انتيكور عىلىمدى قارجىلاندىرۋ سالاسىنداعى بىلىقتار تۋرالى ايتتى, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
جٷرگٸزٸلگەن تالداۋ عىلىمي جوبالاردى ٸرٸكتەۋدٸڭ اشىقتىعىنا, ولاردى ٸسكە اسىرۋدىڭ كٶزبوياۋشىلدىعىنا, نەتيجەلەر ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ بولماۋىنا, زەرتتەۋ قورىتىندىلارىنىڭ تٶمەن سۇرانىسىنا, سونداي-اق عىلىمي تاعىلىمدامالار ٷشٸن گرانتتار بەرۋ جٶنٸندەگٸ كونكۋرستىق كوميسسييا قۇرامىنا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى ەلەۋلٸ تەۋەكەلدەردٸ كٶرسەتتٸ («500 عالىم» جوباسى بويىنشا).
مۇنىڭ بەرٸ بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ تيٸمسٸز جۇمسالۋىنا ەكەلگەن.
مىسالى, جوبالاردى ٸرٸكتەۋ بويىنشا كونكۋرستىق قۇجاتتاما ناقتى تۇلعالار ٷشٸن قالىپتاستىرىلدى, جوبالاردى عىلىمي ساراپتاۋ رەسٸمٸ اشىق ەمەس, باعالاۋدى «قول رەجيمٸندە» ٸرٸكتەلەتٸن ٷلەستەس ساراپشىلار جٷزەگە اسىردى. تٸزٸمدە تۇرعان 13,5 مىڭ ساراپشىنىڭ 10 مىڭعا جۋىعى (75%) ساراپتاما جٷرگٸزبەگەن. مانيپۋلياتسييا ارقىلى باعالاۋ نەتيجەلەرٸ «قاجەتتٸ» جوبالارعا بەيٸمدەلدٸ.
11,5 ملرد تەڭگەگە 30 زەرتتەۋ انىقتالدى, ولار بويىنشا ساراپتاما بەلگٸلٸ بٸر تۇلعالاردىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن جٷرگٸزٸلگەن.
بيۋدجەت قاراجاتى عىلىمي جوبالاردى كوممەرتسييالاندىرۋ تٷرٸمەن شىعارىلدى. 2016 جىلدان باستاپ مەملەكەت وسى ماقساتتارعا شامامەن 32 ملرد تەڭگە جۇمسادى, ونىڭ ٸشٸندە جوبالاردىڭ 90%-ى (145-تەن 130-ى) مەلٸمدەلگەن ماقساتتارعا قول جەتكٸزە المادى, بۇل ٶنٸمسٸز باستامالار بولىپ تابىلادى.
سونىمەن قاتار, زەرتتەۋلەردٸڭ 70%-ى ماقالالار مەن كٸتاپتار جازۋمەن اياقتالدى, كٶپتەگەن ەزٸرلەمەلەر پراكتيكالىق تۇرعىدان ماڭىزدى بولمادى. اتاپ ايتقاندا, اقپاراتتىق جەنە ەسەپتەۋ تەحنولوگييالارى ينستيتۋتى بيوگاز جەنە بيو تىڭايتقىشتار ٶندٸرەتٸن جابدىقتاردى ەزٸرلەۋگە 290 ملن تەڭگە جۇمسادى. بۇل رەتتە نارىقتا دايىن انالوگتار ونداعان ەسە ارزان (19 ملن تەڭگەدەن قىمبات ەمەس, ٶزدەرٸ ساتىپ الادى).
سونىمەن قاتار, عىلىمي ەزٸرلەمەلەر تٷرٸندە جۇمىس ٸستەپ تۇرعان بيزنەستٸ كەڭەيتۋ قارجىلاندىرىلدى.
مەسەلەن, 2019 جىلى ەلٸمٸزدەگٸ ٸرٸ قۇس فابريكالارىنىڭ بٸرٸ قازاق دەليكاتەستەرٸنٸڭ تەحنولوگييالارى مەن رەتسەپتۋرالارىن ەزٸرلەۋگە 300 ملن تەڭگەگە جۋىق قاراجات الدى. الايدا, ٸس جٷزٸندە بارلىق قاراجات (92%) جابدىقتار مەن ماتەريالداردى ساتىپ الۋعا جۇمسالدى.
تالداۋ نەتيجەلەرٸ بويىنشا عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸنە 100-دەن استام ۇسىنىس ەنگٸزٸلدٸ. ۋەكٸلەتتٸ ورگان ولاردى ٸسكە اسىرۋعا كٸرٸستٸ.
مىسالى, اگەنتتٸكتٸڭ ۇسىنىسى بويىنشا ساراپتاما كوميسسيياسىنىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ ەرەجەلەرٸندە ونىڭ مٷشەلەرٸنە قويىلاتىن بٸلٸكتٸلٸك تالاپتارى كٷشەيتٸلدٸ, ەندٸ جالپى ەڭبەك ٶتٸلٸ 10 جىل, ال ماماندىعى بويىنشا ٶتٸلٸ كەمٸندە 5 جىل بولۋ قاجەت, بۇرىن 3 جىل بولعان.
