Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қазақстандықтардың зейнетақы жинақтарын басқару тәртібін өзгертетін заңға қол қойды. Жаңа талаптарға сәйкес, салымшылар инвестициялық стратегияны өздері таңдап, жинағының қандай бөлігін жеке басқарушы компанияға беретінін анықтай алады, деп хабарлайды dalanews.kz.
Мемлекет басшысы 2026 жылғы 7 шілдеде «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне әлеуметтік заңнаманы жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңға қол қойды.
Құжатта зейнетақы жүйесінен бөлек, көші-қон, білім беру, денсаулық сақтау және жұмыспен қамту салаларына қатысты өзгерістер қамтылған.
Зейнетақы жинақтарын басқару тәртібі өзгереді
Әлеуметтік кодекске «Зейнетақы активтерінің инвестициялық портфельдері» деп аталатын жаңа бап енгізілді.
Оған сәйкес, азаматтар зейнетақы жинақтарының бір бөлігін өздері таңдаған инвестициялық портфельді басқарушы компанияға сенімгерлік басқаруға бере алады.
Жаңа мүмкіндік:
- міндетті зейнетақы жарналарын аударып жүрген салымшыларға;
- міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары төленетін азаматтарға;
- ерікті зейнетақы жарналарын салушыларға;
- БЖЗҚ-дан төлем алатын адамдарға беріледі.
Ол үшін салымшы Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына өтініш беріп, инвестициялық портфельді басқаратын компанияны және қаражатты орналастыру стратегиясын таңдауы керек.
Салымшыларға үш инвестициялық стратегия ұсынылады
Заң бойынша инвестициялық портфельді басқарушы компаниялар зейнетақы активтерін орналастырудың бірнеше нұсқасын ұсына алады.
Олардың қатарында:
- Консервативті портфель – тәуекелі төмен, тұрақтылыққа бағытталған стратегия.
- Теңгерімді портфель – тәуекел мен ықтимал табыстың арасындағы тепе-теңдікті көздейтін нұсқа.
- Тәуекелі жоғары портфель – табысы көбірек болуы мүмкін, алайда қаржылық тәуекелі де жоғары стратегия.
Қазақстандықтар бір немесе бірнеше портфельді таңдап, басқарушы компанияға берілетін зейнетақы жинағының мөлшерін өздері белгілей алады.
Инвестициялық портфельдерді қалыптастыру және олардың жұмыс істеу тәртібін қаржы нарығын реттейтін уәкілетті орган бекітеді.
Жинақтың барлығы бірден берілмейді
Жаңа тәртіп зейнетақы жинақтарын азаматтың қолына тікелей беруді білдірмейді. Қаражат бұрынғыдай зейнетақы жүйесінде қалады, тек оның белгілі бір бөлігін инвестициялау тәсілін салымшы өзі таңдайды.
Яғни азамат зейнетақы ақшасын қолма-қол шешіп алмайды. Ол қаражатты қай басқарушы компания және қандай стратегия бойынша инвестициялайтынын анықтауға мүмкіндік алады.
Инвестициядан түсетін табыс нарықтағы жағдайға байланысты болады. Тәуекелі жоғары портфель мол табыс әкелуі мүмкін, бірақ жинақ құнының төмендеу қаупі де бар.
Қандастар мен қоныс аударушыларға қойылатын талаптар өзгерді
Заңда қандастар мен қоныс аударушыларды өңірлік квотаға енгізу тәртібіне қатысты түзетулер де қарастырылған.
Жергілікті атқарушы органдар мына жағдайларда өтінішті қабылдамауы мүмкін:
- құжаттардан жалған немесе қате мәлімет анықталса;
- таңдалған өңірде бос квота болмаса;
- азамат бұған дейін өңірлік квотаға бірнеше рет енгізілген болса;
- жеке деректерді пайдалануға келісім берілмесе;
- өтініш беруші заң талаптарына сай келмесе.
Бұдан бөлек, өңірлік квотаға енгізу туралы бұрын қабылданған шешімнің күші жойылуы мүмкін.
Мұндай шешім азамат қоныс аударудан өзі бас тартса, үш ай ішінде белгіленген өңірге келмесе немесе көші-қон заңнамасын жүйелі түрде бұзса қабылданады.
Квотадан шығарылған адам мемлекеттік қолдау алу құқығынан айырылуы мүмкін.
Кейбір жұмыс берушілер субсидия ала алмайды
Заң жұмыс берушілерге мемлекеттік субсидия беру талаптарын да күшейтеді.
Мемлекеттік қолдау көрсетуден мына жағдайларда бас тартылуы мүмкін:
- қызметкерлердің жалақысы алты айдан астам уақыт төленбесе;
- салық пен міндетті төлемдер бойынша үш айдан асқан берешек болса;
- құжаттар толық тапсырылмаса немесе олардың мерзімі өтіп кетсе;
- еңбек шарттары туралы мәлімет бірыңғай жүйеге енгізілмесе;
- ұсынылған құжаттар заң талаптарына сәйкес келмесе.
Бұл талаптар мемлекеттік қаржының мақсатты жұмсалуын қамтамасыз етуге және субсидия алатын жұмыс берушілерге бақылауды күшейтуге бағытталған.
Қазақстандықтарға нені ескеру керек?
Жаңа заң салымшыларға зейнетақы активтерін инвестициялау тәсілін таңдауда көбірек еркіндік береді. Алайда әр инвестициялық портфельдің табыстылығы мен тәуекел деңгейі әртүрлі болады.
Сондықтан азаматтарға шешім қабылдар алдында басқарушы компанияның көрсеткіштерін, комиссияларын, инвестициялық стратегиясын және ықтимал тәуекелдерін мұқият зерттеу қажет.
