بۇل ماقالا – ەلٸمٸزدە جايشىلىقتا جيٸ ايتىلاتىن «زاڭ ٷستەمدٸگٸ» ۇعىمىنىڭ شىن مەنٸندە بوس ۇرانعا اينالىپ شىعا كەلەتٸنٸن ايعاقتايتىن اينا. كەيٸپكەر – ادال كەسٸپكەر نۇريسا ەلٸمبەك. ول زاڭعا سەنٸپ, كەلٸسٸمشارتقا قول قويىپ, سەنٸمٸنە سىنالاي كٸرٸپ العان الاياققا 23 890 000 تەڭگەسٸن تٷگەل اۋدارىپ جٸبەرگەن. بٸراق ٶزٸنە ۋەدە ەتٸلگەن ٶنٸمنٸڭ 12%-ى عانا جەتكٸزٸلگەن. قالعانى «قىلمىس قۇرامى جوق» دەگەن پروكۋرورلىق مٶردٸڭ استىندا عايىپ بولىپتى. بۇعان قوسا, ٸستٸ اقمولا وبلىسى كٶكشەتاۋ قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتى دا قاراپ, كەسٸپكەردٸڭ تالابىن قاناعاتتاندىرماي تاستاپ وتىر. ەندٸ امالى تاۋسىلعان نۇريسا ەلٸمبەك اپەللياتسيياعا ٷمٸت ارتۋعا مەجبٷر, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بۇل رەتتە قر قك-نٸڭ 190-بابى («الاياقتىق») مەن ازاماتتىق كودەكستٸڭ باپتارى سالىستىرمالى تٷردە تالدانىپ, زاڭ مەن شىنايى ٶمٸر اراسىنداعى شىڭىراۋ اشىلعالى تۇر. جالپى, بۇل ماقالا بٸر عانا كەسٸپكەردٸڭ ەدٸلەت ٷشٸن كٷرەسٸن ەمەس, ەل ٸشٸندە تۇتاس بيزنەسكە تٶنٸپ تۇرعان مىناداي قاۋٸپتەردٸ كٶرسەتەدٸ:
- ەگەر پروكۋراتۋرا «قىلمىس جوق» دەگەن پوزيتسييادان اينىماسا, ەرتەڭ كەز كەلگەن الاياقتىڭ الاڭسىز جٷرە بەرۋٸنە جول اشىلۋ قاۋپٸ بار;
- سوت ەدٸلەتتٸڭ ورنىنا قاعازدى عانا قورعاسا, كەسٸپكەرلٸك پەن ينۆەستيتسييا كٸمگە قاجەت?
- زاڭ تەك ەلسٸزگە قاتال بولىپ, ٸرٸ سحەمالارعا كٶز جۇما قاراسا, مەملەكەتتٸڭ بەدەلٸ قايدا قالادى?
وسى جاعىن ەسكەرسەك, بٸز كٶتەرٸپ وتىرعان مەسەلە رەسمي قۇجاتتار مەن سوت ماتەريالدارى نەگٸزٸندە جاسالعان پۋبليتسيستيكالىق ايىپتاۋ اكتٸسٸ بولادى. ونىڭ تٷيٸنٸ بٸر-اق سۇراققا كەلٸپ توعىسادى: قازاقستانداعى زاڭ – جەبٸرلەنۋشٸ ازاماتتى قورعاي ما, ەلدە الاياقتى اقتاي ما?
سونىمەن...
ميلليونداردى مٸسە تۇتپاعان مەمٸلە
الدىمەن مەسەلەنٸڭ مەن-جايىنا توقتالساق, 2024 جىلدىڭ 26 جەلتوقسانى نۇريسا ەلٸمبەك ٷشٸن جاڭا مٷمكٸندٸككە تولى كٷن بولۋى كەرەك-تٸن. كەسٸپكەر زاڭدى كەلٸسٸمشارت جاساسىپ, اقمولا وبلىسىنداعى «بولاشاق اگرو 19» جشس-نەن زىعىر تۇقىمىن ساتىپ الۋعا شەشٸم قابىلداعان. باسىندا بارلىعى قۇجات جٷزٸندە رەسٸمدەلٸپ, وعان ەكٸ جاقتىڭ قولى قويىلادى. بۇل – قازاقستاندا ەربٸر ادال كەسٸپكەر سەنەتٸن زاڭدى جول. الايدا سول سەنگەن جولدا ٷلكەن بٸر قاقپان قۇرۋلى تۇرعان بولىپ شىقتى.
ناقتىلاي تٷسسەك, كەسٸپكەر نۇريسا ەلٸمبەكتٸڭ تٶلەمدەرٸ تٷگەلدەي زاڭدى قۇجاتتارمەن رەسٸمدەلگەن. الدىمەن ول 13,8 ميلليون تەڭگەنٸ رەسمي تٶلەم تاپسىرماسىمەن بانك ارقىلى اۋدارادى. ودان كەيٸن ٷستٸنەن تاعى 6,6 ميلليون تەڭگەنٸ دەل سونداي رەسمي جولمەن تٶلەگەن. بٸراق «اۋادان اقشا ساۋۋ» ەدٸسٸ ونىمەن توقتامايدى. سەرٸكتەستٸكتٸڭ تالابى بويىنشا, 1,5 ميلليون جەنە 1,99 ميلليون تەڭگە سەرٸكتەستٸكتٸڭ رەسمي شوتىنا ەمەس, تٸكەلەي ديرەكتوردىڭ تۋىستارىنىڭ Kaspi-شوتىنا اۋدارىلۋعا تيٸس بولعان. ياعني بۇل جەردە كەسٸپكەر بارلىق قارجىلىق مٸندەتٸن تولىق ورىنداپ وتىر. شوتقا كەتكەن شىعىننىڭ جالپى سوماسى – 23 ميلليون 890 مىڭ تەڭگە! سودان كەيٸن عانا تٶلەمنٸڭ بٸر بٶلٸگٸنٸڭ جەكە ادامداردىڭ شوتىنا جٸبەرٸلۋٸ مەمٸلەنٸڭ ادالدىعىنا كٷمەن تۋدىرادى.
سوراقىسى, ۋەدە ەتٸلگەن ٶنٸمنٸڭ ورنىنا كەسٸپكەرگە نەبەرٸ 23 توننا عانا زىعىر تۇقىمى بەرٸلگەن. بۇل – جالپى كەلٸسٸمنٸڭ نەبەرٸ 12%-ىنا تەڭ. قالعان ٶنٸم دە, اقشا دا جوق.
مەمٸلە جاساسقان ەكٸنشٸ تاراپتىڭ الاياق ەكەنٸنٸڭ انىق دەلەلدەرٸ:
بٸرٸنشٸدەن, «بولاشاق اگرو 19» جشس ققس-پەن جۇمىس ٸستەيتٸن ٶندٸرۋشٸ مەكەمە رەتٸندە تانىستىرىلعان. ياعني ٶنٸمنٸڭ تٸكەلەي يەسٸ رەتٸندە كٶرسەتٸلٸپ وتىر. ال كەيٸن بەلگٸلٸ بولعانى, ٶنٸم تۇرعان قامبا دا, شارۋاشىلىق الاڭى دا, 200 توننا زىعىر تۇقىمى دا مٷلدە باسقا مەكەمە – «رەابۆي» جشس-نە تيەسٸلٸ ەكەن. بۇل فاكتٸ الاياقتىقتىڭ العاشقى ٸزٸ ەدٸ.
ەكٸنشٸدەن, كەسٸپكەر ٶنٸمدٸ كٶرۋگە بارعاندا, «رەابۆي» جشس باسشىلارىن «جاي عانا قامباداعى جۇمىسشىلار» دەپ تانىستىرعان. بۇل رەتتە شىندىقتى جاسىرىپ, كٶز الداۋ ٷشٸن ارنايى ستسەناريي قۇرىلعانى انىق. ياعني سىرت كٶزگە بەرٸن زاڭدى, اق-ادال ەتٸپ كٶرسەتۋ ٷشٸن ماسكا كيگٸزٸلگەن.
ٷشٸنشٸدەن, «رەابۆي» جشس مەن «بولاشاق اگرو 19» جشس اراسىندا كەلٸسٸمشارت بولعان. سول قۇجات بويىنشا «بولاشاق اگرو 19» جشس زىعىر تۇقىمىنىڭ ەر كەلٸسٸن 230 تەڭگەدەن ساتىپ العان. بٸراق سول ٶنٸمدٸ سەرٸكتەستٸك جك «ەلٸمبەك نۇريساعا» 185 تەڭگەدەن ساتۋعا تيٸس ەدٸ. دەل وسى تۇستا قاراپايىم لوگيكا دا, ەكونوميكا دا جوق. تەك ەۋ باستا-اق جالعان مەمٸلە ارقىلى ٸرٸ كٶلەمدەگٸ اقشانى قولدى ەتۋ جوسپارى قۇرىلعان. دەمەك اعايىندى پولات, ازات قاحارمانوۆتار جەنە ولارمەن سىبايلاس جانايدار بٸرٸگٸپ, كەسٸپكەردٸ الداپ سوعۋدىڭ, ودان بارىنشا ٷلكەن سومانى جىمقىرۋدىڭ قاساقانا سحەماسىن ٸسكە اسىرعان.
تٶرتٸنشٸدەن, پولات قاحارمانوۆتىڭ اتىنا جەنە «بولاشاق اگرو 19» جشس-نە قاتىستى ٶزگە دە كٶپتەگەن الاياقتىق فاكتٸلەرٸ تٸركەلگەن. بۇل – جٷيەلٸ قىلمىستىڭ, قايتالانعان ستسەنارييدٸڭ ايقىن دەلەلٸ.
مىسال كەلتٸرەيٸك:
- «AST AGRO COMPANY» جشس-نە قاتىستى سوت شەشٸمٸمەن 25.06.2025 ج. جەنە 24.06.2025 ج. كٷندەرٸنەن باستاپ, 812 500 تەڭگە جەنە 10 428 750 تەڭگە قايتارىلماعان قارىزى ٷشٸن شەكتەۋ قويىلعان;
- «سك-پرومترانس» جشس-نە 17.06.2025 ج. باستاپ 15 945 224 تەڭگە قارىزىن قايتارماعانى ٷشٸن شەكتەۋ قويىلعان;
- پولات قاحارمانوۆتىڭ جەكە اتىنا ازار يساوعلى اللاحياروۆقا 8 382 754 تەڭگە قارىزى ٷشٸن 08.10.2018 جىلدان باستاپ شەكتەۋ قويىلعان;
- پولات قاحارمانوۆتىڭ جەكە اتىنا سەرگەي يۋرەۆيچ مۋننىڭ تالابى بويىنشا 13 185 000 تەڭگە قارىزى ٷشٸن 20.06.2017 جىلدان باستاپ شەكتەۋ قويىلعان;
- «كومپانيا شين Line» جشس اتىنان «بولاشاق اگرو 19» جشس-نە 1 412 336 تەڭگە قارىزى ٷشٸن 20.05.2024 جىلدان باستاپ شەكتەۋ قويىلعان;
ودان بٶلەك, «بولاشاق اگرو 19» جشس ەلٸ كٷنگە دەيٸن «حيم سويۋز» جشس-نە 20 ميلليون تەڭگەنٸ قايتارماي جٷر. ال «استانا نان» كٶكشەتاۋ فيليالىنا 1 900 000 تەڭگە قارىزى ٷشٸن سوت ٷدەرٸسٸ جٷرٸپ جاتىر.
بۇل تٸزٸم – جاي عانا قارىزداردىڭ ستاتيستيكاسى ەمەس, كەسٸپكەرلٸك اتاۋىن جامىلعان, شىن مەنٸندە جاۋاپسىزدىق پەن الاياقتىقتى كەسٸپ قىلعان جٷيەنٸڭ جٷگەنسٸزدٸگٸ. وسىنشا كٶپ فاكتٸ جينالىپ تۇرعاندا, مۇنى جاي عانا «ازاماتتىق داۋ» دەپ سيپاتتاۋ – ەدٸلەتتٸ مازاق ەتۋ.
تاعى بٸر سوراقىلىق, جانايدار, پولات قاحارمانوۆ جەنە ازات قاحارمانوۆ زاڭنىڭ وسال تۇستارىن پايدالانىپ, جاۋاپكەرشٸلٸكتەن تالاي مەرتە وڭاي سىتىلىپ كەتكەن. ەرينە, وسىنىڭ ٶزٸ-اق ولاردىڭ «تەجٸريبەسٸ», قالىپتاسقان قىلمىستىق قولتاڭباسى بار ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
الاياقتىق سحەمالاردىڭ بەتپەردەسٸ
ەگەر كەلٸسٸم ادال بولسا, نەگە اقشانىڭ بٸر بٶلٸگٸ جەكە ادامداردىڭ Kaspi-شوتىنا اۋدارىلۋى كەرەك? بۇل جاي عانا كەزدەيسوقتىق پا, ەلدە الدىن الا ويلاستىرىلعان «قالتالىق جوسپار» ما? بۇل سۇراققا ەزٸرگە جاۋاپ تاپپاسا دا نۇريسا ەلٸمبەك ٷنسٸز قالماق ەمەس. ول پوليتسيياعا ارىزداندى, پروكۋراتۋراعا جٷگٸندٸ, سوتقا باردى... قىسقاسى, باسىن تاۋعا دا ۇردى, تاسقا دا سوقتى. بٸراق باياعى جارتاس – سول جارتاس, ٸستٸڭ اقيقاتى ەلٸ اشىلماي تۇر. ادال ەڭبەگٸمەن تاپقان 24 ميلليون تەڭگەسٸنەن ايرىلعان ازاماتتى قۇزىرلى ورگاندار زاڭ جٷزٸندە قورعاپ شىعۋعا مٷددەلٸلٸك تانىتپايتىنعا ۇقسايدى. بۇل وقيعا – قازاقستانداعى ەربٸر كەسٸپكەر ٷشٸن ٷلكەن ساباق. ەرتەڭ سٸزدٸڭ بيزنەسٸڭٸزدٸڭ دە دەل وسىلاي قۇربان بولمايتىنىنا كٸم كەپٸل?
سونىمەن, كەسٸپكەر اقشاسىن تٶلەپ بولعان سوڭ, «بولاشاق اگرو 19» جشس-نٸڭ ٶكٸلدەرٸ – اعايىندى قاحارمانوۆتار مەن ولاردىڭ سەرٸكتەسٸ جانايدار بٸر سەتتە جوق بولدى. تەلەفوندارى ٶشتٸ, ۋەدەلەر ٷزٸلدٸ. بۇل جاي عانا دەلدالداردىڭ قاتەلٸگٸ ەمەس, جوسپارلى تٷردە ۇيىمداستىرىلعان ٷنسٸزدٸك ەدٸ.
نۇريسا ەلٸمبەك الماتىدان ارنايى استاناعا ۇشىپ كەلٸپ, اتالعان ادامدارمەن بەتپە-بەت سٶيلەسكٸسٸ كەلگەن. بٸراق كەزدەسۋلەردٸڭ بەرٸ – بٸر ستسەناريي: «ازدان سوڭ بەرٸن قايتارىپ بەرەمٸز», «جاقىن ارادا شەشٸلەدٸ» دەگەن جالعان جۇباتۋ, كٶمەسكٸ ٷمٸت. ۋاقىت سوزىلدى, نەتيجە شىقپادى. اقىرىندا ولاردان كٷدەرٸ ٷزٸلگەن كەسٸپكەر زاڭعا جٷگٸنۋگە مەجبٷر بولعان.
تەرگەۋ نەتيجەسٸ: «قىلمىس قۇرامى جوق»
كەلەسٸ كەزەكتە كەسٸپكەر شىعىنىن قايتارۋ ٷشٸن زەرەندٸ اۋداندىق پوليتسيياسىنا رەسمي ارىز جازىپ, سونىڭ نەگٸزٸندە سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەۋ ٸسٸ باستالدى. ٶكٸنٸشكە قاراي, كٶپ ۇزاماي بەرٸ توسىن ەرٸ تٷسٸنٸكسٸز اياقتالعان.
الدىمەن پروكۋرور بايجانوۆ قاۋلى شىعارىپ, ٸستٸ قر قپك-نٸڭ 35-بابى 1-بٶلٸگٸنٸڭ 2-تارماعى («قىلمىس قۇرامىنىڭ بولماۋى») نەگٸزٸندە توقتاتىپ تاستاعان. كەيٸن بۇل شەشٸمدٸ اقمولا وبلىسىنىڭ پروكۋراتۋراسى دا بەكٸتتٸ. ال باس پروكۋراتۋرا, تٸپتٸ, شاعىمدى قاراۋدان باس تارتقان. سونىڭ سالدارىنان سوڭعى ٷمٸت سوت جٷيەسٸنە ارتىلادى. بٸراق زەرەندٸ اۋداندىق جەنە اقمولا وبلىستىق سوتى دا نۇريسا ەلٸمبەكتٸڭ جەكە شاعىمىن قاناعاتتاندىرماي, ٸستٸ سول باياعى توقتاتىلعان كٷيٸندە قالدىرعان. وسىلايشا, رەسمي قورىتىندى قايتا-قايتا اينالىپ كەلٸپ, «قىلمىس قۇرامى جوق» دەگەن بٸر-اق سٶيلەمگە كەلٸپ تٸرەلە بەردٸ. ال بەيرەسمي اقيقات تىم اششى: كەسٸپكەر 23 890 000 تەڭگەنٸ تٷگەل تٶلەگەنمەن, قولىنا تيگەنٸ – نەبەرٸ 23 توننا زىعىر. ونىڭ سەنٸمٸنە كٸرگەندەر ەدەيٸ ۋاقىتتى سوزۋ ٷشٸن 5 ميلليون تەڭگەنٸ عانا قايتارادى. سودان زەرەندٸ اۋداندىق پروكۋراتۋراسى قىلمىستىق ٸستٸ توقتاتقاننان كەيٸن قالعان 16 ميلليون تەڭگەنٸڭ قايتارىلماعانىنا جىلعا جۋىق ۋاقىت ٶتٸپ كەتكەن.
سوت شەشٸمٸ جەنە اپەللياتسييا
2025 جىلعى 25 شٸلدەدە بۇل ٸستٸ اقمولا وبلىسى كٶكشەتاۋ قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتى قاراعان. بٸراق ونىڭ دا شەشٸمٸ كەسٸپكەر نۇريسا ەلٸمبەكتٸڭ ٷمٸتٸن اقتامادى.
سوت قر ازاماتتىق كودەكسٸنٸڭ 160-بابىنا جەنە 2016 جىلعى 7 شٸلدەدەگٸ №6 قر جوعارعى سوتىنىڭ نورماتيۆتٸك قاۋلىسىنا سٸلتەمە جاساۋمەن شەكتەلٸپ, الاياقتىق ەرەكەتتەردٸ ەسكەرمەگەن. كەسٸپكەر العا تارتقان «200 توننا زىعىر تۇقىمىن بٶتەن قويمادا ٶزٸنٸكٸ دەپ كٶرسەتٸپ الداۋ» فاكتٸسٸ جەنە «قۇقىقتىق سالدار جاساۋ نيەتٸنسٸز مەمٸلە جاسالدى» دەگەن دەلەل نازاردان تىس قالعان.
سونىمەن قاتار, جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ زەرەندٸ اۋداندىق پوليتسييا باسقارماسىنا جەكە ۇيعارىم شىعارۋ تۋرالى ٶتٸنٸشٸ قارالماي, پروتسەسسۋالدىق قۇقىقتار بۇزىلىپ وتىر. تٸپتٸ, سوت وتىرىسىندا مەملەكەتتٸك تٸلدٸ جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە قولدانباۋ دا زاڭدىق كەمشٸلٸك رەتٸندە اتالدى.
وسىنىڭ بەرٸن نەگٸزگە العان كەسٸپكەر نۇريسا ەلٸمبەكتٸڭ بۇل جولى شەندٸلەرگە اپەللياتسييالىق شاعىم تٷسٸرۋٸنە تۋرا كەلگەن. ول قازٸر العاشقى سوت شەشٸمٸنٸڭ كٷشٸن جويۋدى جەنە تالاپ-ارىزدى تولىق قاناعاتتاندىرۋ جٶنٸندە جاڭا شەشٸم قابىلداۋدى سۇراپ وتىر.
زاڭ تٸلٸ نە دەيدٸ?
قر قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ 190-بابى («الاياقتىق») «الاياقتىق – بٶتەننٸڭ مٷلكٸن نەمەسە وعان قۇقىقتى الداۋ نەمەسە سەنٸمدٸ تەرٸس پايدالانۋ ارقىلى يەمدەنۋ» دەپ سٶيلەپ تۇر. بۇل انىقتاماعا كەسٸپكەر نۇريسا ەلٸمبەكتٸڭ باسىنان ٶتكەن جاعداي اينا-قاتەسٸز سەيكەس كەلەدٸ. بٸرٸنشٸدەن, الداۋ بولدى. اعايىندى قاحارمانوۆتار مەن ولاردىڭ سەرٸكتەسٸ تولىق ٶنٸم جەتكٸزۋدٸ ۋەدە ەتتٸ. بٸراق كەلٸسٸلگەن تاۋاردىڭ تەك وننان بٸرٸ عانا بەرٸلدٸ. قالعانى جوق. ەكٸنشٸدەن, سەنٸمدٸ تەرٸس پايدالانۋ بولدى. ەكٸ تاراپ رەسمي كەلٸسٸمشارتقا قول قويدى, تٶلەمدەر بانكتٸك جٷيە ارقىلى ٶتتٸ. تٸپتٸ بٸر بٶلٸگٸنٸڭ رەسمي ەمەس Kaspi-شوتتارعا جٸبەرٸلگەنٸ دە زاڭدى اينالىپ ٶتۋگە جاسالعان ايلا ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. ٷشٸنشٸدەن, بٶتەننٸڭ مٷلكٸن يەمدەنۋ فاكتٸسٸ بار. كەسٸپكەردٸڭ 23 890 000 تەڭگەسٸ قارسى تاراپتىڭ قولىندا قالدى. ياعني مٷلٸك يەسٸ اقشاسىنان ايىرىلدى, ال ۋەدە ەتكەن تاراپ ٶزٸنە تيەسٸلٸ ەمەس قارجىنى يەلەنٸپ وتىر.
مٸنە, قىلمىستىق كودەكس باپتارىنىڭ ديسپوزيتسيياسى وسىلاي اشىق ايقايلاپ تۇر. بۇل – ازاماتتىق-قۇقىقتىق داۋدان گٶرٸ قىلمىستىق قۇرامعا تولىق سەيكەس كەلەتٸن كلاسسيكالىق الاياقتىق. الايدا وسىنىڭ بەرٸن كٶزگە شۇقىپ كٶرسەتكەندەي دەلەلدەر تۇرسا دا پروكۋراتۋرا ٸستٸ «قىلمىس قۇرامى جوق» دەپ توقتاتا سالدى. ال سوتتار ول شەشٸمدٸ بەكٸتٸپ بەردٸ. بۇل جەردە زاڭ مەن ٶمٸردٸڭ اراسىنداعى قايشىلىق ايقىندالا تٷسەدٸ. زاڭ بويىنشا الاياقتىق بار, ٶمٸردە اقشاسى جوعالعان كەسٸپكەر بار. بٸراق رەسمي قورىتىندى – «قىلمىس جوق».
ەندٸ وسىنى قاراپايىم لوگيكاعا سالساق: اقشا بار + تاۋار جوق = قىلمىس. بٸراق بٸزدٸڭ قۇقىق قورعاۋ جٷيەسٸنٸڭ لوگيكاسى باسقاشا: اقشا بار + تاۋار جوق = ازاماتتىق داۋ. دٷكەننەن بٸر بٶلكە نان ۇرلاساڭ, ول – قىلمىس. ال 23 890 000 تەڭگەنٸ قالتاعا باسساڭ, ول – «قۇقىقتىق مەمٸلە». توقەتەرٸ – ەدٸلەتتٸڭ ٸرٸ قىلمىسقا كٶز جۇما قاراپ, ۇساق قىلمىسپەن اينالىسۋى. بۇنى تەك بٸر كەسٸپكەردٸڭ ەمەس, تۇتاس قۇقىقتىق جٷيەنٸڭ داعدارىسى دەرسٸڭ. ەگەر وسىنداي جاعدايدا دا قر قك-نٸڭ 190-بابى جۇمىس ٸستەمەسە, وندا ول باپ كٸم ٷشٸن جازىلعان?..
زاڭدىق تالداۋ: مەمٸلە مە, الاياقتىق پا?
بۇل كلاسسيكالىق ازاماتتىق داۋ ەمەس, قىلمىستىق سحەمانىڭ اينا-قاتەسٸز ٷلگٸسٸ بولسا كەرەك. ٶيتكەنٸ ازاماتتىق كودەكستٸڭ 147, 151-باپتارى مەمٸلە جارامسىز بولسا, ونىڭ زاڭدىق كٷشٸ جوق دەپ كٶرسەتەدٸ. بٸراق مۇندا جاي «جارامسىز مەمٸلە» ەمەس, قاساقانا الداۋ, جوسپارلانعان ەرەكەت بار. سوندىقتان ٸستٸ تەك ازاماتتىق-قۇقىقتىق پلاندا قاراستىرۋ – قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸكتەن جالتارۋدىڭ بٸر جولى عانا.
وسىنىڭ بەرٸن قورىتا ايتقاندا, ەدٸلەت قايدا? ەلبەتتە, مۇنداي جاعدايدا مەملەكەتتٸك زاڭ قىلمىستى ايقىنداماي, ەدٸلەتتٸ قورعاماي تۇرسا, سەنٸم قۇلايدى. سەنٸم قۇلاعان جەردە بيزنەس تە, ينۆەستيتسييا دا, ازاماتتىق كەلٸسٸم دە ٶمٸر سٷرە المايدى. قازاقستان بيلٸگٸ جيٸ ايتاتىن «جاڭا, ەدٸلەتتٸ قازاقستان» ۇرانى دەل وسىنداي ٸستەردە سىنالادى. ەگەر 30 ميلليون تەڭگەلٸك الاياقتىق «قىلمىس ەمەس» دەپ تانىلسا, وندا «ەدٸلەت» دەگەننٸڭ قاعازداعى ەدەمٸ سٶزدەر عانا بولىپ كٶرٸنەرٸ حاق.
ەركەعالي بەيسەنوۆ
