پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ الماتىعا جۇمىس ساپارى بارىسىندا الماتى تاۋ كلاستەرٸ اۋماعىن تٸكۇشاقپەن ارالاپ كٶردٸ. سونىمەن قاتار جاۋاپتى مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ۇيىمدار باسشىلىعى جەنە وتاندىق, حالىقارالىق ساراپشىلار قوعامداستىعى ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن سالانى ودان ەرٸ دامىتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا كەڭەس ٶتكٸزدٸ, – دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
كەڭەستە الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ەربولات دوساەۆ, «بەيتەرەك» ۇبح» اق باسقارما تٶراعاسى رۋستام قاراعويشين, تاۋ شاڭعىسى يندۋستريياسىنىڭ ەلەمدٸك جەتەكشٸ كومپانييالارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ: Horwath HTL (اقش) سەرٸكتەسٸ سينيشا توپالوۆيچ, Stem International (فرانتسييا) باس ديرەكتورى ۆينسەنت تاسسار, PGI management (اندوررا) پرەزيدەنتٸ جوان ۆيلادومات تاۋ تۋريزمٸن دامىتۋ جوسپارلارىن تانىستىردى.
الماتى تاۋ كلاستەرٸن كەشەندٸ دامىتۋ ماقساتىندا كەشەندٸ جوسپار ەزٸرلەندٸ, وعان سەيكەس تٷرگەننەن قاسكەلەڭگە دەيٸنگٸ كەلەشەگٸ زور 3 باسىم ايماق – شىعىس, ورتالىق جەنە باتىس ايماقتارى ايقىندالدى. وندا ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ينفراقۇرىلىم جەنە حالىققا قولجەتٸمدٸ 300-دەن 700 شاقىرىمعا دەيٸنگٸ تاۋ شاڭعىسى تراسسالارىن سالۋ كٶزدەلگەن. بٸر عانا ورتالىق ايماقتا كٶتەرگٸشتەر سانىن 16-دان 58-گە دەيٸن كٶبەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر. مۇنداي شارالار نەتيجەسٸندە ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸن 5,6 ەسەگە – تەۋلٸگٸنە 6 مىڭ ادامنان 34 مىڭ ادامعا دەيٸن ارتتىرىپ, 10 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ كٷتٸلۋدە. الماتى تاۋ كلاستەرٸ 2029 جىلعا قاراي ورتالىق ازيياداعى جىل بويى جۇمىس ٸستەيتٸن ەڭ ٸرٸ تۋريستٸك جوباعا اينالادى دەپ جوسپارلانۋدا.
پرەمەر-مينيستر شىمبۇلاق, وي-قاراعاي, پيونەر, قيماسار جەنە بۋتاكوۆكا سيياقتى ورتالىق ايماقتى دامىتۋ جوسپارلارىمەن تانىستى. فرانتسۋزدىق Stem International كومپانيياسىنىڭ باس ديرەكتورى ۆينسەنت تاسسار قىسقى تۋريزممەن قاتار جازعى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا – ۆەلو جەنە جاياۋ جٷرگٸنشٸلەر جولدارىن قالىپتاستىرۋعا, بەلسەندٸ دەمالىس ورىندارىن, گلامپينگ, ەتنو-قوناقٷيلەر نىساندارىن سالۋعا جەنە ەكولوگييالىق تازا كٶلٸكتٸ ٸسكە قوسۋعا باسا نازار اۋدارىلعانىن اتاپ ٶتتٸ. ورنىقتى دامۋ ستاندارتتارىن, ونىڭ ٸشٸندە جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸن پايدالانۋدى جەنە قورشاعان ورتانىڭ تسيفرلىق مونيتورينگٸن ەنگٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
PGI Management كومپانيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جوان ۆيلادومات جالپى ۇزىندىعى 65 شاقىرىمنان اساتىن تراسسالارى بار قۇمبەل شىڭى مەن «كٶك-جايلاۋ» شاتقالىن قامتيتىن تاۋ شاڭعىسى كۋرورتى Almaty SuperSki تۇجىرىمداماسىن تانىستىردى.
Almaty SuperSki جوباسىنىڭ جەتەكشٸسٸ توماس تور يەنسەن بارلىق تراسسانىڭ جارتىسىنا جۋىعى شاڭعى تەبۋدٸ باستاعان جاڭادان ٷيرەنۋشٸلەرگە ارنالاتىنىن, بۇل جاپپاي شاڭعى مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋعا جاعداي جاسايتىنىن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار قۇرىلىستىڭ ەكولوگييالىق تازالىعى مەن ينكليۋزيۆتٸ ينفراقۇرىلىمدى قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا.
– تۇراقتى دامۋ – بٸزدٸڭ كومپانييانىڭ ماڭىزدى باسىمدىقتارىنىڭ بٸرٸ. بٸز تابيعات پەن ەكولوگييانى ساقتاۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸن تٷسٸنەمٸز. سوندىقتان بٸز قازۋ جۇمىستارىن بارىنشا ازايتامىز, كٶتەرگٸشتەر مەن تراسسالار سالۋ كەزٸندە ەكوجٷيەنٸ بۇزباي, تابيعي لاندشافتتى ساقتايمىز. بٸز تاۋ شاڭعىسى كۋرورتى بارشاعا – بالالارعا, ەرەسەكتەر مەن مٷگەدەكتٸگٸ بار جاندارعا قولجەتٸمدٸ بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸز. بارلىق كٶتەرگٸشتەر بارلىق ساناتتاعى ادامدار پايدالانا الاتىنداي ەتٸپ جاسالادى, – دەپ اتاپ ٶتتٸ توماس تور يەنسەن.
تۇساۋكەسەردەن كەيٸن الماتى تاۋ كلاستەرٸنٸڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارى بويىنشا پٸكٸر الماسۋ ٶتتٸ. ساراپشىلار قاۋىمىنىڭ اتىنان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق شاڭعى قاۋىمداستىعى» زتب باس حاتشىسى اسقار ۋەليەۆ, «PANA ASIA» جشس بايقاۋ كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى نۇرجان نييازاليەۆ, «ECO Network» نەگٸزٸن قالاۋشى, الماتى قالاسى قوعامدىق كەڭەسٸنٸڭ جەنە ECOJER قاۋىمداستىعىنىڭ مٷشەسٸ ەۆگەنيي مۇحامەدجانوۆ سٶز سٶيلەدٸ.
اسقار ۆالەەۆ جۇمىس ٸستەپ تۇرعان تاۋ شاڭعىسى كۋرورتتارىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, شىمبۇلاققا كەلۋشٸلەر سانىنىڭ شامادان تىس ارتقانىن اتاپ ٶتتٸ, بۇل سپورتشىلاردىڭ كەسٸبي دايىندىق مٷمكٸندٸكتەرٸن شەكتەيدٸ. حالىقارالىق جارىستاردى ٶتكٸزۋ جەنە جاتتىعۋلار ٷشٸن زاماناۋي ينفراقۇرىلىم قۇرۋ قاجەتتٸگٸ اتاپ ٶتٸلدٸ.
– «كٶك-جايلاۋ» جوباسى ەرەكشە نازار اۋدارۋعا لايىق. ول ەكولوگييالىق ورنىقتى دامۋ قاعيداتتارىنا, تابيعي رەسۋرستاردى ساۋاتتى پايدالانۋعا نەگٸزدەلگەن. بٷگٸندە بٷكٸل ەلەم وسى باعىتتا جىلجىپ كەلەدٸ. سوڭعى تالقىلاۋدان كەيٸن «كٶك-جايلاۋ» جوباسى توقتاتىلدى, بٸراق سوعان قاراماستان بٸز بٷكٸل ەلەمدە, ەسٸرەسە, بٸزدٸڭ ٶڭٸردە ٷلكەن دامۋدىڭ جٷرٸپ جاتقانىن بٸلەمٸز. شەشۋشٸ قادام جاسايتىن ۋاقىت جەتتٸ. شىمبۇلاق پەن وي-قاراعاي تاۋ كۋرورتتارىن بٸرٸكتٸرەيٸك, ولاردىڭ اراسىندا ورنالاسقان شاعىن دەمالىس ورىندارىنىڭ بارلىعىن دامىتايىق. بٸز الماتى تاۋ كلاستەرٸن, ونىڭ ٸشٸندە «كٶك-جايلاۋ» جوباسىن دامىتامىز, – دەپ اتاپ ٶتتٸ اسقار ۆاليەۆ.
نۇرلان نييازاليەۆ تۋريستەر اعىنىنىڭ ارتۋى ەكوجٷيەنٸ ساقتاۋعا, كەلۋشٸلەردٸڭ جايلىلىعى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق تابيعي اۋماقتارعا جٷكتەمەنٸ بٸركەلكٸ بٶلۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن زاماناۋي جەنە ويلاستىرىلعان شەشٸمدەردٸ تالاپ ەتەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
ەۆگەنيي مۇحامەدجانوۆ تاۋ كلاستەرٸندەگٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندە ەكولوگييالىق اسپەكتٸلەردٸ ەسكەرۋ قاجەتتٸگٸنە توقتالدى. بارلىق پروتسەستٸڭ اشىقتىعىن, تابيعاتتى قورعاۋ نورمالارىنىڭ ساقتالۋىن جەنە جۇرتشىلىقپەن ٶزارا ٸس-قيمىلدى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى.
جيىندى قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر الماتى تاۋ كلاستەرٸن دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىلعان تەسٸلدەردٸ دە وڭ اتاپ ٶتتٸ. مەملەكەت قۇرىلىس كەزٸندە, ساپا مەن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ونىڭ ٸشٸندە ەكولوگييالىق مەسەلەلەر بويىنشا جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ٶزٸنە الادى. ينفراقۇرىلىمنىڭ ينكليۋزيۆتٸلٸگٸنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
– قازاقستاندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ەلٸمٸزدٸ جاڭعىرتۋ, ونىڭ ٸشٸندە ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ, شيكٸزاتقا تەۋەلدٸلٸكتەن ارىلۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. قازٸرگٸ ۋاقىتتا جوعارى دەڭگەيدە ٶڭدەلگەن ٶنٸم ٶندٸرۋ بويىنشا كٶپتەگەن ٶنەركەسٸپتٸك ٸرٸ جوبالار, سونداي-اق اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ٸسكە اسىرىلۋدا. وسىعان وراي, مەنٸڭ ويىمشا, تۋريزم سالاسىنىڭ قارقىندى دامۋى بايقالادى. قازاقستان لايىقتى تۋريستٸك باعىتتاردىڭ بٸرٸنە اينالۋعا مٷددەلٸ. ونىڭ ٷستٸنە بٸزدە ٷلكەن ارتىقشىلىق بار – بۇل بٸزدٸڭ تاۋلارىمىز. ەلەمدٸك ساراپشىلار الماتىنىڭ تاۋلارى ەلەمدەگٸ ەڭ ٷزدٸك تاۋلاردىڭ بٸرٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سوندىقتان تاياۋ جىلدارى ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ بيٸك تاۋلى دەمالىس ورنىن سالۋ شارالارىن قولعا الۋدى كٶزدەپ وتىرمىز. قازٸر جوسپارلار تانىستىرىلدى. كەشەندٸ جوسپاردا الماتى تاۋ كلاستەرٸن شىعىستان باتىسقا قاراي تالعاردان باستاپ قاسكەلەڭگە دەيٸن دامىتۋ كٶزدەلگەن. جالپى, بۇل تاۋلاردىڭ ەلەۋەتٸ بٸزگە 700 شاقىرىمعا دەيٸن شاڭعى تراسسالارىن سالۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. مەملەكەت ينفراقۇرىلىمدى: كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن, جولدار, كوممۋنيكاتسييالار, تاۋ شاڭعىسى ينفراقۇرىلىمىن سالۋ بويىنشا شىعىنداردى ٶز موينىنا الادى. سوندا دايىن ينفراقۇرىلىمعا بيزنەس پەن ينۆەستيتسييا مٸندەتتٸ تٷردە كەلەدٸ. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, تاۋ ينفراقۇرىلىمىنا سالىنعان 1 دوللار كۋرورتتىق ينفراقۇرىلىمعا 2 دوللار جەكە ينۆەستيتسييا تارتادى. بۇل – ەكونوميكامىزدى ەرتاراپتاندىرۋعا زور مٷمكٸندٸك. اتالعان جوبا الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىنىڭ عانا ەمەس, بٷكٸل ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق لاندشافتىن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتەدٸ. قازٸردٸڭ ٶزٸندە قۇرىلىستى جوبالاۋ جۇمىستارى جٷرٸپ جاتىر. ماماندار ٸستٸ ينفراقۇرىلىمى بارىنشا دامىعان ورتالىق ايماقتان باستاعان جٶن دەيدٸ. ورتالىق ايماق, ٶز كەزەگٸندە, قازٸر جۇمىس ٸستەپ تۇرعان Oi-Qaragai دەمالىس ايماعىنان باستاپ, پيونەر, بۋتاكوۆكا, قيماسار شاتقالى, شىمبۇلاقپەن بايلانىستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. شىمبۇلاق دامۋدىڭ ەكٸنشٸ كەزەڭٸن باستايدى. بٸز بۇل جۇمىستى مۇزدىقتارعا جاقىنىراق كٶتەرٸلٸپ, باتىسقا قاراي – قۇمبەل شىڭى مەن كٶك جايلاۋ شاتقالىنا دەيٸن جەتكٸزەمٸز. بۇل – ٶتە اۋقىمدى جوبا بولماق», — دەدٸ ولجاس بەكتەنوۆ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا تۋريزم الماتىنىڭ جالپى ٶڭٸرلٸك ٶنٸمٸنٸڭ 3,9%-ىن قۇرايدى, 83 مىڭنان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتٸپ وتىر. 2024 جىلى قالا 2,3 ملن-نان استام تۋريستٸ قابىلدادى, ونىڭ 680 مىڭنان استامى – شەتەلدٸكتەر. تۋريزم سەكتورى ەكونوميكاسىندا دا تۇراقتى ٶسٸم بايقالادى: تۋريستٸك قىزمەت كٶرسەتۋ كٶلەمٸ 30%-عا, سالىق تٷسٸمدەرٸ ەكٸ ەسەگە ارتتى. اۋقىمدى جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ جەنە زاماناۋي ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ قالا مەن ەلٸمٸزدٸڭ ٶڭٸردەگٸ جەتەكشٸ تۋريستٸك ورتالىق رەتٸندەگٸ ۇستانىمىن نىعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
الماتى تاۋ كلاستەرٸ جىل بويى جۇمىس ٸستەيتٸن تۋريزمنٸڭ العاشقى ٸرٸ جوباسى بولماق. تۋريزم جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ريددەر قالاسىندا تاۋ شاڭعىسى كۋرورتتارىن ودان ەرٸ دامىتۋ جوسپارلانۋدا.
***
مۇندا مەدەۋ ەكو پاركٸ كەشەنٸ تۇجىرىمداماسى تانىستىرىلدى. جوبا الماتىنىڭ حالىق ەڭ كٶپ كەلەتٸن كٶرٸكتٸ جەرلەرٸنٸڭ بٸرٸن كەشەندٸ اباتتاندىرۋعا باعىتتالعان. كەلۋشٸلەر سانىنىڭ بولجامدى ٶسۋٸن ەسكەرە وتىرىپ, وتباسىلىق جەنە بەلسەندٸ دەمالىس ٷشٸن تولىققاندى ينفراقۇرىلىمى بار زاماناۋي لاندشافتتىق ساياباق قۇرۋ كٶزدەلگەن.
سونىمەن قاتار ولجاس بەكتەنوۆكە زاماناۋي تۋريزم ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان جوبالار ۇسىنىلدى. «گورەلنيك» كەلۋشٸلەر ورتالىعى ٸسكە قوسىلدى جەنە Jumbaq Jol جاياۋ جٷرگٸنشٸلەر جولى اشىلدى. ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ بار اسپالى كٶپٸر سالۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە. كٶپٸردٸڭ جٷك كٶتەرۋ قابٸلەتٸ 20 توننا, جٷرگٸنشٸلەر سانى – تەۋلٸگٸنە 10 مىڭ ادام. نىساندى وسى جىلدىڭ شٸلدە ايىندا اياقتاۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق ينۆەستيتسييالىق جوبانى ٸسكە اسىرۋ شەڭبەرٸندە جاياۋ جٷرگٸنشٸلەرگە ارنالعان اسپالى كٶپٸرٸ بار وقۋشىلاردىڭ سپورت كلۋبى, اۆتوبۋستارمەن تاسىمالداۋ كەشەنٸ, ەسو Resort جەنە قوناق ٷيلەر سالىنادى.
