Bul, bir jaǵynan, dinge senýshiler qatarynyń kóbeiýinen, ekinshi jaǵynan, dini ekstremizm men terrorizm máselesiniń óse túsip otyrýynan kórinis tabady. Qazirgi kúnde sheshimin tappaǵan jekelegen máselelerge qaramastan, elimizde din salasyna qatysy bar memlekettik organdardyń jumystary júieli deńgeide jolǵa qoiylǵany týraly tolyq senimmen aitýǵa bolady. Iaǵni, osyǵan qajetti infraqurylym men quqyqtyq bazanyń negizi qalandy. Atap aitar bolsaq, 2011 jylǵy mamyr aiynda Din isteri agenttigi qurylyp, sol jyldyń qazan aiynda «Dini qyzmet jáne dini birlestikter týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń Zańy qabyldandy. Din máselelerimen ainalysatyn arnaiy ýákiletti organ qurylyp, din salasyn retteitin jańa zań kúshine engennen bergi ýaqyt ishinde kóptegen jumystar atqarylǵanyn bilemiz.Degenmen, búginde dini ekstremizm men terrorizm álemdik qoǵamdastyqty qatty alańdatyp otyrǵan máselege ainaldy.
Dinimizdi burmalap, ártúrli jańalyqtardy engizip, dinimizden, tilimizden, dilimizden, mádenietimizden, qazaqty qazaq etip otyrǵan salt-dástúrimizden, ulttyq qundylyqtarymyzdan aiyryp, halyq arasynda arazdyq, dushpandyq, jekkórýshilik, tasbaýyrlyq týǵyzyp, yntymaǵynan, birliginen aiyryp, ulttyq qundylyqtardy umyttyrǵysy kelgeni túrli aǵymdardyń óte belsendi jumys istep jatqanyn kórsetedi.
Sonymen qatar, kóptegen dini aǵymdardyń qaptaýyna bailanysty qoǵamda keri saiasi uǵymdar paida bolady. Adamnyń sana-sezimin ýlaityn, álemdik dinderdiń atyn jamylyp teris baǵyt beretin dini sektalardyń ekstremaldy túrde qaptaýy halyqqa ziianyn tigizip jatyr. Jalpy, ekstremizm máselesi onyń túrli kórinisterinde álem boiynsha ózekti taqyrypqa ainalyp otyr. Álemdik tájiribede ekstremizm - áleýmettik, ekonomikalyq, saiasi jáne dini, ekologiialyq, taǵy basqa da ózekti máselelerdi sheshý barysynda árbir qoǵamda, memlekette basty nazarǵa alynatyn negizgi baǵyttar. Qarap otyrsaq, ekstremizm ekonomikalyq turǵydan damyǵan jáne saiasi turaqty elderde de beleń alady. Dindegi aq pen qarany ajyrata almaǵandyqtan bóten isterge erip, ekstremistik kózqarasty qoldaidy. Ol adam óziniń ekstremistik ustanymda ekenin bilmeýi de múmkin, biraq ony basqaryp otyrǵan top nemese aǵym jetekshisi ony ekstremistik nemese terroristik maqsatta qoldanýy belgili dúnie. Búginde kóptegen ózderin «dini baǵytqa» jatqyzatyn ekstremistik toptardyń negizinen shynaiy dinge esh qatysty joq ekenin kórip otyrmyz. Bar bolǵany dinniń shapanyn jamylyp, dini kundylyqtarǵa (beibit ómir, ádildik, otbasy qundylyqtary, álsizge kómek berý, zorlyq qylmaý, beikúná adamdy óltirmeý jáne t.b.) qarsy amal etip otyr.
Jastar – bizdiń memleketimizdiń bolashaǵy, ol bizden kúndelikti qamqorlyq pen tynymsyz iltipatty qajet etedi. Jastarymyzdyń adamzattyq bolmystaǵy, ásirese, din salasy siiaqty názik saladaǵy qundy baǵdarlaryn bilý óte mańyzdy. Sebebi, adamnyń jeke tulǵa retinde kóbinese jas jyldarynda qalyptasa bastaidy.
Dini kózqarastaǵy (destrýktivti dini baǵyttardyń yqpalyna túsken) keibir jas azamattar ózderin qoǵam men memleketke qarama-qarsy qoiyp, qazaq halqynyń rýhani mádenietine jáne ulttyq dástúrlerine teris kózqaraspen qaraityn boldy. Olarda tipti zorlyq-zombylyq tásilderin qoldanýmen memleketimizdiń saiasi qurylymdaǵy zaiyrly sipatyn ózgertýge yqylastary paida bolýda. Bul kórinister qoǵamda jańa saiasi-áleýmettik pishinderdiń qalyptasýyna sebeptes.Asyl dinimiz islamǵa kúie jaǵyp, din atyn jamylǵandar islam dese, záresi zár túbine jetip, shoshynyp qaraityn kúige túskeni jasyryn emes. Qazaq dalasynda Hanafi mázhaby salt-dástúrlerimizben sabaqtasyp, keń etek jaiǵan. Qazaq osy mázhabty ustana otyryp, óziniń ádet-ǵurpyn da saqtap qalǵan, namazyn oqi otyryp qymyzyn da ishken, orazasyn ustap, báigede at shaptyrǵan, bir Allaǵa duǵa ete otyryp balasynyń tusaýyn da kesken, Allaǵa sájde ete otyryp, kelinine qurmet retinde sálem de saldyrǵan, azanyn shaqyra otyryp dombyrasyn da tartqan. Osynyń bári ulttyq kelbetimizdi saqtap, dinimizdi qorǵaý bolyp sanalǵan. Biz shariǵat pen dástúrdi sabaqtastyra bilgen halyqpyz. Solardyń arqasynda bizde eshqashan da dini alaýyzdyqtar, kelispeýshilikter bolmaǵan.
Qoryta kele, maqala Almaty qalasy Din isteri jónindegi basqarmasymen uiymdastyrylǵan baiqaýǵa qatysý maqsatynda daiyndalǵanyn eskere otyryp oiymdy túiindeiin,dástúrli din beibitshilikke, birlikke úndeidi, onyń ejelden qalyptasqan túp-tamyry bar. Onyń maqsaty adamdardy jaqsylyqqa shaqyryp, jamandyqtan qaitarý. Al, ekstremizm-qoǵamnyń berekesi men birligine qaýip tóńdiredi. Ekstremizmmen kúres elimizde ǵana emes, álemde bolyp jatqan úlken másele. Biz memlekettiń zaiyrly, dástúrli, dini qundylyqtaryn saqtaýǵa tiispiz. Dini aqparatty belgili resmi aqparat kózderinen alǵan durys. Sondyqtan bizdiń birligimiz eldiń damýy úshin óte mańyzdy.
Ábzelbek Shynar Maqsatqyzy
