«Alataý» dástúrli óner teatry úshin shyǵarmashylyq turǵydan da, halyqaralyq mádeni bailanystar turǵysynan da 2025 jyl erekshe belesterge toly boldy. Dástúrli ónerdi jańǵyrtý, ulttyń tól mádenietin keńinen nasihattaý, zaman talabyna sai jańa baǵyttardy igerý jolynda teatr ujymy mazmundy jobalardy júzege asyryp, elimizdiń birneshe óńirinde jáne shetel sahnasynda ulttyq ónerdiń mereiin asyrdy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Atap aitatyn bolsaq Birjan saldyń shyǵarmashylyǵynan syr shertetin «Temirtas» rekviemi sahnalandy. «Temirtas» rekviemi Birjan saldyń sońǵy kúnderi men shyǵarmashylyǵynyń mańyzdy kezeńderin beineleidi. Sondai-aq qazaq halqynyń qaimaǵy buzylmaǵan ánderi men onyń filosofiiasy tereń ashylyp, dástúrli ónerge sýsaǵan kórermenniń kúdikti oiyn seiiltti. Birjan saldyń shyǵarmashylyǵy qazaq án óreniniń qazynasy sanalsa, onyń ishindegi «Temirtas» áni sal-serisiniń máńgilik murasy. «Temirtas» arqyly biz Birjan saldy tek aqyndyq jáne ánshilik qyrynan ǵana emes, adamdyq bolmysy jaǵynan da tanyp-bilemiz. Rejisser saldyń boiamasyz taǵdyryn kórsetý arqyly, qazaq halqynyń búgingi men erteńine degen tolǵanysyn da jetkizýge tyrysqan. Máselen, qoiylymda dombyrany syndyryp, sońynda joǵary qoiatyn kórinis bar. Bul jahandaný zamanyndaǵy syrttan kelgen mádeniet pen ulttyq ónerimizdiń arasyndaǵy tartysty beineleýi dep uǵynsaq bolady.
Gastroldik saparlar – ulttyq ónerdi óńirlerge jetkizgen aýqymdy jumystarǵa jalǵasty. Almaty qalasy Mádeniet basqarmasynyń qoldaýymen 2025 jyldyń sáýir men maýsym ailary aralyǵynda teatr Almaty, Jetisý, Túrkistan, Qyzylorda, Jambyl, Abai, Shyǵys Qazaqstan oblystary men Shymkent qalasyn qamtyǵan aýqymdy gastroldik sapar uiymdastyrdy. Barlyǵy 42 qoiylym sahnalanyp, ár óńirdegi kórermen qaýym teatr ónerpazdaryn zor qýanyshpen qarsy aldy.
Almaty oblysyndaǵy Narynqol, Kegen, Shonjy, Shelek, Jarkent, Esik, Qonaev, Qaskeleń, Myńbai syndy eldimekenderden bastap, Jetisý óńiriniń Taldyqorǵan, Tekeli, Sarqan, Balpyq bi, Saryózek siiaqty aimaqtaryndaǵy qoiylymdar anshlagpen ótti. Balalarǵa arnalǵan «Ágýgai men Igigai» ertegilik qoiylymy jas kórermenderdiń airyqsha yqylasyna ie boldy.
Syr elinde Qyzylorda, Shieli, Jańaqorǵan aimaqtaryndaǵy qoiylymdar da erekshe áser qaldyrdy. Túrkistan men Shymkent qalasyndaǵy óner sapary qazaqy salt-dástúrmen kómkerilgen «Altybaqan», «Aiman-Sholpan», «Ágýgai men Igigai» qoiylymdarymen tolyqty.
Teatrdyń barlyq qoiylymdary – jandy daýysta, 20-dan astam ulttyq aspapty meńgergen «Alataý» etno-folklorlyq ansambliniń súiemeldeýimen ótti. Sonymen qatar, trýppa quramynda kásibi bi ansambli, dástúrli ánshiler, aqyndar men jas akterler óner kórsetti.
Gastroldik sapar Abai oblysy men Shyǵys Qazaqstanda jalǵasyn tapty. Semeidegi Abai atyndaǵy qazaq mýzykalyq-drama teatry óner ujymyn saltanatty túrde qarsy alyp, «ALATAU FM RADIOSY» mýzykalyq komediiasy kórermenge usynyldy. Qoiylym barlyq jasqa ortaq merekelik kóńil-kúi syilap, ulttyq tárbie men adami qundylyqtardy nasihattady.
Óskemen qalasynda da ónerpazdar erekshe qoshemetke ie boldy. Eki teatr arasynda mádeni yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoiylyp, shyǵarmashylyq bailanysty jańa deńgeige kóterdi.
Halyqaralyq sahnadaǵy úlken jetistik
2025 jyldyń eń mańyzdy jetistikteriniń biri – teatrdyń «Mamluk. Sultan Beibarys» spektakliniń TMD elderiniń V Jastar teatr forýmynda kórsetilip, A.P. Chehov atyndaǵy XVII Halyqaralyq teatr festivaline resmi túrde shaqyrylýy boldy. Shildeniń 8–9 kúnderi Máskeýdegi Mossovet atyndaǵy teatr sahnasynda otandyq óner biigin kórsetti. Sultan Beibarystyń 800 jyldyǵyna orai tusaýy kesilgen bul qoiylym – óziniń sahnalyq formasy men rejisserlik sheshimderi arqyly erekshelenedi. Qoiylymnyń rejisseri – otandyq jas tolqyn rejisserleriniń biri, «Daryn» Memlekettik jastar syilyǵynyń iegeri, TIýRKSOI-dyń «Túrki áleminiń úzdik rejisseri» Farhad Moldaǵali.
– Osyndai álemge belgili, bedeldi A.P. Chehov atyndaǵy festivalge qatysyp, ózderiniń teńdesiz ónerlerin pash etken «Alataý» dástúrli óner teatrynyń ujymyna erekshe alǵysymdy jetkizgim keledi. Elimizdiń mártebesin kótergen qoiylym boldy. Ózimizdiń ulttyq ereksheligimizdi osyndai óner týyndylarymyzben mádeniet salasynda kórsetip otyrýǵa biz árqashanda qoldaý bildirýge daiynbyz. Bul rejisserdyń jáne teatr ujymynyń úlken eńbegi. Kórermenderdiń sizderge degen ystyq yqylasyn kórdińizder. Qoiylym óte sátti ótti dep aita alamyz. Teatr ujymy bolashaqta da úlken jetistikterge jetip, álemdik deńgeide qazaq mádenietin tanyta berińizder degim keledi, - dedi Resei Federatsiiasyndaǵy Qazaqstannyń Tótenshi jáne ókiletti elshisi D.Á.Abaev.
Sonymen birge, teatrdyń «Steppes Rhapsody» qoiylymy álemdegi eń iri teatr alańdarynyń biri sanalatyn «Avinon OFF» festivalinde sahnalanyp, qazaqtyń kóne dástúrleri men mádenietin halyqaralyq qaýymǵa pash etti. Bul qoiylymda «Alataý» teatrynyń ásem úni men tereń bii qazaq halqynyń tarihyn sóiletti. Ata-babalarymyzdyń qanymen sińgen kóshpendilik rýhy, uly dalanyń keńdiginen týyndaǵan aiqyndyq sahnada tereń ári mol sezimdermen oryndaldy. Qoiylymnyń alǵashqy sáti — «Shaman bii» men «Aqsaq qulan» kúiiniń áýenderi halyqtyń tereń filosofiiasy men tarihi sanasyn beinelei otyryp, kórermendi birden óz álemine tartyp áketti. Dombyranyń kúmbiri, qobyzdyń syzdy úni qazaqtyń ótken dáýirin, onyń máńgilik tirshiligin kórsetti.
Festivaldiń Co-President-i Arold David qoiylymdy joǵary baǵalap, onyń álemdik deńgeidegi mańyzyn atap ótti.
"Men frantsýz qaýymyna qazaqtyń qazirgi zamanǵy ónerin tanytyp, elimizdiń bai shyǵarmashylyq álemi jaiynda tereń túsinik berý úshin osy uly ónerdiń alaýyn jaǵyp, qoiylymdy usyndym. Bizdiń festivalimizde jyl saiyn álemniń túkpir-túkpirinen 2000-nan asa teatr maitalmandary qatysyp, túrli qoiylymdardy tańdap, óz óner sarailarynda kórsetý úshin olardy óz baǵdarlamalaryna qosady. Bul festival — shyǵarmashylyq almasý, kezdesýler men kásibi tájirbie bólisý alańy. Osylaisha, men sizderdiń shyǵarmashylyǵyńyzdyń júregine tereń úńilip, ony bolashaqtaǵy gastrolder men festivalderde qazaqtyń ónerin kórýge ynta tanytatyn kópshilik tabady dep úmittenemin. Biz mádenietterdi ózara almasý men halyqaralyq dialog aiasynda jumys istep, ózara túsinistik pen bailanysty nyǵaitý úshin osyndai shynaiy kezdesýlerdi qajet etip otyrmyz", - dedi Arold David.
Respýblika kúni aiasyndaǵy halyqaralyq mádeni sharalar da teatr jetistigin eseledi. Almaty qalasy ákimdiginiń qoldaýymen QR Ulttyq merekesi – Respýblika kúnine orai Estoniia astanasy Tallin qalasynda ótken merekelik kontsertte «Ulytaý» etno-rok toby óner kórsetip, qazaq mýzykasyn eýropalyq kórermenge tanytty.
Bul – qazaq óneriniń jahandyq keńistiktegi mártebesin kótergen iri jetistikterdiń biri. Halyqaralyq bilim jáne kásibi damý baǵytynda 2025 jyldyń 24 maýsymy men 4 shildesi aralyǵynda teatrdyń 15 qyzmetkeri Malaiziianyń Kýala-Lýmpýr qalasynda kásibi biliktiligin arttyrdy. Bul – teatrdyń halyqaralyq standarttarǵa sai mamandar daiarlaý baǵytyndaǵy mańyzdy qadamdardyń biri.
Jyl qorytyndysynda teatr qyzmetkerleriniń eńbegi joǵary deńgeide baǵalandy. Mádeniet qyzmetkerleri kúnine orai Alma Amanjolova Prezident Jarlyǵymen «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattaldy. 47 jyldyq eńbek ótili bar kostiýmer Saǵymkúl Qarabalina men aqyn, dramatýrg, «Alash» halyqaralyq ádebi syilyǵynyń iegeri Baqyt Bedelhan Almaty qalasy ákiminiń Alǵys hatyna ie boldy. Respýblika kúni qarsańynda Saǵyzbai Qarabalin «Parasat» ordenimen, al Inara Aýbakirova «Qurmet belgisi» tósbelgisimen marapattaldy.
Sonymen qatar, Qazaqstan teatr synshylary birlestiginiń VII márte uiymdastyrylǵan «Synshylar júldesi – 2025-te» Ádilet Tamenov «Temirtas» spektakli úshin «Drama spektakliniń jyl horeografy» nominatsiiasyn jeńip aldy. Al «Alataý» dástúrli óner teatry «Respýblikalyq gastroldik saparlar» baǵyty boiynsha 1-oryn ielense, balalarǵa arnalǵan «Ágýgai men Igigai» ertegisi 7 637 kórermen jinap, 4-orynǵa ie boldy.
Jyl sońynda teatrda taǵy bir mańyzdy shyǵarmashylyq bastama qolǵa alyndy. Rejisser Meiram Habibýllin daiyndaǵan «Qairan Abai» spektakli kórkemdik keńestiń qaraýyna usynylyp, maquldandy. Qoiylym qazaq rýhaniiatynyń temirqazyǵy Abaidyń tulǵasyn zamanaýi sahnada jańa qyrynan tanytýǵa baǵyttalǵan. Atalǵan spektakl men jospardaǵy «Qorlan» qoiylymy kórermenge aldaǵy premeralarda jol tartpaq.
2025 jyl «Alataý» dástúrli óner teatry úshin shyǵarmashylyq órleý jyly boldy. Teatr: ulttyq ónerdi aimaqtarǵa keńinen nasihattady, halyqaralyq festivalderde Qazaqstan mádenietin joǵary deńgeide tanytty, jańa qoiylymdarmen repertýaryn tolyqtyrdy, kásibi seriktestik aiasyn keńeitti, ulttyq qundylyqtardy dáripteýdi basty maqsat etkenin naqty isterimen dáleldedi.
Ortalyq Aziiadaǵy jalǵyz dástúrli óner teatry retinde «Alataý» aldaǵy ýaqytta da ulttyq ónerdi álemge tanytyp, rýhani jańǵyrýdyń jarqyn úlgisi bolýdy jalǵastyratyny sózsiz.
Ardaq Berkimbai
