Қазақстандық саясаттанушы Талғат Қалиев Ресейдегі Wildberries маркетплейсінің қоймаларына жасалған шабуылдардың салдары Қазақстан экономикасына да жанама түрде әсер етуі мүмкін екенін мәлімдеді, деп хабарлайды dalanews.kz.
Оның айтуынша, Украина Қарулы күштерінің Wildberries қоймаларына жасаған шабуылдары алғаш қарағанда Қазақстан экономикасына тікелей қатысы жоқ сияқты көрінгенімен, бұл жағдай жанармай дағдарысымен қатар ауқымды экономикалық салдарға әкелуі ықтимал.
Сарапшының пікірінше, Ресейдегі ең ірі маркетплейстің қоймаларының жойылуы көптеген кәсіпкерлердің мүддесіне соққы болып отыр. Өйткені олардың көпшілігі тауарынан ғана емес, кей жағдайда тұтас бизнесінен айырылып жатыр.
«Көптеген кәсіпкердің автонесие, ипотека, айналым қаражатына арналған және басқа да банк несиелері бар. Сондықтан бұл жағдай жаппай төлем қабілетсіздігіне және көптеген бизнестің банкротқа ұшырауына алып келуі мүмкін», – дейді Қалиев.
Оның сөзінше, Wildberries тек сауда платформасы ғана емес, қаржылық операциялар жүргізетін экожүйенің бір бөлігі саналады. Сонымен қатар компания Ресейдің ірі банктерінің бірі – ВТБ-мен серіктестік байланыста жұмыс істейді.
«Сәйкесінше, бір тараптағы қиындық екінші тараптың қаржылық тұрақтылығына да әсер етеді», – деп атап өтті саясаттанушы.
Талғат Қалиевтің айтуынша, қойма инфрақұрылымын Қазақстанды қоса алғанда көрші елдерге көшіру жойылған логистикалық қуаттарды ішінара алмастыруы мүмкін. Алайда бұл кәсіпкерлердің маркетплейске деген сенімін қайтара алмайды.
«Тауарынан айырылған немесе жаңа кәсіпкерлердің бұрынғыдай ынтамен осы платформамен жұмыс істеуі екіталай. Ақыр соңында бұл Wildberries-тің біртіндеп әлсіреуіне алып келеді», – деді ол.
Саясаттанушы мұндай жағдайдың жиынтық әсері Ресейде банк секторындағы дағдарысқа немесе кем дегенде салық түсімдерінің едәуір қысқаруына және мемлекеттік бюджет тапшылығының ұлғаюына себеп болуы мүмкін екенін айтты.
Оның пікірінше, мұндай жағдайда Ресей рублінің құнсыздануы іс жүзінде сөзсіз болады және бұл, ең ықтимал сценарий бойынша, қыркүйекте өтетін Мемлекеттік Дума сайлауынан кейін байқалуы мүмкін.
Қалиевтің айтуынша, бұл жағдайда Қазақстан тағы да күрделі таңдау алдында қалады.
«Ұлттық валютасы ондаған жылдар бойы рубльдің қозғалысына тәуелді болып келген Қазақстан үшін теңгені құнсыздандыру немесе қазіргі бағамды ұстап тұру мәселесі қайтадан өзекті болады», – деді ол.
Сарапшының сөзінше, теңгенің девальвациясы импорттық тауарлардың қымбаттауына және әлеуметтік шиеленістің күшеюіне алып келеді. Ал бағамды сақтау үшін Ұлттық банк валюталық интервенцияларды күшейтуге мәжбүр болады.
Сонымен бірге ол мұның тағы бір салдары бар екенін атап өтті.
«Бұл сценарий валюталық резервтердің азаюымен қатар ресейлік тауарлардың арзандауына әкеледі. Бір қарағанда бұл қазақстандық тұтынушы үшін тиімді көрінуі мүмкін. Алайда мұндай жағдайда отандық өндірушілер бәсекеге төтеп бере алмай, қолайсыз жағдайға тап болады. Соның салдарынан кәсіпорындардың банкротқа ұшырауы, жұмыс орындарының қысқаруы және ұлттық экономика үшін басқа да қиындықтар туындауы ықтимал», – деді Талғат Қалиев.
Оның пікірінше, мұндай жағдайда Қазақстан қорғау шараларын қабылдап, ресейлік тауарларға қосымша кедендік баж салығын енгізу, валютаны сыртқа шығаруға шектеу қою сияқты протекционистік тетіктерді қарастыра алар еді. Алайда саясаттанушы мұндай шешімдерді Еуразиялық экономикалық одақтың (ЕАЭО) қолданыстағы нормалары шектейтінін айтты.
«Интеграциялық бірлестік аясындағы келісімдердің кем дегенде жекелеген нормаларының қолданылуын уақытша тоқтатпайынша, отандық өндірушілерді қорғау мүмкін емес», – деді ол.
Сонымен қатар Талғат Қалиев ЕАЭО-дан шығу немесе ұйым қызметін тоқтата тұру да өз салдарын туындататынын атап өтті. Оның айтуынша, мұндай жағдайда Қазақстан мұнайының шамамен 80 пайызын экспорттауға мүмкіндік беретін Каспий құбыр консорциумы (КҚК) арқылы мұнай тасымалдау шарттарын қайта қарау мәселесі сөзсіз күн тәртібіне шығуы мүмкін.
Оның пікірінше, украиналық дрондар қоймалардағы өрттің тікелей себебі болғанымен, негізгі мәселе – өрттің неге соншалықты ауқымды көлемде таралуына жол берілгенінде.
«Wildberries қоймаларын украиналық дрондар жойды деу – үлкен жаңсақ пікір. Дрондар тек өрттің шығуына себеп болды. Ал қоймадағы өртпен күресу – кез келген логистикалық орталық үшін қалыпты әрі міндетті процесс. Сондықтан әрбір қойма өртті ерте анықтайтын датчиктермен, автоматты өрт сөндіру жүйелерімен және алғашқы өрт сөндіру құралдарымен жабдықталуы тиіс. Бұл жүйелердің жарамдылығын өрт қауіпсіздігі инспекторлары тұрақты түрде тексеріп отырады», – дейді сарапшы.
Осыған байланысты саясаттанушы алғашқы маңызды сұрақ туындайтынын айтты.
«Егер өрт сөндіру жүйелері соншалықты тиімсіз болып шықса, онда инспекторлар тексеруді қалай жүргізген? Әлде анықталған кемшіліктерге көз жұма қараған ба? Қазіргі сыбайлас жемқорлық деңгейін ескерсек, мұндай нұсқаны жоққа шығару қиын», – деді ол.
Сонымен қатар Қалиев Wildberries басшылығының өрт қауіпсіздігіне қаншалықты көңіл бөлгеніне де күмән келтірді.
«Егер қоймалар сіріңке қорабындай тез жанып кетсе, онда өрт қауіпсіздігі жүйесі кем дегенде тиімсіз болған. Ал шын мәнінде, компания бұл бағытта ең төменгі деңгейде ғана жабдықталған болуы әбден мүмкін. Компанияның қойма желісінің көлемін ескерсек, өрт қауіпсіздігіне жұмсалатын шығынды қысқарту айтарлықтай қаржыны үнемдеуге мүмкіндік береді», – деп есептейді саясаттанушы.
Оның айтуынша, бұл жағдай Wildberries платформасында тауарынан айырылған кәсіпкерлер үшін жаңа құқықтық мүмкіндік те ашуы мүмкін.
«Егер оферта талаптарына сәйкес компания украиналық дрондардың шабуылына жауап бермесе де, бұл оны өрт қауіпсіздігін қамтамасыз ету міндетінен босатпайды. Егер аз ғана жарылғыш зат алып келген дрон қойманың төбесінде немесе белгілі бір секторында өрт шығарса, компания өртті дер кезінде оқшаулап, қалған тауарды сақтап қалуға міндетті еді. Сондықтан талапкерлер талап қоюдың құқықтық негізін өзгертіп, компанияны өрт қауіпсіздігі талаптарын бұзды деп айыптап, тиісті сараптамалар жүргізіп, жеткілікті көлемде өтемақы өндіріп алуға тырысуы керек», – деді Қалиев.
Саясаттанушы Wildberries қоймаларын Қазақстанға көшіру мәселесіне де осы тұрғыдан қарау қажет екенін атап өтті.
«Егер компания шынымен қоймаларын Қазақстанға көшіретін болса, онда ең алдымен өрт қауіпсіздігі талаптарының қатаң сақталуына назар аудару керек. Қоймалардағы өрттің салдарына қарап, компания дәл осы бағытта қаржы үнемдеуге үйреніп қалғандай әсер қалдырады. Сондықтан мұндай тәжірибе Қазақстанда да қайталанбайтынына ешкім кепілдік бере алмайды», – деп түйіндеді Талғат Қалиев.
