Алматыда қалалық Әділет департаментінің Алматы қалалық адвокаттар алқасының адвокаты Мұрат Адамды лицензиясынан айыру жөніндегі талап-арызы қаралып жатыр. Сотқа жүгінуге Ішкі істер органдарының ұсынысы негіз болған. Аталған талап-арыз адвокаттың кәсіби қызметіне, сондай-ақ қолданыстағы заңнама мен Кәсіби этика кодексінің талаптарын сақтауына берілетін бағамен байланысты, деп хабарлайды Dalanews.kz

Алматы қаласы Әділет департаменті басшысының орынбасары Қанат Базарбаевтың айтуынша, ведомствоның ұстанымы адвокаттың әрекеттеріне қатысты нақты деректер мен құқықтық бағаға сүйене отырып қалыптастырылған.

«Алдымен атап өткім келетіні, Әділет департаментінің сотқа берген талабы тек адвокаттың кәсіби мінез-құлқына және оның заңнама мен Кәсіби этика кодексінің талаптарын сақтамауына қатысты. Талап-арызды беруге Ішкі істер органдарының ұсынысы негіз болды», – деді Қанат Базарбаев.

Оның айтуынша, бұл істе шешуші мәнге 2025 жылғы 1 желтоқсанда Алматы қаласында жүргізілген санкцияланған тергеу әрекеттері ие. Дәл сол күні адвокаттың өзін ұстауы, сондай-ақ одан кейін қоғамдық кеңістіктегі әрекеттері құқықтық бағалаудың нысанына айналған.

«2025 жылғы 1 желтоқсанда түскі уақытта санкцияланған тінту жүргізіле бастады. Ал шамамен бір сағаттан кейін, түске таман, нақтырақ айтқанда сағат 12:50-де кеңсеге адвокат М. Адам келді. Ол тергеу әрекеттеріне қатысуға жіберуді талап етті. Алайда маңызды жайт – ол өзінің қорғаушы мәртебесін растайтын ешқандай құжат ұсынған жоқ. Яғни сол сәтте М. Адам іс жүзінде процесс қатысушысы болмағанын түсіну қажет», – деп түсіндірді Қанат Базарбаев.

Алматы қаласының Әділет департаментінде адвокаттың процессуалдық мәртебесі болмаған жағдайда оның тергеу әрекеттеріне қатысуға құқығы жоқ екеніне назар аударды. Алайда бұл жайт сол күні-ақ оның қоғамдық кеңістікте белсенді түрде мәлімдеме жасауына кедергі келтірмеген.

«Сол күні сәл кейінірек, шамамен сағат 14:30-да, ол әлеуметтік желілерде (Facebook, YouTube, Instagram) 16 жарияланым таратып үлгерді. Ол жазбаларында қорғауындағы адамның құқықтары бұзылды деп көрсетіп, іске жіберілмегенін және тергеу тарапынан заңсыз әрекеттер болды деп мәлімдеді. Мұны өзі қоғамды жаңылыстырып, деректерді бұрмалап отырғанын анық біле тұра жасаған. Мұның барлығы тиісті хабарлама алынғанға дейін болған», – дейді Қанат Базарбаев.

Ведомстводан мәлімдегендей, кейін сот актісімен сотқа дейінгі тергеп-тексеру органдарының әрекеттерінің заңдылығы расталған. Алайда соған қарамастан, әлеуметтік желілердегі жарияланымдар шығару жалғаса берген.

«2025 жылғы 10 желтоқсанда Алматы қаласының тергеу соты тергеу әрекеттерін заңды деп танып, шағымды қанағаттандырмағанына қарамастан, адвокат М. Адам әлеуметтік желілерде жалған жарияланымдар жасауды жалғастырды. Бұл жазбалар рұқсат етілген құқықтық қорғау шегінен шығып, сотқа дейінгі тергеп-тексеру органдары мен сотқа қысым көрсету ретінде бағалануы мүмкін. Аталған деректер ведомствоаралық тергеу-жедел тобының материалдарымен расталады», – деп атап өтті Базарбаев.

Алматы қаласының Әділет департаментінде ведомствоның әрекеттері тек құқықтық сипатта екенін және адвокатура институтының өзіне қарсы бағытталмағанын атап өтті.

«Әділет департаменті өз қызметін тек заң аясында жүзеге асыратынын атап өткім келеді. Ведомство барлық адвокаттар кәсіби жауапкершіліктің бірдей стандарттарын сақтауға тиіс деген ұстанымды қолдайды», – деп атап өтті Қанат Базарбаев.

Базарбаев адвокатураның тәуелсіздігіне қысым жасалып жатыр деген мәлімдемелерге де жеке тоқталды. Ведомство өкілінің айтуынша, адвокаттық қызметтің тәуелсіздігі – іргелі, негізгі қағидаттардың бірі.

«Адвокатураның тәуелсіздігі – құқықтық мемлекеттің негізгі қағидаттарының бірі және Әділет министрлігі бұл ұстанымды жүйелі түрде қолдайды. Біз бір нәрсені анық түсінуіміз керек: тәуелсіздік жауапкершіліктің жоқтығын білдірмейді. Заң мен кәсіби этика адвокатқа белгілі бір міндеттер жүктейді. Адвокаттар құқықпен жұмыс істейді, бұл өте маңызды. Яғни әрбір адвокат процессуалдық нормаларды сақтауға, сотпен және тергеу органдарымен дұрыс әрі сауатты қарым-қатынас орнатуға, өз қарсылықтарын құқықтық әрі әдепті формада білдіруге міндетті. Мұны әр адвокат есте ұстауға тиіс», – деп түсіндірді Базарбаев.

Сондай-ақ ол бұл жерде жеке пікір немесе кәсіби дау туралы емес, сот шешімі бар кезде шындыққа сәйкес келмейтіні танылған ақпараттың жария түрде таратылуы жөнінде сөз болып отырғанын атап өтті.

«Нақты осы жағдайға қатысты айтатын болсақ, мұнда тергеу әрекеттері заңды деп танылған сот актісі бола тұра, шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтердің жария түрде таратылуы сөз болып отыр. Әділет департаменті адвокатураның тәуелсіздігі мен қоғамның сот төрелігіне деген сенімі арасындағы тепе-теңдікті сақтау қажеттігін басшылыққа алады», – деп мәлімдеді Қанат Базарбаев.

Спикердің айтуынша, қолданылатын шараның түрі заң талаптарына сәйкес айқындалады. Құқықбұзушылықтың сипатына қарай заңда әртүрлі әрекет ету тетіктері қарастырылған. Осы жағдайда тәртіптік шаралармен шектелмей, лицензиядан айыру туралы талап-арызбен сотқа жүгіну туралы шешім қабылданған.

«Еліміздің заңнамасында адвокаттар жол беретін құқықбұзушылықтарға қатысты ықпал ету шаралары қарастырылған. Мәселен, тәртіптік комиссия бір реттік сипаттағы бұзушылықтарды, кәсіби стандарттардан елеусіз ауытқуларды, сондай-ақ заң көмегін көрсететін тұлға ретінде адвокатқа деген сенімді жоғалтпай-ақ түзетуге болатын жағдайларды қарайды», – дейді Қанат Базарбаев.

Алайда қаралып отырған жағдайда мүлде өзге жағдай анықталған.

«Алайда бұл жағдайда Әділет департаменті өрескел заңбұзушылықтардың бірнеше рет орын алғанын, олардың жария сипатта болғанын, сондай-ақ жалған ақпаратты тарату үшін медиа мен әлеуметтік желілердің жүйелі түрде пайдаланылғанын анықтады. Сонымен қатар тергеу әрекеттерінің заңдылығын растайтын сот шешімі ескерілмеген», – деп баяндады Қанат Базарбаев.

Ведомство адвокаттық қызмет лицензияланатын қызмет түрлеріне жататыны және Әділет департаменті өз құзыреті аясында анықталған заңбұзушылықтарға міндетті түрде әрекет етуге тиіс екенін еске салды.

«Адвокаттық қызмет лицензияланатын салаға жатады, ал Әділет министрлігі лицензия беруші орган ретінде анықталған бұзушылықтарға жауап қайтаруға міндетті. Осы жағдайда министрлік адвокаттың лицензиясынан айыру туралы талап-арызбен сотқа жүгіну арқылы өз өкілеттігін жүзеге асырып отыр», – деп атап өтті ол.

Алматы қаласы Әділет департаменті басшысының орынбасары Қанат Базарбаевтың айтуынша, бұл жағдайда лицензиядан айыру жазалау шарасы ретінде емес, заңда көзделген кәсіби қызмет пен құқықтық жүйені қорғау тетігі ретінде қарастырылып отыр.

«Осының барлығын ескере отырып, лицензиядан айыру кәсіби стандарттарды сақтау мен заң талаптарының орындалуын қамтамасыз етуге бағытталған, заңда көзделген шара ретінде қарастырылып отыр», – деп түйіндеді Қанат Базарбаев.