زاماناۋي ەلەمنٸڭ قارقىندى ٶزگەرٸستەرٸنە ساي, بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا دا قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ اسا ماڭىزدى ەرٸ ٶزەكتٸ بولىپ وتىر. قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ 2023 جىلعى 1 قىركٷيەكتەگٸ جولداۋىندا ەسٸرەسە بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ماڭىزدى اسپەكتٸلەرٸن قوزعادى. ول مەكتەپتەردە قاۋٸپسٸز جەنە جايلى ورتا قۇرۋ قاجەتتٸگٸن, سونداي-اق وقۋشىلار مەن مۇعالٸمدەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ شارالاردى كٷشەيتۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
بۇل تەك فيزيكالىق قورعاۋۇدى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قازٸرگٸ ەلەمدە بارعان سايىن ٶزەكتٸ بولىپ كەلە جاتقان تسيفرلىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ دە قامتيدى.
اباي وبلىسى وسى باعىتتا تىڭ سەرپٸن الىپ, بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا بالالاردىڭ جان-جاقتى قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن كەشەندٸ شارالاردى قولعا الۋدا. قاۋٸپسٸزدٸك ۇعىمى تەك فيزيكالىق تۇرعىدا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار پسيحولوگييالىق, تسيفرلىق قاۋٸپسٸزدٸككە دە قاتىستى ەكەنٸ ايقىن. بۇل — بولاشاق ۇرپاقتىڭ اماندىعى, ولاردىڭ بٸلٸم الۋعا دەگەن ىنتا-جٸگەرٸن جوعالتپاي, ٶمٸرلٸك جولدارىن تاڭداۋ بارىسىندا ەركٸندٸك پەن سەنٸمدٸلٸكتٸ سەزٸنۋٸ ٷشٸن جاسالاتىن جاعداي.
بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ تەك وقۋ كابينەتتەرٸندە عانا ەمەس, ولاردىڭ مەكتەپتەن تىس ٶمٸرلەرٸندە دە ماڭىزدى بولىپ وتىر. ۋاقىت تالابى جاڭا ەدٸستەر مەن تەحنولوگييالاردى قاجەت ەتەدٸ, جەنە بۇل تۇرعىدا اباي وبلىسىنىڭ بٸلٸم باسقارماسى ەربٸر وقۋ ورنىن زاماناۋي قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەلەرٸمەن جابدىقتاۋدى باستى ماقساتقا اينالدىرعان.
قارجىلىق قولداۋ — قاۋٸپسٸزدٸك كەپٸلٸ
قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى ەڭ العاشقى قادام — بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىن قاجەتتٸ تەحنيكامەن جابدىقتاۋ. بۇل جەردە مەسەلەنٸ تەرەڭٸنەن قاراستىرىپ, تەك قاراجات بٶلۋ عانا ەمەس, ونى تيٸمدٸ جۇمساۋ, جٷيەلٸ تٷردە باقىلاۋ — باستى مٸندەت. اباي وبلىسىندا بۇل باعىتتا ٷلكەن جۇمىستار اتقارىلدى. 2023 جىلى 905,2 ميلليون تەڭگە بٶلٸنسە, 2024 جىلى بۇل سوما 107 ميلليون تەڭگەگە جەتتٸ. بۇل قاراجاتتىڭ كٶپ بٶلٸگٸ بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸن بەينەباقىلاۋ كامەرالارىمەن, داۋىستىق حابارلاۋ جٷيەلەرٸمەن, دابىل تٷيمەلەرٸمەن جەنە ليتسەنزييالانعان كٷزەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە جۇمسالدى.
بەينەباقىلاۋ جٷيەلەرٸ — جاڭا زامان تالابى
وبلىس كٶلەمٸندەگٸ مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار تولىقتاي بەينەباقىلاۋ جٷيەسٸمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن. تٸپتٸ, 2023 جىلى بۇل جٷيەلەر جاڭارتىلىپ, وزىق تەحنولوگييالار ەنگٸزٸلدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا بٸلٸم مەكەمەلەرٸندە 13 197 كامەرا ورناتىلعان. كامەرالار تەك باقىلاۋ ٷشٸن عانا ەمەس, تٶتەنشە جاعدايلاردا جىلدام ەرەكەت ەتۋ ٷشٸن دە ماڭىزدى قۇرال. بالالار ٷشٸن بۇل جابدىقتاردىڭ بولۋى ولاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸك پەن قورعانىس سەزٸمٸن ارتتىرادى.
ادام بالاسىنىڭ تولىققاندى دامۋى تەك فيزيكالىق قاۋٸپسٸزدٸككە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار پسيحولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸككە دە تٸكەلەي بايلانىستى. بٸلٸم بەرۋ ورتاسىندا ەر بالا ٶزٸن سەنٸمدٸ, قورعالعان, قولداۋ تاپقان جاعدايدا عانا بٸلٸم الۋعا دەگەن ىنتا-جٸگەرٸ ارتىپ, جەتٸستٸكتەرگە جەتە الادى. وسى ماقساتتا اباي وبلىسىندا 2024 جىلى جاڭادان پسيحولوگييالىق قولداۋ ورتالىعى اشىلىپ, بۇل باعىتتا بٸلٸم الۋشىلارعا كٶمەك كٶرسەتۋ جۇمىستارى كٷشەيتٸلدٸ. ورتالىقتا ۇيىمداستىرىلاتىن ترەنينگتەر مەن سەمينارلار بالالاردىڭ ەموتسيونالدىق كٷيٸن جاقسارتىپ, ولارعا قيىن جاعدايلاردا پسيحولوگييالىق قولداۋ كٶرسەتۋگە باعىتتالعان.
تسيفرلىق قاۋٸپسٸزدٸك — جاڭا سىن-تەگەۋرٸندەر
تەحنولوگييانىڭ دامۋى بٸلٸم بەرۋ پروتسەسٸنە وڭ ەسەرٸن تيگٸزگەنٸمەن, ول تسيفرلىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸن دە تۋىنداتادى. بالالاردىڭ ينتەرنەت كەڭٸستٸگٸندەگٸ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, ولاردىڭ جەكە مەلٸمەتتەرٸن قورعاۋ, قاۋٸپسٸز ينتەرنەت پايدالانۋ مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋ — قازٸرگٸ زامانعى بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ باستى ماقساتتارىنىڭ بٸرٸ.
اباي وبلىسىندا وسى باعىتتا كەشەندٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. مەكتەپتەردە ارنايى كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك ساباقتارى ٶتكٸزٸلەدٸ, ال پەداگوگتەر ٷشٸن جاڭا زامانعى اقپاراتتىق تەحنولوگييالاردى تيٸمدٸ ەرٸ قاۋٸپسٸز قولدانۋ بويىنشا سەمينارلار ۇيىمداستىرىلۋدا. مۇعالٸمدەرگە تسيفرلىق قاۋٸپسٸزدٸك بويىنشا وقىتۋ باعدارلامالارى ەنگٸزٸلدٸ, بۇل بالالاردىڭ ينتەرنەتتە قاۋٸپسٸز بولۋىنا ٷلكەن سەپتٸگٸن تيگٸزۋدە.
ليتسەنزييالانعان كٷزەت — سەنٸمدٸ قورعانىس
كٶپتەگەن بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە ليتسەنزييالانعان كٷزەت جۇمىس ٸستەۋدە, بۇل بالالاردىڭ فيزيكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدەگٸ نەگٸزگٸ شارالاردىڭ بٸرٸ. ليتسەنزييالانعان كٷزەت قىزمەتٸ تەك مەكتەپتٸڭ سىرتقى قاۋٸپسٸزدٸگٸن عانا ەمەس, مەكتەپتٸڭ ٸشٸندەگٸ تەرتٸپ پەن بەيبٸتشٸلٸكتٸ ساقتاۋ باعىتىندا دا قىزمەت اتقارادى. بۇل كٷزەت قىزمەتتەرٸ دابىل تٷيمەلەرٸمەن جەنە تۋرنيكەتتەرمەن جابدىقتالعان, بۇل كەز كەلگەن كٷمەندٸ نەمەسە قاۋٸپتٸ جاعدايلار ورىن العان كەزدە جەدەل ەرەكەت ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
قوسىمشا بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ — شىعارماشىلىق قاۋٸپسٸزدٸگٸ
قاۋٸپسٸزدٸك شارالارى تەك جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتەرمەن شەكتەلمەيدٸ. قوسىمشا بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ دە ەرەكشە نازاردا. بۇل ۇيىمداردا بەينەباقىلاۋ جٷيەلەرٸ ورناتىلىپ, جەدەل باسقارۋ ورتالىقتارىمەن بايلانىس قامتاماسىز ەتٸلدٸ. سونىمەن قاتار شىعارماشىلىق ٷيٸرمەلەر مەن سپورتتىق سەكتسييالارداعى بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ارنايى شارالار قابىلدانۋدا. مىسالى, سپورت زالدارىندا جەنە شىعارماشىلىق ورتالىقتاردا بالالاردى جاراقاتتاردان ساقتاۋ ٷشٸن قوسىمشا قاۋٸپسٸزدٸك قۇرالدارى ورناتىلۋدا.
بولاشاققا جول سالۋ
قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ — تەك بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ عانا ەمەس, بٷكٸل قوعامنىڭ ورتاق مٸندەتٸ. بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋ — ولاردىڭ بولاشاعىنا سەنٸمدٸ قادام باسۋىنا جول اشۋ. اباي وبلىسىندا جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان قاۋٸپسٸزدٸك شارالارى كەلەشەك ۇرپاقتىڭ تەك بٸلٸم الىپ قانا قويماي, قورقىنىش پەن الاڭداۋشىلىقسىز ەركٸن دامۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ماڭىزدى قادامدار.
اباي وبلىسى بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى ٶز مٸندەتتەرٸن ابىرويمەن اتقارىپ, بالالارعا قاۋٸپسٸز, ساپالى بٸلٸم الۋىنا بارىنشا جاعداي جاساپ وتىر. قازٸرگٸ زامانعى تالاپتارعا ساي قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەلەرٸن ەنگٸزۋ ارقىلى بۇل مەكەمەلەر بولاشاقتىڭ بٸلٸمدٸ دە تەربيەلٸ ازاماتتارىن قالىپتاستىرۋدا ەلەۋلٸ رٶل اتقارادى. ەر بالا ٶز مەكتەبٸندە تەك بٸلٸم الىپ قانا قويماي, ٶزٸن قورعالعان, قولداۋ تاپقان, قۇرمەتتەلگەن تۇلعا رەتٸندە سەزٸنۋٸ تيٸس.
قاۋٸپسٸزدٸك — بۇل ەربٸر بالانىڭ, اتا-انانىڭ, مۇعالٸمنٸڭ جەنە قوعامنىڭ ورتاق مٷددەسٸ. جاس ۇرپاقتىڭ اماندىعى — ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعى, سوندىقتان دا بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ الدىڭعى قاتاردا تۇرۋى تيٸس. قازٸرگٸ زاماننىڭ تالابى — ەر بالانى تەك وقۋ ورنىندا عانا ەمەس, ٶمٸردە دە قاۋٸپسٸزدٸككە تەربيەلەۋ. اباي وبلىسىنىڭ بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى وسى باعىتتا ايانباي ەڭبەك ەتۋدە.
نۇرجان احمەتقاليەۆ, اباي وبلىسى بٸلٸم باسقارماسىنىڭ باسشىسى
