2023 jyly jabyq sottyń nátijesinde 7 jyl túrmege kesilgen tanymal marafonshy Marat Jylanbaevtyń aty-jóni "ekstremizm men terrorizmdi qarjylandyrýǵa qatysy bar" tulǵalardyń tiziminde paida boldy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Tizim Qazaqstan qarjy monitoring agenttiginiń saitynda jariialandy. Jylanbaev tizimge 8 sáýirde engizilgen.
Buǵan qatysty pikir bildirgen Marat Jylanbaevtyń advokaty Meiirjan Dosqaraev sovet kezin eske aldy.
"Sovet kezinde quqyqtan aiyratyn baptar boldy, dál qazir sondai nárse júrip jatyr" dedi advokat Azattyqqa bergen suqbatynda.
"Bul zańsyz. Muny retteitin zańdar bar. Olar Konstitýtsiiaǵa qaishy dep oilaimyn. Sebebi adam ómir súrýi kerek, nápaqa taba alýy kerek, qandai da bir áreket jasai alýy kerek. Al jeke sáikestendirý nómiri shektelgen adam ne istei alady? Tipti shetel azamattary kóbirek quqyqqa ie" dedi ol.
Halyqaralyq quqyq qorǵaý uiymdary, arasynda Amnesty International jáne Human Rights Watch ta bar, Qazaqstan biligin Marat Jylanbaevty bosatýǵa úndegen.
"Belsendi, tanymal marafonshy Marat Jylanbaev beibit áreketi men saiasi ustanymy úshin jeti jylǵa bas bostandyǵynan aiyryldy" dedi Amnesty International jeltoqsandaǵy málimdemesinde.
60 jastaǵy Marat Jylanbaev keiingi jyldary bilikti synap, beibit narazylyq aktsiialaryna qatysqan.
Qańtar aiynda Marat Jylanbaev Stepnogorsk túrmesine aýystyrylǵan. Onyń qamaýda otyrǵanyna 11 aidan asty, onyń kóbin tergeý izoliatorda ótkizgen. Ol byltyr kóktemde saiasi tutqyndardy qoldap, beibit aktsiiasyn ótkizgennen keiin 20 táýlikke qamaldy, izinshe mamyrda tergeý izoliatoryna aýystyrylǵan.
Bilik májilis sailaýyna qatyspaq bolǵan jáne ózge belsendilermen birge "Alǵa, Qazaqstan" oppozitsiialyq partiiasyn tirkemek bolǵan Jylanbaevty "tyiym salynǵan uiymnyń isine aralasty" (másele "Qazaqstannyń demokratiialyq tańdaýy" qozǵalysy jóninde bolyp otyr, Qazaqstan biligi ony ekstremistik uiym dep tanyǵanmen Eýroparlament beibit oppozitsiialyq uiym dep ataǵan) dep aiyptady. Jylanbaev 2023 jyly parlament sailaýyna ózin-ózi usynýshy retinde qatyspaq bolǵan kandidattarǵa sailaý jarnasyn tóleýge kómektesý úshin qarjy aýdarǵan, sol úshin oǵan "ekstremizmdi qarjylandyrdy" degen aiyp taǵyldy. Jylanbaev tergeý organdary "ekstremistik qozǵalystyń músheleri" dep ataǵan belsendilerge aqsha aýdarǵan.
Byltyr 29 qarashada sot Jylanbaevty jeti jylǵa sottady. Belsendi men jaqtastary aiypty joqqa shyǵardy. Qazaqstandyq quqyq qorǵaýshylar ony "saiasi tutqyndar" tizimine engizgen.
Túrmede otyrǵan kezde Jylanbaev keminde eki ret uzaq ashtyq ustady: birinde ashyq sotty talap etti, ol kezde belsendi qarsylyq retinde aýzyn tigip tastady. Ekinshi ret úkimniń kúshinde qalýyna narazylyq bildirip, ashtyq jariialady. Týystarynyń sózinshe, eki jaǵdaida da ol aitarlyqtai salmaq joǵaltqan.
Qazaqstan biligi qurastyrǵan "ekstremizm men terrorizmdi qarjylandyrýǵa qatysy bar" tulǵalardyń tiziminde 1,5 myńnan astam adamnyń aty-jóni bar.
Qazaqstanda "ekstremizm babymen" sottalǵandar bank, notariýs jáne saqtandyrý qyzmetin paidalana almaidy.
