Memleket ózi baiqamai kommertsiialyq ipotekalyq naryqty óltirip ala jazdady. Endi kinálilerdi jazalaý protsesi bastalýy múmkin, dep habarlaidy Dalanews.kz DALA INSIDE derekkózine silteme jasap.
Derekkóz málimetinshe, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi óz sheshiminen ózi shoshyp ketken.
“Ipoteka JTSM-yndaǵy altybaqan QNRDA tóraiymy Mádina Ábilqasymovanyń eń sátsiz keisi bolaiyn dep tur. Buǵan deiin qarjy naryǵyn retteý agenttigi esh ýaqytta dál bulai óz sheshimin tez ózgertpegen bolatyn. Agenttiktiń óz ishinde qazir emotsionaldy tolqýlar júrýde. Kezinde bul normany modeldep, dáleldep qorǵaǵan qyzmetkerler, iaǵni bas mamandar men ekspertter taiaq jep jatyr”, - deidi, derekkóz.
Áńgime ekinshi deńgeili bankter ipotekasynyń jyldyq tiimdi mólsherlemesin 20 paiyz deńgeiimen shekteýge qatysty bolyp otyr. QNRDA osy normany engizip, ol ereje 16-shy maýsymnan bastap zańdy kúshine enýi tiis edi. Bankter óz qarsylyǵyn ashyq bildirmese de, “tehnikalyq jumystar” degen jeleýmen ipoteka berýdi múlde toqtata saldy. Al memleket bankterdi kommertsiialyq ipoteka berýge májbúrlei almaidy. Sondyqtan agenttik shoshyp ketti de, normanyń óz kúshine enýin qarasha aiyna deiin shegerip qoidy.
“QNRDA ipotekadaǵy jyldyq tiimdi mólsherlemeni shekteýdi aqyryndap umyttyryp, jalpy bul normany alyp tastaityn siiaqty. Sebebi bankter «20 paiyzben ipoteka berý bizge qyzyq emes» degen syńai tanytýda. Bul shantaj da bolýy múmkin. Ondai bolsa bankter memleketti qalpaqpen ońai qaǵyp aldy dep aitýǵa bolady”, - deidi derekkóz.
Aitýynsha, bankter ipotekadan bir kúnde ketip qalsa, onda bul naryqta memlekettik “Otbasy bank” qana qalady.
“Al bul QNRDA-nyń jalpy qarjy naryǵyn damytý, básekelestikti arttyrý boiynsha strategiiasyna qaishy nárse. Sonda agenttik ózi damytýy tiis qarjy naryǵyn óltirip alýy ǵajap emes”, — dep qosty derekkóz.
Derekkóz usynǵan materialǵa súiensek, bankter osy jyldyń birinshi toqsanynda 390 milliard teńgege ipoteka bergen.
“Bazalyq stavkanyń joǵary bolýynan kommertsiialyq ipoteka paiyzdary qymbat bolyp tur. Sondyqtan kez kelgen adam maquldaý ala bermeidi. Ol úshin boryshkerdiń tabysy joǵary, basqa kreditteri az bolýy tiis. Al jalpy naryqta berilgen jáne tólenip jatqan ipotekanyń jalpy somasy 6,7 trillion teńgege jetip otyr. Bul fýndamentaldy potolokqa jaqyndap qalǵanymyzdy bildiredi”, — deidi ol.
Fýndamentaldy potolok degen ne?
“Kredit alǵan 9 million qazaqstandyqtyń 24 trillion teńge krediti bar. Onyń 6,7 trillion teńgesi ipoteka. Otandastarymyzdyń tabysy kúrt artpaǵan jaǵdaida, olar qazirgi ipotekanyń ústinen taǵy ipoteka qosyp ala almaidy. Aldyńǵysyn jabýy tiis. Sondyqtan ipoteka portfeli shamamen 8 trilliondyq shekpen toqtaidy degen boljam bar”, — dedi derekkóz.
