Semeide ótken otyrysqa Jákishev qatysqan joq, sotty abaqtyda videobailanys arqyly baqylady.
Sot sheshim shyǵarardyń aldynda sońǵy sózin aitty.
"Sot biliktiń mańyzdy tarmaǵy ári búgingi qoǵamnyń ókili. Meni qoldaýǵa jinalǵan adamnyń qarasy óte kóp.
Men osy qoǵamǵa qanshalyqty qaýiptimin? Meniń bostandyqqa shyǵýym qoǵamǵa qater tóndire me?
Buǵan jaýap alǵyńyz kelse búgingi otyrysqa meni qoldaýǵa jinalǵan qalyń elden surańyz. Meniń Qazaqstan azamaty retindegi basty ótinishim – Qazaqstan Respýblikasynda qabyldanǵan zańdar maǵan da qoldanylsa deimin", -dedi Jákishev.
[caption id="attachment_51015" align="aligncenter" width="748"]
Túneýkúni aqparat quraldarynyń birine suhbat bergen Toqaev Jákishev isindegi sot sheshimi ádil bolady degen.
Al osy Jákishevtiń ústinen aryz túsirgen kim? Ol Muhtarǵa nendei aiyp taqty?
....
Dalanews.kz osydan 10 jyl burynǵy oqiǵany oi eleginen ótkizdi.
Jákishev "QazAtomÓndiriske" 1998 jyly ulttyq kompaniianyń bereshegi 85 mln dollardan asyp, qaryzǵa belsheden batqan almaǵaiyp kezeńde keldi.
Araǵa bir jyl salyp kompaniianyń adymyn ashtyrmai otyrǵan kedergilerden arylyp, qaryzyn ótedi. Qazaqstan ýranyn eksportqa shyǵarmai otyrǵan shekteý alynyp tastaldy.
Arada 10 jyl ótkende "QazAtomÓndiris" ýran óndirýde álemdegi alpaýyt kompaniianyń birine ainaldy.
2009 jyldyń sáýirinde Májilis depýtaty, Nur Otan múshesi Tatiana Kviatkovskaia Jákishevti "Qazaqstannyń ýran kenishterin Muhtar Ábliazovtiń menshigindegi kompaniialarǵa sý teginge satyp jiberdi" dep aiyptady.
Ol tusta Ábliazov Londonda boi tasalap júrgen-tin.
"Ol ma, ol (Jákishevti aitady, red.) "Aqdala, "Ońtústik Ińkái", "Qorasan" sekildi ýranǵa bógip jatqan kenishterdi nebári 64 myń teńgege baǵalap, ázir izdeýde júrgen Ábliazovtyń "Betpaq dala" atty kompaniiasyna satyp jiberdi", – dedi Kviatkovskaia.
Depýtat álgi kompaniiany Ábliazovtyń senimdi serigi - Rifat Rizoev basqarady dep tuspaldaǵan.
Jákishev muny ózine jabylǵan jala dep túsindirip, Kviatkovskaia áldebireýlerdiń tapsyrysyn oryndap otyrǵanyn aitty.
Depýtattyń aryzynan keiin "QazAtomÓndiristi" Bas prokýratýra, UQK, Qarjy baqylaýy komitetiniń ókilderi nysanaǵa alady. Alaida kózge urar kemshilik tappaidy.
Soǵan qaramai 2009 jyldyń mamyrynda Jákishev jumysynan bosap, Bas prokýratýranyń nusqaýy boiynsha qamaýǵa alynady. Muhtardan bólek, onyń úsh orynbasary - Asqar Qasabekov, Malhaz Tsotsorii jáne Dmitrii Parfenovtiń ústinen is qozǵalady.
Sol jyldyń jazynda UQK ulttyq kompaniianyń top-menedjerleri Jákishevtyń jemqorlyqqa qatysyn baryn moiyndaǵan videony elge jariialaidy.
"2004-2007 jyldary Jákishevtiń jón silteýimen birneshe offshor kompaniiasy, astyrtyn jumys isteitin firmalar ashylyp ýran satýdan túsken aqsha sol jaqqa aýdarylǵan. 200 myń tonna ýrannyń aqshasy Jákishevtiń jemsaýyna túsken", – dep málimdegen edi sol tusta UQK baspasóz-hatshysy Kenjebolat Beknazarov.
...
14 jylǵa sottalǵan Jákishev jazasynyń 10 jylyn tolyq ótedi. Biyl 11-shi jylǵa aiaq basty.
Jákishevtiń áriptesi, ári jaqyn joldasy Ǵalym Nazarov depýtat Kviatkovskaianyń málimdemesinde túiirdei negiz joǵyn aitqan.
"Bos sandyraq dese de bolady.
Nege deseńiz, eki jyl buryn kompaniiada keshendi túrde tekserý júrdi. Dál osy T.Kviatkovskaianyń týra osy málimdemesi boiynsha.
Qarjy, Esep komitetindegi aýditorlyq tekserý, UQK, prokýratýra sekildi túrli memlekettik oryndary júrgizgen bul tekseris bir jylǵa sozyldy. Osy tekseristerde kompaniiada eshqandai zańsyzdyqtyń bolmaǵany anyqtaldy", – degen edi osydan 10 jyl buryn "Jas Alashqa" jedel suhbat bergen Nazarov.
Onyń aityp ótkenindei, «Qazatomprom» óz qalaýy boiynsha múlkin árkimge bólip bere salatyn jekemenshik kompaniia emes.
[caption id="attachment_51022" align="aligncenter" width="733"]
"Bizde direktorlar keńesi bar. Quramyna úkimettiń, tiisti ministrlikterdiń basshylary kiredi. Tabystyń barlyǵy sol keńeste talqylanady.
Is-áreketiniń bári memlekettiń qadaǵalaýyndaǵy kompaniianyń basshylyǵyn ǵana qýdalap, aiyptaý aqylǵa syimaityn qylyq. M.Jákishev barlyq ýaqytta kompaniianyń júzege asyratyn bar jumysyn joǵarǵy jaqpen aqyldasyp sheshti. Óz betinshe áreket etken emes. M.Jákishevtiń eshqandai kinásiniń joqtyǵyna senimdimin. Jáne eks-depýtattyń málimdemesin aqqa kúie jaǵý dep bilemin", – degen Ǵalym Nazarov.
Dalanews.kz osy suhbattan az-kem úzindi usyndy.
– Siz M.Jákishevti jaqsy bilesiz be?
– Muhtardy óte jaqsy biletin eki adam bolsa, sonyń biri men desem, artyq aitqanym emes.
Sebebi Muhtarmen 1977 jyldan beri dospyn. Muhtardyń otbasyn, bala-shaǵasyn jaqsy bilemin. Muhtarmen mektepte birge oqydyq, Máskeýde birge bilim aldyq. Ýaqyt óte bir jerde qyzmet istedik. Ziialy otbasynyń balasy. Ákesi QazUÝ-de muǵalim. Dotsent, kafedra meńgerýshisi. Sheshesi ǵylym jolyna túsken adam. Muhtar oraiy kelgen jerden paida kórip qalý, qymqyryp, jymqyryp qalý degendi múldem bilmeitin óte mádenietti, adal, taza júrekti adam. «Qazatompromda» ol únemi memleket pen kompaniianyń múddesin qorǵady.
– M.Jákishev osy kompaniiaga kelgeli jumysyna qatysty úkimet tarapynan qandai da bir eskertý alyp pa edi?
– Joq. Kerisinshe, byltyr ǵana ony «Qurmet» ordenimen marapattady. Muhtar bul kompaniiaǵa 1998 jyldyń kúzinde keldi. Ol kezde kompaniia bankrot bolǵaly turǵan. Jalpy somasy 805 million dollardai, bankterge dollarmen alynǵan 29 paiyzdyq nesie (43 milliondai), jumysshylardyń jarty jylǵy jalaqysyna qaryz bolatyn. Iaǵni kompaniiany satsań da eshkim almaityn kez edi.
Ras, 1998 jyl óte qiyn jyl boldy. Daǵdarys ýran óndirisinen ainalyp ótpedi. Ýran baǵasy únemi quldyrap, 2001 jylǵa deiin tek túsýmen, tómendeýmen boldy.
Jalpy, álemde tabiǵi ýran óndiretin sol kezde 30 shaqty ǵana kompaniia bar. 1998 jyldary «Qazatomprom» osy kompaniialardyń eń sońynda turdy. Sol kezderi kompaniia 890 tonna tabiǵi ýran óndirse, biyl 8,5 myńdai tonna ýran óndirdi. Iaǵni sodan beri kompaniia óndirisi 10 ese ósti. Beinelep aitsaq, M.Jákishev jerde jatqan kompaniiany qabyldap aldy.
Al búgingi kúni tabiǵi ýran óndirýshilerdiń qatarynda «Qazatomprom» álemdegi eń bedeldi kompaniialardyń qatarynda. Kompaniianyń bedeli óte joǵary. Qarjylyq jaǵdaiy turaqty. Kompaniianyń áli de qaryshtap ósýine barlyq jaǵdai, kerekti baspaldaqtyń bári jasaldy.
Osynyń bári Muhtar Jákishevtiń strategiialyq baǵdarlamasynyń arqasynda júzege asty. Iadrolyq otyn naryǵynda kompaniia jerasty bailyǵyn shikizat retinde satýǵa mashyqtanyp, jatyp alǵan joq. Qaita sol shikizattan ónim jasaýdy jolǵa qoiýynyń arqasynda álemdegi iadrolyq otyn naryǵynda airyqsha oryn aldy.
Ázirlegen Dýman BYQAI
