بٷگٸن الماتىدا ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭٸستٸڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان «جەڭٸس تاريحى» دەپ اتالاتىن چەللەندجٸ باستالدى. ونلاين-اكتسيياعا مەكتەپ وقۋشىلارى, جاستار مەن الماتىلىقتار بەلسەندٸ قاتىسىپ جاتىر. ولار سوعىسقا قاتىسقان تۋىستارىنىڭ نەمەسە ەسكەري جىلدارداعى وتباسىلىق مۇراعاتتاعى فوتوسۋرەتتەرٸن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرگە جارييالاپ, ولاردى قىسقاشا ەڭگٸمەلەرمەن نەمەسە ەستەلٸكتەرمەن بٸرگە ۇسىنۋدا, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
الماتىلىقتاردىڭ ەربٸر وتباسى دەرلٸك ٶز اتاسى مەن ەجەسٸنٸڭ ەستەلٸگٸن قاستەرلەپ ساقتايدى – بۇل قارا-اق فوتوسۋرەتتەر, سارعايعان حاتتار, جەكە زاتتار بولۋى مٷمكٸن. بٸزدٸڭ بەيبٸت كٷنٸمٸز ٷشٸن جانىن قيعان باتىر اتا-بابالارىمىزدىڭ ەرلٸكتەرٸ, وتانىنا ادال بولعان جٷزدەگەن مىڭ قازاقستاندىقتاردىڭ جادىندا مەڭگٸلٸككە قالادى!
مىسالى, الماتى تۇرعىنى يرينا اميروۆا ٶز اتالارىنىڭ وقيعاسىمەن بٶلٸستٸ:
«بٸزدٸڭ وتباسىمىزدا سوعىسقا ەكٸ ارعى اتام قاتىسقان. بٸرٸ – جاياۋ ەسكەر, ەكٸنشٸسٸ – ساپەر بولعان. ولار بٸر-بٸرٸمەن تانىس بولماعان, بٸراق ولاردىڭ جولدارى جەڭٸسكە دەگەن سەنٸمدە تٷيٸستٸ. بٸرٸ اياعىنان ايىرىلىپ, بٸراق ٶمٸرگە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸكپەن ورالدى. ەكٸنشٸسٸ 1943 جىلى سمولەنسك تٷبٸندە حابار-وشارسىز كەتكەن. ونىڭ ەسٸمٸ وبەليسككە قاشاپ جازىلعان, بٸز جىل سايىن مامىردا سول جەرگە گٷل اپارامىز. بۇل ەكٸ تاعدىر – سوعىستىڭ قوس قىرى: قازا قايعىسى مەن تٶزٸم. وتباسىمىز ولاردىڭ ەستەلٸگٸن ساقتايدى, ٶيتكەنٸ بۇل بەيبٸت ٶمٸر بٸزگە قانداي باعامەن كەلگەنٸن ەشكٸم ۇمىتپاۋى كەرەك. بۇل – مەنٸڭ جەڭٸس تاريحىم».
تاعى بٸر ەلەۋمەتتٸك جەلٸ قولدانۋشىسى ايجان ماراتوۆا اتاسىنىڭ اعاسى تۋرالى ايتىپ بەردٸ:
«اتامنىڭ اعاسى لەنينگرادتى جانكەشتٸلٸكپەن قورعاعانداردىڭ بٸرٸ بولعان. سوعىس جايلى سيرەك ايتاتىن, كٶبٸنە ٷنسٸز قالاتىن, ٸشكٸ جان-دٷنيەسٸندە كٶپ نەرسەنٸ جاسىرىپ جٷرەتٸن. جەڭٸس كٷنٸ ول ەرقاشان سابىرلى بولاتىن. بٸراق بٸر جىلى, بٷكٸل وتباسىمىزبەن قازا تاپقاندار ەسكەرتكٸشٸنە بارعاندا, ونىڭ ەرنٸ دٸرٸلدەپ, كٶزٸندە جاس جىلتىراپ تۇرعانىن كٶردٸم. ول جاي عانا بىلاي دەدٸ: "شىنايى جەڭٸس – تەك قالالاردى ازات ەتۋدە ەمەس, فاشيزمدٸ جەڭۋدە ەمەس. جەڭٸس – حالىقتىڭ بەرٸن باستان ٶتكەرٸپ, ادامشىلىقتان ايىرىلماي, امان قالعانىندا". بۇل سٶزدەر مەڭگٸ ەسٸمدە قالدى».
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە الماتىلىقتار ٶزدەرٸنٸڭ اتا-ەجەلەرٸنٸڭ سوعىس جىلدارىنداعى وقيعالارىمەن بەلسەندٸ بٶلٸسۋدە. دەل وسى جەردە ەرلٸكپەن وتانىن قورعاعان اتاقتى اتقىشتار ديۆيزييالارى قۇرىلعان بولاتىن.
سوعىستىڭ العاشقى كٷندەرٸندە الماتى ماڭىندا وق اتۋ مەن قازٸرگٸ زامانعى سوعىس ٶنەرٸنە ٷيرەتەتٸن وقۋ-جاتتىعۋ الاڭدارى پايدا بولدى. 1941 جىلى تەك الماتىداعى اتقىشتار-پۋلەمەتشٸلەر ۋچيليششەسٸ عانا ارميياعا 2429 جاس وفيتسەر دايىندادى.
ەسكەرگە شاقىرىلعاندار مەن ەرٸكتٸلەر قاتارىنان گەنەرال-مايور يۆان پانفيلوۆ باسقارعان اتى اڭىزعا اينالعان 316-اتقىشتار ديۆيزيياسى قۇرىلدى. بۇل ديۆيزييا سوعىستىڭ شەشۋشٸ شايقاستارىندا يىق تٸرەستٸرە ەرلٸك كٶرسەتتٸ.
1942 جىلدىڭ 13 تامىزىندا الماتىدان مايدانعا 100-اتقىشتار بريگاداسى اتتاندى. ول العاشقى ۇلتتىق قۇرامالاردىڭ بٸرٸ بولدى.
