Bir top ǵalym qazaqtyń shejire júiesin qaita qarastyrýdy usynady. Onda da ony tek týystyq, rýlyq jeliler tizbegimen ǵana emes, eldik sipatta, ózge etnostardy qosa qamtý jáne áieldiń qoǵamdaǵy ornyn — tarihi jáne qazirgi kontekste de qarastyrýǵa bolatyny aitylady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Elordadaǵy JOO-lardyń birinde (TAU University) ótken talqyda genderlik teńdik degen múmkin emes, onyń ornyna genderlik ádilettilik uǵymyn qoldanysqa engizý usynyldy.
"Genderlik ádilettilik - búkil qoǵamnyń órkendeýi men turaqty damýynyń negizi. Bul — deni saý, bilimdi, tabysty jáne ádiletti qoǵam qurýdyń joly. Ol áielderdiń quqyqtary ǵana emes, sonymen qatar jynysyna qaramastan qoǵamnyń barlyq múshelerine óz rólin, múmkindikterin jáne qurmetti ádil bólýdi qarastyrady. Bul - turaqty damý men áleýmettik úilesimdiliktiń negizi. Tarihi derekter qazaq áieliniń oshaq basy-qasynda ǵana emes, sonymen qatar dana tálimger, qoǵamdyq sheshimderge qatysýshy jáne mádeni kodtardy jetkizýshi rólin de atqarǵanyn rastaidy. Sol sebepti Qyzbike, Nurbike, Aibike, Altyn, Toqbike, Muryn analar shejireden laiyqty oryn alǵan. Bul ulttyq mádeniettiń quramdas bóligi retinde qazaqta genderlik ádilettiliktiń baryn kórsetedi. Bul analarElimizdiń áiel jartysynyń minez-qulqy úshin ideal bola alady.
Qazaqstanda shamamen 10,37 million áiel adam turady. Bul el halqynyń jalpy sanynyń shamamen 51,1 paiyzyn quraidy", - deidi qoǵamda tanymal ári tájiribeli áiel, keń oily, bedeldi pedagog jáne belgili qoǵam qairatkeri "Kazbrands" qoǵamdyq qorynyń Prezidenti Jańyl-Bike Kasymqyzy.
Al Esil University-diń dotsenti, filosofiia ǵylymdarynyń kandidaty Erzat Jetibaev búginde Ádiletti Qazaqstandy qurý jaǵdaiynda ulttyq azshylyqtardy qoǵamdyq qundylyq júielerine integratsiialaý ózekti mindet bolyp tabylatynyn aitady.
"Shejire ártúrli etnostar arasyndaǵy týystyq jáne rýhani bailanystardy ashatyn biriktirýshi platforma bola alady jáne sol arqyly áleýmettik birlikke yqpal etedi. Sondyqtan ózin qazaqpyn dep sanaityn azshyl top ókilderin shejirege qossaq, budan utpasaq utylmaimyz", - deidi ol.
2021 jylǵy halyq sanaǵynyń derekterine sáikes, Qazaqstanda 122 ulttyń ókilderi turady:
- eń kóp bóligin qazaqtar quraidy – 70,4%.
- odan keiingi orynda orystar – 15,5%,
- al ózbekter úlesi – 3,2%.
Basqa da iri etnostardyń úlesi tómendegidei:
- ýkraindar – 2%,
- uiǵyrlar – 1,5%,
- nemister – 1,2%,
- tatarlar – 1,1%,
- ázerbaijandar – 0,8%,
- koreiler – 0,6%,
- túrikter – 0,5% jáne basqa ult ókilderi.
Osylaisha, Shejireni myna turǵyda qarastyrý usynylady:
- mádeni sáikestikti saqtaý quraly retinde,
- urpaqaralyq dialog mehanizmi retinde,
- áiel men otbasyn qurmetteýge tárbieleý resýrsy retinde,
- ártúrli ult ókilderin ortaq qundylyqtar arqyly biriktirýdiń úlgisi retinde.
"Qoryta aitqanda, IT tehnologiialar dáýirinde aqparat qoǵam men adamnyń sanasyn basqarady ulttyq qundylyqtarǵa jas býyn urpaqty tárbieleý, qoǵamnyń azamattyq uiymdarymen birlese is-áreket etý jolynda, qazaq halqynyń tutastyǵy men birligin nyǵaitý, jastardyń jat dini aǵymdarǵa erip,jaman jolǵa túsip ketpeýi, qazaq qoǵamynyń negizgi irgeli qundylyqtary dáriptelýine qoldaý berý jáne damytý úshin, qoǵamda ulttyq salt-dástúrge qaishy keletin áreketterdiń aldyn alýda qazaq halqyna tán igi qasietter, izettilik, meiirimdilik, ádilettilik, ynsaptylyq, aiasyndaǵy mobildi tárbie jasaý kerek", - deidi Erzat Jetibaev.
"Tamyr" áleýmettik jobasy "Kazbrands" qoǵamdyq qorynyń qoldaýymen, sondai-aq tsifrlyq tehnologiialardy meńgergen tálimgerlerdiń, eriktilerdiń, jas ázirleýshiler men dizainerlerdiń belsendi qatysýymen qurylǵany da naqtylanady.
