2025 jylǵy 3 tamyzda Aleksandriia qalasynda (AQSh, Virdjiniia shtaty) mektep komandalary arasynda shahmattan álem chempionaty bastaldy, oǵan Qazaqstannan alty komanda qatysyp jatyr,- dep habarlaidy Dalanews.kz
286 jas shahmatshy 48 elden kelgen 55 komanda quramynda Aleksandriia qalasyndaǵy (Virdjiniia shtaty) Episcopal High School kampýsynda jinaldy. Bul oqý orny AQSh-tyń astanasy Vashingtonmen shekaralas ornalasqan. 3-6 tamyz aralyǵynda olar mektep komandalary arasyndaǵy kezekti álem chempionatynyń medaldary úshin baq synasady.
Starttyq tizimde, rapidtegi negizgi tórt oiynshynyń ortasha reitingine qarai jasalǵan komandalar tiziminde qazaqstandyq komandalardyń oryndary kelesidei:
- RFMM (Almaty): Edgar Mamedov (2299), Imanǵali Aqylbai (2292), Zarina Nurǵalieva (2152), Álihan Dáýlet (2173), Ádijan Esenǵali (1989), kapitan Saiat Egenberdiev – 2229;
- SEED Educational Complex (Astana): Danis Qýandyquly (2156), Aldiiar Sailaýbai (2011), Arsen Aitmuhanov (1762), Ailin Zarqym (1905), kapitan Qýanysh Súleimen – 1959;
- RFMM-2 (Astana): Islam Áiten (2045), Vladimir Savitskii (1977), Ernur Ahmediiar (1802), Madina Momyn (1792), Dúkembaeva Kamila (1434), kapitan Botakóz Jalǵasbaeva – 1904;
- RFMM-1 (Astana): Iasmina Alemanova (1886), Miras Hasenov (1765), Arystan Jańabaev (1684), Aisara Túienbaeva (0), Áset Munara (1614), kapitan Rahat Qýanyshev – 1737;
- O. A. Joldasbekov atyndaǵy № 9 IT-litsei (Shymkent): Bekzathan Sazantaev (1452), Ahmediiar Súgraliev (1667), Álihan Jánibek (1442), Nursaia Jumabek (1642), Aldiiar Rysbaiuly (1519), kapitan Zeinep Sultanbek – 1570;
- D. A. Qonaev atyndaǵy mektep-gimnaziia (Aqtóbe): Aldiiar Asylbek (0), Amanbek Ótetileý (1813), Nurasyl Sapartileýov (1582), Nurgúl Baýyrjan (1446), kapitan Baýyrjan Janashov – 1560.
Bizdiń komandalardyń ártúrli oryndary eki jas kategoriiasy boiynsha álem chempionatyna irikteý júrgizilgendigimen túsindiriledi: 18 jasqa deiin (U18, 2007 jyly jáne odan keiin týǵan oiynshylar) jáne 12 jasqa deiin (U12, 2013 jyly jáne odan keiin týǵan oiynshylar). Aleksandriiada jas boiynsha bóliný joq, al komandalardyń quramynda qyzdar men 12 jasar oiynshylardyń bolýy negizi mindetti emes, tek óz erkimen qabyldanatyn sheshim (dáieksóz): «Múmkindik bolsa, komanda quramynda uldar men qyzdar, sondai-aq 2012 jyly nemese odan keiin týylǵan kem degende eki oiynshy bolýy kerek» (original: Where possible, a team shall include both boys and girls, and at least two players born in 2012 or later).

Al bizdiń balalarymyzǵa negizgi qarsylas kim? Árine, bul tizimde ekinshi oryn alǵan komanda, ortasha reitingi 2210 bolatyn Velammal MHS School (Chennai, Úndistan), quramynda halyqaralyq sheberler S. Asvat (rapidtegi reitingi – 2369/klassikadaǵy – 2500) jáne A.R. Ilamparthi (2358/2515) bar. Ilamparthi jaqynda Óskemende 11-shi oryn alǵan, al Asvat óziniń atyna úlken jetistikter tirkep úlgergen: Frantsiiadaǵy 10th Noisiel Open 2025 jáne Germaniiadaǵy Grenke Open 2025 týrnirlerinde jeńiske jetip, Germaniiadaǵy jarysty 2779 performansymen baǵyndyrdy!
Top-10 komandalardyń arasynda da óz juldyzdary bar: 3. University High School (Irvin, AQSh) – 2007, 4. State Gymnasium No 1 (Riga, Latviia) – 1998, 5. Kantonsschule Alpenquai (Liýtsern, Shveitsariia) – 1970, 7. Gymnázium, Grösslingová 18 (Bratislava, Slovakiia) – 1958, 8. Hampton (London, Angliia) – 1946, 9. The Harker School (San-Hose, AQSh) – 1944.

Alǵashqy eki týrdaǵy nátijeler 8 týrdyń ishinen «tórtke tórt» formatynda ótýde, ýaqyt baqylaýy – rapid 45+10 (ár partiiaǵa 45 minýt, ár júriske 10 sekýnd qosylady, birinshi júristen bastap). 11 komandada eki jeńis bar, onyń ishinde úsh qazaqstandyq jetekshi komanda da bar.
Buǵan deiin týrnirdiń ashylýy saltanatty túrde ótti, oǵan Halyqaralyq shahmat federatsiiasynyń (FIDE) prezidenti Arkadii Dvorkovich, Halyqaralyq mektep shahmat federatsiiasynyń (ISCF) prezidenti Timýr Týrlov (ol KazChess/Qazaqstan shahmat federatsiiasynyń prezidenti) jáne Barbados bilim berý reformalary ministri Chad Blekman qatysty. Blekman – kóp jyldar boiy BUU-daǵy bul eldiń ókildigin basqarǵan belgili diplomat. Alǵashqy eki qonaq matchtyń 1-shi týrynda RFMM (Almaty) – Giersings Realskole (Odense, Daniia) kezdesýi boiynsha simvolikalyq alǵashqy júristi jasady.

«Búgin biz qarapaiym jarysty ǵana bastap otyrǵan joqpyz. Biz álemniń túkpir-túkpirinen eń daryndy jáne jarqyn jastardy biriktiretin oqiǵany qurap jatyrmyz. Munda ártúrli elder men mádenietterden kelgen balalar bir erejemen oinap, bir tilde – shahmat tilinde sóileidi. Shahmat – bul jai sport emes. Bul – oilaý tásili. Ol tártipke, sheshim qabyldaýǵa jáne óz áreketteriniń saldaryn kóre bilýge úiretedi. Bul – ómirde, mamandyqta jáne qoǵamda ár adamǵa qajet bolatyn oilaý daǵdylaryn qalyptastyratyn oiyn. Men muny tek federatsiia basshysy retinde ǵana emes, shahmat oinaityn balalardyń ákesi retinde de aityp otyrmyn», – dedi Halyqaralyq mektep shahmat federatsiiasynyń (ISCF) prezidenti Timýr Týrlov.
Búgin 3-shi jáne 4-shi týrlar ótedi, jáne 3-shi týrda ózara qaqtyǵysta RFMM (Almaty) men RFMM-2 (Astana) kezdesedi, al SEED Educational Complex (Astana) qarsylas retinde Wellington College (Jańa Zelandiia) komandasymen oinaidy, 1-shi týrda olar bizdiń Aqtóbeden kelgen kishkentailar komandasyn jeńip ketken bolatyn.

4 jáne 5 tamyzda Aleksandriiada Smart Moves Summit 2025 sammiti ótedi, onda shahmat arqyly bilim berý ózgeristeri taqyryby talqylanady. Bul sharanyń negizgi spikerleri arasynda FIDE basqarmasynyń orynbasary Dana Reiznietse-Ozola (Latviia), KazChess/QFSh prezidenti Timýr Týrlov, FIDE-niń «Chess in education» komissiiasynyń tóraǵasy Djerri Nesh (AQSh), Robert Katende (Ýganda), «Queen of Katwe» atty Disnei filminiń negizi bolǵan SOM shahmat akademiiasynyń negizin qalaýshy, psiholog Hose Fransisko «Pep» Sýares (Ispaniia), Chess in the Schools (NYC) uiymynyń prezidenti Djenni Ingber (AQSh) jáne basqa da kóptegen mamandar qatysady.