دٷنيەگە ەكەلگەن عوي. ەكە-شەشەمنiن ماماندىعى – فيزيك-ماتەماتيك. قازٸرگٸ قازۇۋ-دە وقىعان.
– انا تٸلٸمٸزدە بٸر سىدىرىعى تەۋٸر سٶيلەيدٸ ەكەنسٸز. نەگٸزٸ, قالادا ٶسكەن, ورىسشا وقىعان بالالار ٶز تٸلٸمٸزدٸ مەنسٸنە بەرمەيدٸ ەمەس پە?
– ٶز جەرٸمٸزدە, ٶز وتانىمىزدا تۇرىپ جاتىپ, ٶز تiلiمiزدە سٶيلەي بٸلمەۋ ۇيات دٷنيە. مەن بەسٸنشٸ سىنىپقا دەيٸن ورىسشا وكىدىم. بiر كٷنi كٶشەدە كەلە جاتقانمىن. ٷلكەن كارت ادام توقتاتىپ بٸر كٶشەنٸ سۇرادى. ەرينە, قازاق تٸلٸندە. مەن تٷسٸنبەدٸم. ٶزگە بٸر جٷرگٸنشٸ ول كiسiگە جٶن سٸلتەدٸ. سول جەردە كاتتى ۇيالدىم. ٷيگە كەلگەن بويدا كەشكٸلٸك اس ٷستٸندە, «مەن قازاقشا وقيمىن. قازاك بѳلiمiنە اۋىستىرىندار» دەپ ەكە-شەشەمە ٶتٸنٸش جاسادىم. ولار قارسى بولمادى.
سول ٶزiم وكيتىن №51 مەكتەپتٸڭ iشiندەگi قازاق بٶلiمiنە اۋىستىم. ەرينە, العاشىندا ٶتە قيىن بولدى. بiراق تالاپتانعان ادام جەڭiسكە جەتەتiنi بەلگiلi ەمەس پە. ٶز دەگەنٸمە جەتتٸم. بۇل جەردە ەكەمنiن رٶلٸ ٷلكەن. قولىنان كەلگەنشە قازاقشا تەز ٷيرەنۋiمە كٶمەك بەردٸ. بiراق كازۇۋ-گە تٷسكەندە ورىس بٶلٸمٸنە بارۋعا تۋرا كەلدٸ. ٶيتكەنٸ مەن تٷسكەن گەوگرافييا فاكۋلتەتٸنٸڭ ەكولوگييا بٶلٸمٸ تەك ورىس تiلiندە ەكەن. قايتادان ورىس تٸلٸمەن قاۋىشتىم. ساباق ٷستiندە قول كٶتەرiپ «اپاي, اپاي مەن ايتايىنشى» دەيمiن عوي, مەكتەپ تەگiدەي قازاقشالاپ. ۇستازدار ورىسشالاپ: «ولاي ايتپا, پەلەنباي تٷگەنباەۆنا دەپ ايت» دەپ تٷزەتەدi. بiراز ۋاقىت كٶندٸگە الماي جٷردٸم. قازٸر قاي جەردە بولماسىن, رەتi كەلiپ تۇرعان جەردە قازاقشا سٶيلەۋگە تىرىسامىن. ەرينە, قازاق تiلiندە كٶركەم سٶيلەي الماسپىن, بiراق انا تiلiمنiن جاناشىرىمىن عوي دەپ ويلايمىن.
– قايىرىمدىلىق قورىن قۇرۋعا نە سەبەپكەر بولدى?
– جالپى, قايىرىمدىلىق قورىن قۇرامىن دەگەن وي ەش ۋاقىتتا بولعان جوق. بٸراق ٶمٸردٸڭ ٶزٸ جەنە اينالاداعى جاعداي وسىعان الىپ كەلدٸ. ستۋدەنت كەزiمدە پيونەر لاگەرiندە جەتەكشٸ بولىپ قىزمەت اتقاردىم. جانىمىزدا بالالار ٷيiنەن كەلگەن بٷلدٸرشٸندەر بالالار نەگٸزٸنەن رەسەيگە باراتىن.
– بٸرنەشە مەرتە كينوعا تٷستٸڭٸز? ٶزگە دە ۇسىنىستار بولدى ما?
-–جوق. بولمادى. راس, تٶرت-بەس فيلمگە تٷستٸم. بٸراق وندا باستى كەيٸپكەرلەر ەمەس, قوسالقى رولدەردە. سوندىقتان بولار ٶزiمدi اكتريسامىن دەپ ويلامايمىن. ەرينە, جۇرت سٷيسiنە كٶرەر قىزىقتى كينولارعا تٷسكەنگە نە جەتسٸن. ەسٸرەسە بالالار ٶمٸرٸنە ارنالعان فيلمدەرگە شاقىرسا, قۋانا بارار ەدiم.
– ٶمٸردە ٶكٸنەتٸن, رەنجيتٸن سەتتەر بولىپ تۇرا ما?
– جالپى, مەن كٶڭiلدi جٷرەتiن ادامداردىن قاتارىنا جاتامىن. قاباق تٷيٸپ, تۇنجىراپ جٷرۋ ماعان جات. راس, كەي كەزدەرi رەنجيتٸن, اشۋلاناتىن سەتتەرiم دە بولىپ تۇرادى. ادامداردىڭ جاۋاپسىزدىعىن, ٶتiرiكتi شىنداي سوعاتىندىعىن, ارامدىعىن, ەدiلەتسiزدiگiن كٶرگەندە كٶڭٸل كٷيٸم تٷسiپ قالادى. ەسٸرەسە جاڭاٶزەن وقيعاسى ماعان قاتتى ەسەر ەتتٸ. بٷكٸل جان دٷنيەم قوپارىلىپ تٷسكەندەي بولدى.
