الماتى اكىمدىگى جانىنداعى ۇەۇ-مەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەڭەستىڭ وتىرىسىندا مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعامنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى تاسىلدەرى تالقىلاندى. جيىندا جاڭا كونستيتۋسيانىڭ ەرەجەلەرىن ءتۇسىندىرۋ، سونداي-اق «تازا قازاقستان»، «زاڭ مەن ءتارتىپ» جانە «ادال ازامات» يدەولوگيالىق باستامالارىن ىلگەرىلەتۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارىلدى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
كەزدەسۋ بارىسىندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ قوعامدىق تىڭداۋلارعا قاتىسۋى، الەۋمەتتىك يننوۆاسيالاردى دامىتۋ جانە جۇمىستىڭ جاڭا فورماتتارىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى قارالدى. ۇەۇ-نىڭ كونستيتۋسيالىق رەفورمالاردىڭ ءمانىن حالىققا تۇسىندىرۋدە جانە ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنى اتاپ ءوتىلدى.
وتىرىستى اشقان الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ابزال نۇكەنوۆ ازاماتتىق سەكتوردىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
– الماتىنىڭ ازاماتتىق سەكتورى قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى ماڭىزدى بايلانىستىرۋشى بۋىن. مەملەكەت ءۇشىن بۇل – ورتاق مىندەتتەردى شەشۋدەگى لايىقتى ءارى تەڭ سەرىكتەس، – دەدى ول.
سونداي-اق ول بىلتىر مەملەكەت باسشىسى ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ، الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ جانە مەملەكەتتىڭ حالىقپەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن نىعايتۋ باعىتتارىن ايقىندايتىن ىشكى ساياسات تۇجىرىمداماسىن بەكىتكەنىن ەسكە سالدى. اتالعان قۇجاتقا نەگىزگى يدەولوگيالىق باعدارلار ەنگىزىلگەن.
اتاپ ايتقاندا، «تازا قازاقستان» باستاماسى ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىكتى ىلگەرىلەتىپ، ازاماتتاردىڭ اباتتاندىرۋ مەن قورشاعان ورتانى قورعاۋعا قاتىسۋىنىڭ جاڭا مادەنيەتىن قالىپتاستىرادى. بۇل باستاما ءار ادامنىڭ جەكە تارتىبىنە، ۇەۇ مەن ازاماتتىق سەكتوردىڭ بەلسەندى ارالاسۋىنا ءمان بەرەدى جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار باعدارلامالارمەن ساباقتاسىپ جاتىر.
«زاڭ مەن ءتارتىپ» يدەولوگەماسى زاڭ ۇستەمدىگى مەن قوعامدىق ءتارتىپ قاعيداتىن ورنىقتىرىپ، ازاماتتار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا قۇقىقتىق مادەنيەت، ءتارتىپ پەن جاۋاپكەرشىلىكتى قالىپتاستىرادى. ونى ىسكە اسىرۋداعى ماڭىزدى تەتىك – ۇەۇ باستامالارى، ۆولونتەرلىك باعدارلامالار مەن ازاماتتىق سەكتور جوبالارى ارقىلى قوعامنىڭ بەلسەندى قاتىسۋى. بۇل زاڭعا باعىنۋ مادەنيەتىن نىعايتۋعا، حالىققا قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن تۇسىندىرۋگە، سونداي-اق قوعامدىق نورمالار مەن ەرەجەلەردى قۇرمەتتەۋ داعدىسىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى.
ىشكى ساياساتتىڭ كەلەسى قاعيداتى – «ادال ازامات». بۇل باستاما ازاماتتاردىڭ بويىندا ادالدىق، ۇقىپتىلىق جانە جەكە جاۋاپكەرشىلىك قاعيداتتارىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇەۇ باستامالارى، ءبىلىم بەرۋ جانە اعارتۋشىلىق باعدارلامالار ارقىلى قوعامدى كەڭىنەن تارتۋ قاجەت.
وسىلايشا، اتالعان باستامالار مەن قاعيداتتاردىڭ توعىسۋى مەملەكەت، قوعام جانە ءاربىر ازامات ءادىل، ورنىقتى ءارى ۇيلەسىمدى دامۋ جولىندا بىرلەسە ارەكەت ەتەتىن «ادىلەتتى قازاقستاندى» قۇرۋدىڭ بەرىك نەگىزىن قالايدى.
بەلگىلى بولعانداي، رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋسياسى قابىلداندى. قالانىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارى بۇل ماڭىزدى وقيعاعا بەلسەندى قاتىسىپ، مەملەكەت پەن قوعامنىڭ زاماناۋي باسىمدىقتارىن ايقىندايتىن جاڭارتىلعان قۇقىقتىق نەگىزدى قولدادى. جاڭا كونستيتۋسيا ەلدىڭ ودان ءارى دامۋىنا، دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى نىعايتۋعا، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋعا، سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىنىڭ اشىقتىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا كەڭ مۇمكىندىك بەرەدى.
ابزال نۇكەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل – تەك قاتاڭ ساقتالۋى ءتيىس نەگىزگى قۇجات قانا ەمەس، سونىمەن بىرگە ونى حالىق اراسىندا جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ دە اسا ماڭىزدى.
– ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ وتە ماڭىزدى. حالىق ءوز قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن، مەملەكەتتىڭ باسىمدىقتارىن، سونداي-اق قوعام ومىرىنە ارالاسۋدىڭ ماڭىزىن ءتۇسىنۋى كەرەك. كونستيتۋسيادا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى، سونىڭ ىشىندە قۇقىقتىق مەملەكەتتى دامىتۋ، الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ، ازاماتتىق بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋ جانە ەل ومىرىنە ىقپال ەتەتىن شەشىمدەردى قابىلداۋعا حالىقتى تارتۋ ماسەلەلەرى بەكىتىلگەن، – دەپ قوستى ول.
وسىلايشا، جاڭا كونستيتۋسيا قۇقىقتىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ، ازاماتتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدىڭ جانە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنىمدى نىعايتۋدىڭ ىرگەتاسىنا اينالىپ وتىر. ءاربىر ازامات ونىڭ قاعيداتتارىنىڭ قوعامنىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالۋىنا جانە مەملەكەت پەن ازاماتتاردىڭ ناقتى ىس-ارەكەتتەرىنەن كورىنىس تابۋىنا ۇلەس قوسۋى ءتيىس.
الماتى قالاسى ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايدار ەسەنبەكوۆ ناقتى شەشىمدەر قابىلداۋ ۇدەرىسىنە ۇەۇ قاتىسۋىن كەڭەيتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
– الماتى – كۇردەلى ءارى كوپقاباتتى قالا. ءار اۋداننىڭ ءوز ەرەكشەلىگى، ءوز ماسەلەسى بار. سوندىقتان تۇرعىندارمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيتىن ۇەۇ مەن ساراپشىلاردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى، – دەدى ول.
باسىم باعىتتاردىڭ قاتارىندا راسىمدەردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ، ءوزارا ءىس-قيمىلدى سيفرلاندىرۋ، سونداي-اق الەۋمەتتىك جوبالاۋعا جانە تيىمدىلىكتى باعالاۋعا قاتىستى ۇەۇ-عا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن دامىتۋ ماسەلەلەرى اتالدى.
الماتى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى التىناي كوبەيەۆا ازاماتتىق سەكتوردىڭ ساپالىق تۇرعىدان كۇشەيۋىنە نازار اۋداردى.
– ازاماتتىق سەكتور – تەك الەۋمەتتىك جوبالاردى ورىنداۋشىلار عانا ەمەس، سونىمەن قاتار يدەيا ۇسىناتىن جانە كاسىبي ساراپتاما قالىپتاستىراتىن ورتا، – دەدى ول.
«Almaty Azamattyq Alliance» زتب ءتوراعاسى نۇرجان جاقىپوۆ باستامالاردى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
– ازاماتتىق سەكتور جۇمىسىنىڭ نەگىزى – حالىقپەن تۇراقتى بايلانىس ارقىلى قالىپتاساتىن سەنىم، – دەدى ول.
وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا ۇەۇ-نىڭ قوعامدىق تىڭداۋلار مەن الەۋمەتتىك جوبالارعا قاتىسۋىن كۇشەيتۋ، سونداي-اق جاڭا كونستيتۋسيا مەن مەملەكەتتىك يدەولوگيالىق باستامالار بويىنشا جۇيەلى ءاقپاراتتىق-تۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كەڭەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
كەزدەسۋ سوڭىندا وتىرىس بارىسىندا ايتىلعان نەگىزگى باستامالار مەن ۇسىنىستاردى جيناقتاپ، الداعى جۇمىستىڭ ناقتى باعىتتارى مەن ولاردى ىسكە اسىرۋ تەتىكتەرىن ايقىنداۋ ماڭىزدى ەكەنى اتاپ ءوتىلدى.
