اباي كٷنٸنە ارنالدى
بۇل كٷنٸ ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ بٷكٸل ۇجىمى ٶز جۇمىستارىن باسقارما تٶراعاسى-رەكتور دارحان نۇرلانۇلى بٸليالوۆتىڭ باستاۋىمەن حاكٸم اباي ەسكەرتكٸشٸنە گٷل شوقتارىن قويۋدان باستادى. وسى كٷنٸ ۋنيۆەرسيتەتتە اباي كٷنٸنە ارنالعان «اباي جەنە تەۋەلسٸز قازاقستان» تاقىرىبىندا حالىقارالىق ونلاين دٶڭگەلەك ٷستەل ٶتكٸزٸلدٸ. جيىندى اشقان ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى دارحان نۇرلانۇلى بٸليالوۆ ۋنيۆەرسيتەتتە اباي تاعىلىمدارى قالاي جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقانى تۋرالى باياندادى.
– قازاقستانداعى تۇڭعىش جوعارى وقۋ ورنى –بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتٸمٸز 1934 جىلدان بەرٸ اباي اتىن جوعارى ۇستاپ كەلەدٸ, – دەدٸ ول. – ۇلى ەسٸمدٸ يەلەنگەن قارا شاڭىراق ٶزٸ ٶمٸرگە كەلگەن العاشقى كٷنننەن باستاپ شەكٸرتتەرٸن ۇلى اباي ٶسيەتتەرٸنە تەربيەلەپ, تولقىن-تولقىن ماماندار دايارلاپ شىعاردى. 1928 جىلى وقۋ ورنى اشىلعاندا العاشقى دەرٸسٸن ابايدىڭ قازاق جاستارىن بٸلٸم, عىلىمعا شاقىرعان ۇلاعاتتى ٶسيەتٸنەن باستاعان عۇلاما-عالىم احمەت بايتۇرسىنۇلى ٶزٸ ۇستالىپ كەتكەنشە دانا اقىننىڭ مۇرالارىن وقىتۋمەن بولدى.
1930 جىلدان باستاپ وسى وقۋ ورنىندا ۇستازدىق ەتكەن زاڭعار جازۋشى م.ەۋەزوۆ تە اباي تۋرالى زەرتتەۋلەرٸنەن دەرٸستەر وقي باستادى. سول جىلدارى پروفەسسور ق.جۇبانوۆتىڭ باستاماسىمەن وقۋ ورنىندا اباي كابينەتٸ اشىلىپ, العاشقى زەرتتەۋلەرٸن جٷرگٸزۋدٸ قولعا الدى. ابايتانۋشى عالىمداردىڭ بٸر شوعىرى وسى قاراشاڭىراقتا بٸلٸم الدى.
ابايتانۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸ بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتە ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸنگٸ كەزەڭدە باستالدى. 2008 جىلى مۇندا بەلگٸلٸ ابايتانۋشى عالىم مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆ باسقاراتىن «ابايتانۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى اشىلىپ, كەيٸن ول «حاكٸم اباي» ورتالىعىنا اينالدى. بۇل جەردە كٶپتەگەن زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸلٸپ, بٸرنەشە مونوگرافييالار, جٷزدەگەن ماقالالار, ستۋدەنتتەرگە ارنالعان «ابايتانۋ» وقۋلىقتارى دٷنيەگە كەلدٸ. وسى ورتالىقتىڭ باستاماسىمەن جاپونييادا اباي ٶلەڭدەرٸن دىبىستاپ وقيتىن «سٶيلەيتٸن كٸتاپ» جارىق كٶردٸ. بٸزدە بٸرنەشە جىلدان بەرٸ «ابايتانۋ» پەنٸ وقىتىلىپ كەلەدٸ. ارنايى وقۋلىق جازىلدى.
ۋنيۆەرسيتەتتە ستۋدەنتتەردٸڭ ابايدىڭ ٶمٸرٸ مەن شىعارماشىلىعىنا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ٷشٸن «ابايتانۋ» مۋزەي-كابينەتٸ اشىلدى. بۇل مۋزەي-كابينەت بٷگٸنگٸ كٷنٸ بٷكٸل الماتى قالاسى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرٸنٸڭ جەنە مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تەلٸم الاتىن مۋزەيٸنە اينالدى. بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتە ستۋدەنتتەردٸڭ رەسپۋبليكالىق «اباي ەلەمٸ» فەستيۆالٸن ٶتكٸزۋ يگٸ دەستٷرگە اينالدى. ەر وقۋ جىلىنىڭ باسىندا جاڭا قابىلدانعان ستۋدەنتتەرمەن «اباي ايتادى» اكتسيياسىن ٶتكٸزٸپ كەلەمٸز.
2020 جىلى ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا بايلانىستى ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ ابايتانۋشىلارى دايىنداعان بٸرنەشە جاڭالىعى مول عىلىمي-كٶپشٸلٸك, تانىمدىق كٸتاپتار جارىق كٶردٸ. بٷگٸندە اباي مۇرالارىن زەرتتەۋ, ناسيحاتتاۋ, ستۋدەنتتەردٸ ابايدىڭ «تولىق ادام» ٸلٸمٸنە تەربيەلەۋ بەلسەندٸ جٷرگٸزٸلۋدە, – رەكتور د.بٸليالوۆ
«حاكٸم اباي» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, دوتسەنت جابال شويىنبەت ۇلى تۇلعانىڭ ادامزات رۋحانيياتىنا قوسقان زور ٷلەسٸ تۋرالى قىزعىلىقتى ەتٸپ بايانداپ بەردٸ. ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ ستراتەگييا-تسيفرلاندىرۋ جەنە ينتەرناتسيونالداندىرۋ جٶنٸندەگٸ پرورەكتورى, فيلوسوفييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اقتولقىن قۇلساريەۆا شەتەلدەردە اشىلعان اباي ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىنا توقتالدى. اكادەميك س.قيراباەۆ اتىنداعى قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى بالتاباي ەبدٸعازيۇلى ابايدىڭ ٶمٸرشەڭ مۇرالارى تۋرالى ٶز ويلارىن ورتاعا سالدى. مەسكەۋ پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بٸلٸم بەرۋدٸ تسيفرلاندىرۋ ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الەكسەي ۆلاديميروۆيچ يۋدين ورىس-قازاق مەدەنيەتٸن بايلانىستىرۋداعى اباي ٶسيەتتەرٸنٸڭ ماڭىزى تۋرالى ەسەرلٸ ەڭگٸمەلەرٸمەن بٶلٸستٸ.
دٶڭگەلەك ٷستەل بارىسىندا اباي ۋنيۆەرسيتەتٸندە وقيتىن شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر ورىنداعىن اباي ەندەرٸنٸڭ بەينە جازباسى كٶرسەتٸلدٸ. سونداي-اق سلۋپسك قالاسىنداعى پومور اكادەميياسىندا اشىلعان اباي اتىنداعى قازاق مەدەنيەتٸ مەن عىلىم ورتالىعىنىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸ تۋرالى بەينە روليك كٶرسەتٸلدٸ.
شەتەلدەردە اباي ورتالىقتارىن اشۋعا تٸكەلەي ارالاسىپ, وسى كٷنگە دەيٸن ولارمەن بايلانىس جاساپ كەلە جاتقان شەتەل ازاماتتارىنا ارنالعان فيلولوگييالىق ماماندىقتار كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, پروفەسسور سەۋلە بەگاليەۆا جيىنعا قاتىسۋشىلاردى اباي كٷنٸمەن قۇتتىقتادى.
مىرزاحان احمەتوۆ, اباي اتىنداعى قازۇپۋ قوعاممەن بايلانىس بٶلٸمٸنٸڭ باستىعى
