Eń alǵashqy aiattary «Oqy!» dep bastalatyn Alla taǵala tarapynan jiberilgen eń sońǵy kitap – qasietti Quran-kárimnen-aq Islam dinindegi bilim-ǵylymnyń mańyzy men ornyn baiqaimyz.
Muhammed paiǵambarymyzdyń (s.ǵ.s.): «Bilim izdeý musylman áielge de, erge de paryz», «Bilim men hikmet – musylmannyń joǵaltqan maly, qai jerden tapsa sol jerden alsyn», – dep keletin hadisterin kókeige túigen musylmandar árqashan ilimge umtylǵan. Paiǵambarymyz óz zamanynda on musylmanǵa oqý-jazý úiretken tutqyndardy bosatyp, sahabalaryn meshitke jinap, ilimge úndegen. Bile bilsek, alǵashqy ilim oshaǵy osylaisha paiǵambar meshitinen bastaý alǵan.
Bilimdi, saýatty bolý – Islam dininiń talaby. Sol sebepti dinimiz eń áýeli adamzatty bilimge shaqyrady. Qasietti Qurandaǵy «Biletinder men bilmeitinder teń be?» («Zúmár» súresi, 9-aiat); «Bulardyń ishindegi ǵylymǵa boilaǵandarǵa zor syi beremiz» («Nisa» súresi, 162-aiat); «Sondai-aq, quldarynan (eń aldymen) ǵalymdar Alladan qorqady» («Fatyr» súresi, 28-aiat); «Rabbym, bilimimdi arttyra gór!» («Taha» súresi, 11-aiat) syndy aiattar – sózimizdiń aiǵaǵyndai.
Tarihqa zer salsaq, musylmandar din ilimimen ǵana sýsyndap qoiǵan joq, bul dúnielik ǵylymdy da igerip, ony adamzat igiligine ainaldyrǵan. Atap aitqanda, meditsina, matematika, astronomiia, himiia, filosofiia, tarih, geografiia sekildi ǵylymdardy damytqan. Ásirese, halifa Harun Rashid pen Mámýn kezeńderinde musylmandar bilimde eshkimge at ozdyrmaǵan.
Islam dini ǵylymǵa erekshe qurmetpen qaraidy. Musylmandar qai ǵasyrda da ǵalym sózine iltipat bildirgen. Shákirtteri ustazdaryna ekinshi áke retinde qarady. Ómirde alǵan iliminiń paidasy men berekesin kórý úshin ustazdarynyń aq batasyn alýǵa tyrysqan.
Tórt halifanyń biri hazireti Áli (r.a.): «Kim maǵan bir árip úiretse, sonyń qyryq jyl qyzmetshisi bolýǵa barmyn», – dese, mázhabymyzdyń negizin qalaǵan Imam Aǵzam Ábý Hanifa: «Aramyzda jeti kóshe bolǵanyna qaramastan ustazym Hammadtyń úi jaǵyna ádepsizdik bolmasyn dep eshqashan aiaǵymdy sozyp jatyp kórgen emespin. Qansha jyldan beri ár namazdarymnan keiin ata-anammen qosa ustazymdy da qaiyrly duǵama qosyp kelemin», – dep ustazǵa, ǵalymǵa qanshalyqty qurmetpen qaraý kerektigin bildirgen.
Búgingi HHI ǵasyr – ǵylym men jańa tehnologiialar damyǵan zaman. «Oqýsyz bilim joq, bilimsiz kúniń joq» degen danalyq sóz dál qazirgi bizdiń dáýirimizge arnalyp aitylǵandai. Negizinde óner, ǵylym-bilimge qumarlyq musylmandarǵa tán sipat. Dinimiz bizden osy nárselerdi qalaidy. Ardaqty paiǵambarymyz (s.ǵ.s.): «Ǵibadattyń eń artyǵy – ǵylym izdeý», – dese, endi bir hadisinde: «Qarańǵy bilimsizder men bilim talabyndaǵynyń parqy – óli men tiridei», – dep ilim iesiniń árdaiym joǵary turatyndyǵyn bildirgen.
Iá, ǵylym-bilimsiz ómir joq. Osy aqiqatty búgingi ǵasyrymyz dáleldeýde. Óner-bilimi bar, mádenieti joǵary elder men terezemiz teń túsý úshin biz de bilimge kóńil qoiýymyz qajet. Óitkeni, adam men adamdy, el men eldi teńestiretin tek qana – bilim.
Ǵasyrlar boiy islam dinin ustanǵan halqymyz: «Jemisti aǵash jerge iilip turady, bilimdi adam elge iilip turady», – dep bilimdiniń bereri kóp ekenin aitqan. «Islam din ǵana emes, ol – bizdiń mádenietimiz», – degen Elbasymyz N.Nazarbaev jyl saiynǵy dástúrli halyqqa Joldaýlarynda elimizdiń jastaryna airyqsha serpin berip keledi.
Mine,kúni erteń mektep qabyrǵasynan qanat qaqqaly turǵan jas túlek úlken ómir aidynyna, bilim saparyna qadam basqaly tur. Ol aqtaityn úmit kóp. Ata-ana, mektepte bilim bergen ustaz – bári-bári oǵan zor senimmen qaraidy.
Sondyqtan, jas túlek, ómirdiń synaǵy men soqpaǵyna esh moiymai, batyl da qaitpas qaisarlyqpen árdaiym bilim men ǵylymǵa den qoiyp, boiyńdaǵy kúsh-jigerdi eldiń erteńine jumsai bil!
Batyrjan MANSUROV,
QMDB-nyń Atyraý oblysy boiynsha ókili,
«Imanǵali» ortalyq meshitiniń bas imamy.
