بٷگٸن الماتىدا "باقىلاۋ قىراندارى" باقىلاۋشىلار توبى باسپاسٶز جيىنىن ٶتكٸزدٸ. وعان باقىلاۋشىلار توبىنىڭ شتاب جەتەكشٸلەرٸ قاتىستى.
اەس قۇرىلىسى جٶنٸندەگٸ رەفەرەندۋم قارساڭىندا قوعامدىق باستاما نەگٸزٸندە ەلٸمٸزدەگٸ بٸر توپ ساياساتكەرلەر قۇرعان «باقىلاۋ قىراندارى» باقىلاۋشىلار توبى ەلٸمٸزدە 6 قازانىندا ٶتەتٸن ەل ٸشٸلٸك ەلەكتورالدى پروتسەسس پروتسەدۋرالارىنىڭ قاتاڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ەلٸمٸزدٸڭ بٸرقاتار ايماقتارىنداعى داۋىس بەرۋ ۋچاسكەلەرٸندە باقىلاۋشىلىق جاساماق. اۋماقتىق باقىلاۋشىلار جەلٸسٸ ٶز جۇمىستارىن الماتى قالاسىنداعى ورتالىق شتاب پەن ەلٸمٸزدٸڭ استانا, شىمكەنت, تٷركٸستان, جەزقازعان, قىزىلوردا, تالدىقورعان, تالعار جەنە قوناەۆ قالالارىندا ورنالاسقان ٶڭٸرلٸك شتابتار ارقىلى جٷرگٸزبەك.
باسپاسٶز جيىنىنا "باقىلاۋ قىراندارى" توبىنىڭ باستاماشىسى, ساياساتتانۋشى نۇربولات نىشانباي, بەلگٸلٸ جازۋشى, جۋرناليست, قوعام قايراتكەرٸ بەكنۋر كيسيكوۆ, جۋرناليست يسلامبەك داستان مەن ساياساتكەر, جۋرناليست نۇرگەلدٸ ەبدٸعاني قاتىستى.
بٸزدٸڭ ماقسات باقىلاۋشىلاردى وقىتۋ, سايلاۋ پروتسەسٸن باقىلاۋ!
نۇربولات نىشانباي, ساياساتتانۋشى:
– ەلٸمٸزدە 6 قازاندا ٶتەتٸن رەفەرەندۋم ازاماتتاردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مەن ساياسي بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ ارتۋىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. ساياساتتانۋشىمىن. ساياسي پروتسەسستەر مەن ٷشٸن قىزىق. قازٸر سٸزدەر نە ٷشٸن باقىلاۋشىلاردى دايىنداعىڭىز كەلەدٸ? اەس-كە كٶزقاراسىڭىز قالاي دەپ سۇراق قويىپ جاتىرسىزدار.
باقىلاۋشى دايىنداۋ سايلاۋ پروتسەسٸن كەڭٸنەن تٷسٸنۋگە ىقپال ەتەدٸ عوي. تەۋەلسٸز باقىلاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋ پۋنكتٸلەرٸندە باقىلاۋشىلىق جاساۋى داۋىس بەرۋدٸڭ اشىق, ەدٸل ٶتۋٸنە ىقپال ەتەدٸ. بۇل ٶز كەزەگٸندە ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا, حالىقتىڭ سانالى تٷردە ساياسي پروتسەسستەرگە قاتىسۋىن جەنە ەل بولاشاعىنا دەگەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرادى. بۇل بٸر.
ال ەكٸنشٸ سۇراققا قاتىستى ايتار بولسام, مەن اەس-تٸڭ سالىنۋىن قولدايمىن نەمەسە قارسىمىن دەپ ايتا المايمىن. ٶيتكەنٸ بۇل باقىلاۋشىنى دايىنداۋ, وقىتۋ پوزيتسيياما سەيكەس كەلمەيتٸن ەدٸ. ەرينە, مەنٸڭ بۇل سۇراققا قاتىستى جەكە پوزيتسييام بار, الايدا ول پوزيتسييامدى مەن سول 6-قازان كٷنٸ بيۋللەتەندە بەلگٸلەيمٸن. ال باقىلاۋشىلارعا ٶزٸمٸزدٸڭ قانداي دا بٸر كٶزقاراسىمىزدى تىقپالاپ, ٷگٸت-ناسيحات جاسامايمىز. بٸزدٸڭ ميسسييا باقىلاۋشىلاردى وقىتۋ, ٷيرەتۋ, سايلاۋ پروتسەسٸن باقىلاۋ.
قازاقستاندا داۋىس بەرۋ قۇقىعىنا يە 11 ميلليوننان استام ازامات بار. ەربٸر ازاماتتىڭ داۋىس بەرۋ قۇقىعى قوعام ٷشٸن ماڭىزدى, سەبەبٸ بۇل قوعامنىڭ پٸكٸرٸمەن ساناسىپ, شەشٸمدەر قابىلداۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
«باقىلاۋ قىراندارى» توبىنىڭ ماقساتى ايقىن, رەفەرەندۋم بارىسىن زاڭناما تالاپتارىنا ساي ٶتۋٸن قاداعالاۋ. ەر ازاماتتىڭ ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸرٸپ, ەركٸن تاڭداۋ جاساۋ مٷمكٸندٸگٸ ەلٸمٸزدە دەموكراتييانىڭ نىعايۋىنا, ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا جەنە حالىقتىڭ بەلسەندٸ ساياسي ۇستانىمىن قالىپتاستىرۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ عوي.
رەفەرەندۋمنىڭ ەدٸل ەرٸ تازا ٶتۋٸنە ەربٸرٸمٸز مٷددەلٸ بولۋىمىز كەرەك!
يسلامبەك داستان, جۋرناليست:
– مەن جۋرناليست جەنە قوعام بەلسەندٸسٸ رەتٸندە ەلٸمٸزدە ٶتكەن وسىعان دەيٸنگٸ سايلاۋلار مەن رەفەرەندۋمداردا باقىلاۋشىلىق جاسادىم. ٶزٸم ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان جامبىل وبلىسى اۋماعىنداعى سايلاۋ ناۋقاندارىندا تەجٸربيە جينادىم. الدا بولاتىن اەس قۇرىلىسىنا قاتىستى جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم كەزٸندە دە «باقىلاۋ قىراندارى» قاتارىنا قوسىلىپ, ٶزٸم تۋعان جەنە ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان جامبىل وبلىسىندا باقىلاۋشىلىق جاساۋدى, باقىلاۋشى بولۋعا نيەتتٸ ازاماتتاردى وقىتىپ, ٷيرەتٸپ-دايارلاۋعا قاتىسپاقپىن.
رەفەرەندۋم سٶزسٸز – قازاقستان قوعامى ٷشٸن اسا ماڭىزدى مەسەلە. مۇنداي سەتتە بٷك تٷسٸپ, ٷيدە جاتۋعا بولمايدى. رەفەرەندۋم – مەملەكەت ٷشٸن ماڭىزدى مەسەلەنٸ شەشەردەگٸ حالىق ٷنٸنە قۇلاق اسا وتىرىپ, شەشٸم قابىلدايتىن دەموكراتييالىق تەسٸل دەسەك, ونىڭ ەدٸل ەرٸ تازا ٶتۋٸنە ەربٸرٸمٸز مٷددەلٸ بولۋىمىز كەرەك!
بۇل جاستار ٷشٸن ٷلكەن تەجٸريبە بولماق!
بەكنۇر كيسيكوۆ, جازۋشى:
– سايلاۋ پروتسەسٸ مەن ٷشٸن تىڭ تاقىرىپ ەمەس. بۇرىننان باستاپ سايلاۋ, رەفەرەندۋمداردا باقىلاۋشى بولدىم. باقىلاۋشىلاردى دايىندادىم. ولاردى وقىتۋ تەجٸريبەم جەتكٸلٸكتٸ. قازٸرگٸ سەتتە ساياسي بەلسەندٸلٸككە قاتىستى دەرٸستەر وقىپ جٷرمٸن. كٶزٸندە وتى جانىپ تۇرعان, تالانتتى شەكٸرتتەرٸم جەتەرلٸك. سولاردىڭ بٸرٸ وسى نۇربولات نىشانباي اتتى ٸنٸمٸز. باقىلاۋشىلاردى دايىنداۋعا, وقىتۋعا قاتىستى باستاما ۇسىندى. ەلبەتتە مەن قوس قولداپ قولدادىم. ٶيتكەنٸ جاستار ساياسي بەلسەندٸلٸك تانىتۋدا, سايلاۋدىڭ زاڭ تالابىنا ساي ٶتۋٸنە ٷلەسٸن قوسقىسى كەلەدٸ, داۋىس بەرۋدٸ باقىلاعىسى كەلەدٸ. نەگە قولداماسقا? سول سەبەپتٸ مەن نۇربولاتتىڭ باستاماسىن قولداپ وتىرمىن. قولىمىزدان كەلگەنشە اعالىق اقىل-كەڭەسٸمٸزدٸ, مامان رەتٸندە ۇسىنىستارىمىزدى ايتۋدامىن. بۇل جاستار ٷشٸن ٷلكەن تەجٸربە بولماق.
اەس قۇرىلىسى بٸر ادامنىڭ پەرمەنٸمەن شەشٸلمەيتٸن, جالپىحالىقتىق مەسەلە!
نۇرگەلدٸ ەبدٸعاني, ساياساتكەر, جۋرناليست:
– اەس قۇرىلىسى سەكٸلدٸ قازاقستان ٷشٸن اسا ماڭىزدى مەسەلە بٸر ادامنىڭ «ايتتىم – بٸتتٸ, كەستٸم - ٷزٸلدٸ» دەگەن سٶزٸمەن شەشٸلمەيدٸ! سول ٷشٸن دە جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم جارييالاندى. ەندەشە, قازاقستاننىڭ سەرگەك سانالى ەربٸر ازاماتى رەفەرەندۋمعا بارىپ, اەس قۇرىلىسىنا قاتىستى ٶز پوزيتسييالارىن اشىق بٸلدٸرۋٸ كەرەك.
قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العان 33 جىلدىڭ ٸشٸندە بٸرنەشە جولى رەفەرەندۋم ٶتتٸ. 1995 جىلعى اتا زاڭعا ٶزگەرتۋ ەنگٸزۋدەن باستالعان رەفەرەندۋمنىڭ ەڭ سوڭعىسى كونستيتۋتسييالىق رەفورمالار جٶنٸندەگٸ رەفەرەندۋم بولدى. ال بۇل جولعى رەفەرەندۋمنىڭ مەنٸ بٶلەك. سەبەبٸ, بۇل جولى قازاقستان ٷشٸن تاعدىرشەشتٸ مەسەلە تالقىعا سالىنۋدا.
ەندەشە, داۋىس بەرۋگە قۇقىلى قازاقستاننىڭ ەربٸر ازاماتى تەۋەلسٸز باقىلاۋشى بولىپ قانا قويماي, ەلەكتورالدى پروتسەستە داۋىس بۇرمالاۋشىلىقتاردى بولدىرماۋعا ٷلەس قوسۋى تيٸس. ول ٷشٸن ەلٸمٸزدٸڭ اۋماعىندا رەسمي تٸركەلگەن بٸرنەشە باقىلاۋشىلىق ۇيىمدار بار. سونداي تەۋەلسٸز باقىلاۋشىلىق جاسايتىن توپتىڭ بٸرٸ – «باقىلاۋ قىراندارى» جۋىردا باقىلاۋشىلاردى وقىتىپ, دايارلاۋعا بەلسەندٸ كٸرٸسكەنٸن مەلٸمدەدٸ. بٸز دە, نۇربولات نىشانباي باستاعان جٸگٸتتەردٸڭ جانىنان تابىلىپ, الداعى ەلەكتورالدى پروتسەسسكە تەۋەلسٸز باقىلاۋشىلاردى دايارلاۋ ٸسٸنە ارالاسپاقپىز.
