Freedom Inside '26

NIS shákirtteri – NASA baiqaýynyń jeńimpazy

NIS shákirtteri – NASA baiqaýynyń jeńimpazy
Foto: NIS

Almaty qalasyndaǵy fizika-matematika baǵytyndaǵy Nazarbaev Ziiatkerlik mektebiniń oqýshylary NASA jáne National Space Society uiymdastyrǵan Space Settlement Contest 2025 halyqaralyq baiqaýynda birinshi jáne ekinshi oryndardy ielenip, álemdik arenada el abyroiyn asqaqtatty, dep habarlaidy Dalanews.kz.

Biyl bul baiqaýǵa álemniń 25 elinen 26 000-nan astam oqýshy qatysyp, bolashaqtaǵy ǵarysh mekenderiniń prototipterin usyndy. Ziiatkerlik mekteptiń eki komandasy ǵylymi-fantastikalyq jáne injenerlik negizde jasalǵan jobalarymen úzdik dep tanyldy.

Birinshi oryndy jeńip alǵan YURT jobasy – Iýpiter orbitasynda ornalasatyn, 20–30 myńadamǵa arnalǵan avtonomdy ǵarysh stantsiiasy. Joba jasandy gravitatsiiamen jáne tirshilik úshin qajetti infraqurylymmen tolyq jabdyqtalǵan. Stantsiia quramyna Tulpar jáne Qyran atty júk kemeleri, Yu-1 jáne Yu-2 qosalqy modýlderi, sondai-aq flora men faýna tirshiligine arnalǵan agrosektorlar men birneshe jasandy ekojúie kiredi. Jobany Anastasiia Tsoi, Iýliia Kim, Kamila Ertisqyzy jáne Iliias Daýlet daiyndady.

Al ekinshi oryndy ielengen Ikarýs jobasy – Iýpiterdiń eń úlken serigi Ganimedtiń orbitasynda ornalasatyn, 45 000 adamǵa arnalǵan zamanaýi ǵarysh stantsiiasy. Joba stantsiiany radiatsiiadan tabiǵi jolmen qorǵaýdy, jel týrbinalary men bioreaktorlar arqyly energiia óndirýdi, sondai-aq aeroponika men hlorella arqyly avtonomdy tirshilik júiesin qamtamasyz etýdi kózdeidi.

Jobany daiyndaǵan oqýshylar – Asan Tabyldy, Arman Temirbýlatov, Sabyrjan Inkárbek, Tomiris Quzbakova, Muhidin Japarov, Baǵdáýlet Álisher, Ýáli Berik, Aisulý Nursultan, Arlan Tairov jáne Baqyt Aslan. Jobanyń jetekshiligin 12-synyp oqýshysy Ádil Sandyqbaev atqardy.

"2022 jyly Space Settlement Contest baiqaýyna alǵashqy jobamyzdy daiyndaǵan kezde, biz úshin jol kórsetetin daiyn tájiribe de, tabysty keis te, qaýymdastyq ta bolǵan joq. Biz birinshi bolyp jol saldyq, táýekelge bardyq. Sol jyly biz baiqaýdaǵy tuńǵysh qazaqstandyq jeńimpaz atanyp, birden birinshi oryndy jeńip aldyq", – dep esine aldy Ádil Sandyqbaev.

Ádil – Qazaqstanda zymyran jasaý men ǵaryshtyq injeneriiaǵa alǵash bolyp qyzyǵýshylyq tanytqan oqýshynyń biri. Ol bul salany tańdaý arqyly tek óz bolashaǵyna ǵana emes, tutas bir urpaqtyń baǵytyna áser etýdi maqsat etken. Biyl onyń jolyn jalǵaǵan jańa komanda da jeńiske jetip otyr.

"Baiqaýǵa qatysýshylardyń deńgeii jyl saiyn ósip keledi. Sondyqtan mundai nátijelerdiń máni erekshe. Biz tek bilim men tájiribe berip qoimai, olardyń ózine degen senimin de arttyra aldyq dep oilaimyn. Bul bastamanyń jalǵasaryna senemin. Olar tek mektep ishinde emes, elimizde de aerokosmos salasyn damytýǵa úles qosady", – deidi Ádil.

Aita keteiik, Space Settlement Contest – ataqty amerikalyq fizik Djerard O'Nilldiń bastamasymen uiymdastyrylatyn mektep oqýshylaryna arnalǵan jyl saiynǵy halyqaralyq baiqaý. Qatysýshylar fizika, biologiia, tehnologiia, arhitektýra jáne ekologiia salalaryndaǵy bilimderin paidalana otyryp, bolashaqtaǵy ǵaryshtyq qonystardyń úlgilerin jasaidy.