Kitap avtory orys filology Olga Vidova ózin "nazarbaevtanýshy" retinde tanystyrady. Bul onyń Qazaqstannyń eks-prezidenti týraly jazǵan alǵashqy eńbegi emes. Osyǵan deiin Elbasyǵa arnalǵan eki birdei kitaby jaryq kórgen.
Vidova Nazarbaevty zamanynan ozyp týǵan, bolmysy bólek tulǵa dep sanaidy.
"Nazarbaev fenomeni" deitin tól týyndysynda eks-prezidenttiń qoǵamdyq-saiasi qyzmetine sholý jasaidy, onyń kánigi saiasatkerge ainalýyna septigin tigizgen tarihi jaittarǵa toqtalady. Elbasyny "qubylys" dep baǵalap, odaq deńgeiinde moiyndalǵan sanaýly saiasatkerlerdiń sanatyna qosady.
Avtordyń paiymdaýynsha KSRO tusynda Nazarbaevtyń ataq-dańqy Qazaqstannyń masshtabynan asyp, odaq deńgeiinde dúrkiregen.
Keńes úkimetiniń kúiregenine qatty qynjylatynyn jasyrmaǵan Vidova "sál kútkende Nazarbaev kúlli KSRO-nyń tizginin ustar edi" – deidi.
Kitapta 1990 jylǵy oqiǵalar baiandalǵan.
"Dál osy tusta Nazarbaevty Keńes úkimetiniń vitse-prezidenti qyzmetine taǵaiyndaý týraly másele kóterildi. Eger bul ideia júzege assa, eshkim qarsy shyqpas edi. KSRO qanatynyń astyndaǵy ulttyq respýblikalar bul sheshimdi oń baǵalap, durys qabyldar edi", – deidi avtor.
Vitse-prezidentti taǵaiyndaý týraly talqylaýda Nazarbaev sol tustaǵy KSRO basshylyǵyna óz talabyn kóldeneń tartqan. Gorbachevtyń qolbalasy bolmaitynyn, vitse-prezidentke naqty quziret berilip, bilik aiasy aiqyndalǵan jaǵdaiǵa ǵana usynysty qabyl alatynyn jetkizgen. Bul Gorbachevke jaqpai qalǵan.
"Nátijesinde bul orynǵa ómirinde iri óńirdi basqaryp kórmegen, saiasi tájirbiesi tolyspaǵan olaq bireýdi tańdap aldy. Munyń aqyry nemen aiaqtalǵanyn eske almai-aq qoialyq", – deidi Olga Vidova.
KSRO-nyń shańyraǵy shaiqalyp, odaqtas elder jan-jaqqa bytyrap ketkennen keiin Nazarbaev vitse-prezident atanǵysy kelgen armanymen birjolata qosh aitysady.
"Ol Keńes úkimetiniń qulaǵanyn qalamady. Bul onyń shyn nieti edi. KSRO qirasa munyń sońy irili-kishili kataklizmderge ulasaryn kúni buryn boljai bilgen sanaýly saiasatkerdiń biri – Nazarbaev-tuǵyn. Biraq, bolǵan is boldy. Ótkenge ókingennen opa tappaisyń.
Qazaqstan imperiiadan jyrylyp, óz kúnin ózi kórýge kóshti. Nazarbaev bul arada da jańylysqan joq. Endi ǵana egemendik alǵan balań memlekettiń betalysyn anyqtap berdi. Elbasynyń arqasynda Qazaqstan ózindik damý arnasyn tapty. Eń aldymen shekarany aiqyndady, ulttyq valiýtany ainalymǵa engizdi, sóitip eldi rýbldiń yqpalynan shyǵardy.
Aityp-aitpai ne kerek, el basqarǵan 30 jylda Elbasynyń elge jasaǵan jaqsylyǵyn sanamalar bolsaq, on saýsaq on qaitara búgiledi. Elbasynyń eńbegi bir kitapqa syimaidy", – deidi ol.
KSRO qulaǵanmen de Nazarbaev postkeńestik keńistikti tutastyrý týraly oiynan bas tartpaǵan. 1994 jyly Máskeý memleket ýniversitetinde sóz sóilep, bir kezdegi odaqtas elderdi biriktirý týraly kózqarasyn ortaǵa salǵan.
"Ol tusta Reseidiń muny oilaityn murshasy joq edi. Eldiń eiforiiada júrgen shaǵy, basshylyqtyń esi kiresili-shyǵasyly kúide...Nazarbaevtyń ideiasy eleýsiz, eskerýsiz qaldy. Alaida ózektiligi ólgen joq. Kreml biligine Pýtin kelgennen keiin Nazarbaev usynǵan Eýraziia kontseptsiiasyna qan júgirdi", – deidi Vidova.
Qazaqstandy otyz jyl boiy basqarǵan Nazarbaev oryntaǵyn Toqaevqa tapsyryp ketti. Bilikten yń-shyńsyz, aiǵai-shýsyz ketti. Ádemi qartaia bildi. Bul basqalarǵa úlgi bolarlyq is. Nazarbaevtyń naǵyz saiasatker, kóregen kóshbasshy ekenin dáleldegen dúnie boldy.
Sói degen Vidova Toqaevqa jeke toqtalyp, ony Nazarbaevtyń senimdi serigi ári adal shákirti retinde sipattaǵan eken.
"Halyqtyń Nazarbaevqa alǵystan basqa aitary joq. El Elbasynyń eńbegin laiyqty baǵalap oǵan Tuńǵysh Prezident - Ult lideri ataǵyn berdi. Bul mártebe Qazaqstannyń Ata zańynda bekitilgen", – deidi kitap avtory.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
